تحلیل فارین پالیسی از سقوط قیمت نفت؛ با وجودتنش خاورمیانه قیمت نفت کاهش یافت!

پترونت: در روزها و ماه‌های اخیر شاهد بروز ناآرامی‌ها و تنش‌هایی در نقاط مختلف جهان، به‌خصوص در خاورمیانه بوده‌ایم؛ گروه تروریستی داعش همچنان در عراق و سوریه فعالیت می‌کند؛ ایالات متحده و متحدانش به‌دنبال مداخله نظامی مجدد در عراق هستند؛ تنش‌های بین روسیه و اوکراین افزایش یافته و بازار تحریم‌های غرب مجدداً گرم شده است. همچنین، یمن صحنه اعتراضات و درگیری‌های گسترده است؛ ناآرامی‌ها در آفریقای شمالی بی‌وقفه ادامه دارد و حتی یک بیماری کشنده نیز در آفریقا شایع شده است. با وجود همه این موارد، قیمت نفت همچنان رو به کاهش است و در روزهای گذشته به کمترین مقدار در دو سال اخیر رسیده است.

این امر را با توجه میزان عرضه و تقاضا در بازارهای جهانی نفت می‌توان توجیه کرد. در واقع، اقتصاد جهانی، به‌خصوص در آسیا، تضعیف شده و کاهش رشد تقاضا برای نفت و نزول قیمت آن را در پی داشته است.

در واقع، تولیدکنندگان نفت، همچنان سطح تولید سابق خود را حفظ کرده‌اند. در ایالات متحده نیز سطح تولید در سه سال گذشته بیش از 3 میلیون بشکه در روز افزایش یافته و میزان تولید سالانه این کشور نیز رکورد جدیدی را به ثبت رسانده است. تولیدکنندگان اوپک با حداکثر سرعت در حال تولید هستند و حتی در لیبی هم علی‌رغم نابسامانی‌های موجود در این کشور، تولید نفت افزایش یافته است. تنها در ماه اوت بود که با کاهش تولید عربستان سعودی، افزایش عرضه جهانی موقتاً جبران شد.

به این ترتیب، موارد مذکور سبب شده است که قیمت جهانی نفت سیری نزولی را طی کند و حتی بهای نفت خام برنت به زیر 97 دلار به ازای هر بشکه برسد و احتمال آن می‌رود که قیمت نفت وست تگزاس اینترمدییت نیز تا 80 دلار به ازای هر بشکه کاهش یابد.

دانیل یرگین معاون مؤسسه مشاوره انرژی آی‌اچ‌اس در این رابطه گفته است که «وضعیت ژئوپولتیکی فعلی جهان، وضعیتی است که می‌توانست سبب افزایش قیمت‌های جهانی نفت شود.»

پرسش اساسی که اکنون مطرح می‌شود این است که آیا نفت ارزان‌تر حاکی از یک اختلال کوتاه‌مدت است یا یک تغییر بلندمدت بنیادی است که می‌تواند پیامدهای واجد اهمیتی را برای دولت‌های نفتی در خاورمیانه، آفریقا، آمریکای لاتین و اروپا، در پی داشته باشد.

به‌علاوه، صرف نظر از چرایی کاهش قیمت نفت علی‌رغم ناآرامی‌های فعلی در سطح جهان، پرسش دیگری که مطرح می‌شود این است که آیا چنین ناآرامی‌هایی تنها عامل مانع سقوط قیمت نفت است؟

این‌گونه به نظر می‌رسد که دستورالعملی برای حفظ ثبات رشد اقتصاد جهانی وجود ندارد. در واقع، تولید ناخالص ملی ژاپن در سه‌ماهه دوم سال جاری با کاهش چشم‌گیر 7 درصدی مواجه بوده است و اقتصاد دیگر کشورهای آسیایی نیز رونق چندانی نداشته است. تقاضای سالانه چین برای نفت (و دیگر مواد خام)، کاملاً بدون تغییر مانده است و کاهش قیمت نفت، آهن و دیگر کالاهای اساسی را در پی داشته است. در اروپا نیز صرف‌نظر از اقدامات آتی روسیه، وضعیت چندان مناسب نیست. با این وجود، به نظر می‌رسد که اقتصاد ایالات متحده (و نیاز این کشور به نفت) تا حدودی روبه رشد است. اما در این کشور نیز، تقاضا برای نفت برابر با یا کمتر از متوسط تقاضا در پنج سال اخیر است.

آمریتا سن تحلیل‌گر حوزه انرژی در رابطه با کاهش قیمت نفت گفته است که «این روند نزولی ناشی از کاهش تقاضا است و عرضه اضافی نیز سبب بدتر شدن وضعیت شده است. بنابراین، پیش‌بینی نحوه‌ خروج از این وضعیت در آینده نزدیک، دشوار است».

