تهدید جدید بازار انرژی برای تولیدکنندگان عمده نفت و گاز

پترونت: بازار جهانی انرژی تا حد قابل‌توجهی در حال تغییر است و این امر می‌تواند هم برای کشورهای صادرکننده نفت و گاز در خاورمیانه و هم برای کشورهای واردکننده انرژی در دیگر نقاط جهان، پیامدهای مهمی در پی داشته باشد.

طی پنج سال اخیر، قیمت جهانی نفت حول 100 دلار به ازای هر بشکه در نوسان بوده است؛ در حالی که ثبیت چنین قیمتی، منبع درآمدهای چشمگیری برای کشورهای عضو اوپک بوده است، اما از سوی دیگر، عادات مصرفی را در سطح جهانی تغییر داده و در کشورهای واردکننده، گرایش‌هایی را به سمت یافتن گزینه‌های جایگزین، به‌وجود آورده است. برای نمونه، سوبسید سوخت کاهش یافته و یا استفاده از خودروهای برقی یا هیبریدی بیشتر مدنظر تولیدکنندگان قرار گرفته است. البته سیاست‌های زیست‌محیطی هم می‌تواند در این رابطه دخیل باشد، اما چنین سیاست‌هایی تأثیر چندانی بر بازار جهانی انرژی نخواهد داشت.

از طرف دیگر، علی‌رغم اینکه قیمت 100 دلار به ازای هر بشکه می‌تواند در کوتاه مدت به نفع کشورهای عضو باشد، اما در بلندمدت چنین نخواهد بود، چراکه ثبیت چنین قیمتی، سبب رونق یافتن بخش انرژی‌های جایگزین می‌شود و بسیاری از کشورها را مجبور می‌کند که درپی یافتن منابع عرضه جدید و نه الزاماً ارزان قیمت، برآیند.

در گزارش اخیر سیتی‌بانک اشاره شده است که صنعت انرژی، برهه زمانی پر فراز و نشیبی را پیش‌رو دارد و در آینده تغییرات چشمگیری را در این حوزه شاهد خواهیم بود.

بنا به گفته تحلیل‌گران سیتی‌بانک، انقلاب شیل که از آمریکای شمالی آغاز شد، اکنون در حال گسترش است و عرضه سوخت‌های جایگزین  و تجدیدپذیر در حال افزایش است.

در ادامه، چندین نمونه از گرایش‌های نوظهور در بازار انرژی را که تولیدکنندگان نفت و گاز در خاورمیانه باید به‌منظور انطباق با شرایط جدید مدنظر قرار دهند، مورد بررسی قرار می‌دهیم.

بهره‌برداری از منابع انرژی نامتعارف

قیمت 100 دلار به ازای هر بشکه، سبب شده است که شرکت‌های نفتی بزرگ، حفاری در آب‌های قطب شمال، ذخایر موجود در اعماق دریا و نیز استخراج شیل‌های نفت و گاز را آغاز کنند. در واقع، این امر با قیمت 50 تا 70 دلار به ازای هر بشکه از نظر اقتصادی مقرون‌به صرفه نبود، اما اکنون با تثبیت قیمت حول 100 دلار به ازای هر بشکه، امکان‌پذیر شده است.

علاوه‌بر این، قیمت‌های بالای نفت سبب شده است که دولت‌ها، کارایی وسایل نقلیه و میزان آلایندگی آنها را با جدیت بیشتری مدنظر قرار دهند و قوانین جدیدی به‌منظور کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی در بلندمدت، وضع شود.

جهانی شدن شیل

پس از موفقیت ایالات متحده در استخراج نفت شیل با استفاده از تکنیک‌های جدید حفاری، دیگر کشورهای نیز در پی بهره‌برداری از چنین منابعی برآمده‌اند. کشورهایی نظیر چین و لهستان، اقدامات محدودی را در این راستا انجام داده‌اند، اما موفقیت چندانی در استخراج ذخایر فراوان خود کسب نکرده‌اند.

با این وجود، مقامات بریتانیایی در ماه ژوئیه قوانینی را به‌منظور امکان‌پذیر ساختن بهره‌برداری از ذخایر 26 تریلیون فوت مکعبی این کشور به تصویب رساندند. در چین نیز که واجد عظیم‌ترین ذخایر گاز شیل است، گسترش فعالیت‌ها در این حوزه در دستور کار مقامات این کشور قرار گرفته و شرکت‌های بزرگ حوزه انرژی، به‌منظور استخراج گاز شیل به‌خدمت گرفته شده‌اند.

کشورهای دیگری نیز پیش از این فعالیت در حوزه صنعت شیل را آغاز کرده‌اند. در روسیه، سطح تولید از منابع نامتعارف به بیش از 120 هزار بشکه در روز رسیده است. در آرژانتین نیز، سطح تولید دو برابر شده و از 12 هزار بشکه در روز در سال 2013 به حدود 25 هزار بشکه در روز در سه‌ماهه نخست سال 2014 رسیده است و بنا به برنامه‌‌ریزی‌های صورت‌گرفته قرار است تا پایان سال جاری، سطح تولید در این کشور به 60 تا 100 هزار بشکه در روز برسد.

عربستان سعودی، دیگر کشوری است که توسعه صنعت گاز شیل را آغاز کرده است. بنا به برآوردهای صورت‌گرفته، این کشور واجد 600 تریلیون فوت مکعب گاز شیل است. در واقع، عربستان سعودی به‌دنبال آن است تا با کاهش مصرف داخلی نفت خام، حجم صادرات خود را افزایش