با توجه به وضعیت نابسامان اقتصاد جهانی، اوپک در گزارش‌های اخیر خود، سطح تقاضای مورد انتظار را کاهش داد. با این وجود، عبدالله البدری دبیر کل سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، روز جمعه گذشته (20 شهریور ماه)، در مقر دائمی این سازمان در وین اتریش به روزنامه وال استریت ژورنال گفته است که «برگزاری هیچ نشست اضطراری‌ای بررسی نشده است و پیش‌بینی می‌شود که قیمت‌های نفت تا پایان امسال بهبود یابد.» البدری عوامل فصلی را دلیل افت قیمت‌های نفت دانسته و گفته است «من به‌واقع نگران نیستم و ماه‌های ژوئیه و اوت هم ماه‌های خوبی برای قضاوت و داوری درباره بازار نیست، چراکه در چنین بازه‌ای، فصل تعمیر و نگهداری پالایشگاه‌ها است.» وی در عین‌حال خاطرنشان کرده است که در صورت تداوم روند نزولی قمیت‌های نفت، پروژه‌های تولید پرهزینه و گران نفت از بازار حذف خواهد شد.

وزرای نفت عربستان سعودی و کویت نیز اظهارنظرهای مشابهی داشته‌اند و اعلام کرده‌اند که نگران کاهش قیمت‌های نفت نیستند.

آژانس بین‌المللی انرژی نیز در گزارش ماهانه خود میزان تقاضای مورد انتظار برای نفت را کاهش داده است. در گزارش آژانس بین‌المللی انرژی آمده است که «کاهش اخیر رشد تقاضا، امری قابل‌توجه است.»

سازمان اطلاعات انرژی ایالات متحده نیز به‌منظور بازتاب پویایی‌های  جدید بازار، چشم‌انداز خود برای قیمت‌های جهانی نفت را اصلاح کرده است. بنا به پیش‌بینی‌های سازمان اطلاعات انرژی، انتظار می‌رود که قیمت نفت تا اویل دهه‌ آتی، زیر 100 دلار به ازای هر بشکه باقی بماند. در چشم‌انداز ارائه شده توسط این سازمان، در صورت تداوم کسادی اقتصاد جهانی، قیمت‌ نفت در دهه‌هایی آتی به زیر 75 دلار به ازای هر بشکه هم خواهد رسید.

نوسانات قیمت نفت مایه نگرانی تمام کسانی که با خرید و فروش آن سروکار دارند، شده است. در این میان، دولت‌های وابسته به سودهای نفتی در خاورمیانه و بخش‌هایی از آمریکای لاتین و نیز دولت روسیه که بودجه خود را با توجه به افزایش مداوم قیمت نفت تنظیم کرده‌اند، اکنون با دشواری‌هایی مواجه خواهند شد.

محمد الشطی تحلیل‌گر عربستانی بازار نفت در این رابطه گفته است که «بالا رفتن چندین ساله قیمت نفت موجب شده است کشورهایی که از طریق فروش نفت اقدام به کسب درآمد برای بودجه سالیانه خود می‌کنند، قیمت نفت را در بودجه‌هایشان حدود 100 دلار ببندند. به همین دلیل با کاهش چند دلاری قیمت نفت و رسیدن آن به زیر 100 دلار به ازای هر بشکه، سبب نگرانی کارشناسان اقتصادی این کشورها شده است.»

دولت عراق که 93 درصد درآمد خود را از طریق فروش نفت تأمین می‌کند، به قیمت نفت 106 دلار به ازای هر بشکه یا بیشتر نیاز دارد تا بتواند تعادل بودجه خود را حفظ کند. دیگر کشورهای عضو اوپک از ایران گرفته تا نیجریه نیز وضعیت مشابهی دارند.

روسیه نیز به قیمت 114 دلار به ازای هر بشکه نیاز دارد و علاوه ‌بر آن، در صورتی که بخواهد بهره‌برداری از ذخایر موجود در اعماق آب‌های قطب شمال را ادامه دهد نیز به قیمت‌های بالای نفت نیازمند است. از سوی دیگر، کانادا نیز به‌منظور تداوم استخراج پرهزینه نفت شیل نیازمند قیمت‌های بالای نفت است.

از طرفی، قیمت‌های پایین نفت تنها به ضرر تولیدکنندگان باقدمت نیست. در واقع، اقلیم کردستان عراق و اسکاتلند نیز که به‌دنبال کسب استقلال به پشتوانه سودهای نفتی هستند، به این ترتیب متضرر خواهند شد. رفراندوم روز 18 سپتامبر، تکلیف استقلال اسکالند از بریتانیا را مشخص خواهد کرد و در صورت تحقق جدایی از بریتانیا، بقاء دولت اسکاتلند منوط به میزان نفت در دسترس در دریای شمال و سود حاصل از فروش آن خواهد بود.

مترجم: حسین نیکبخت

نویسنده: کیت جانسون

منبع: فارین پالیسی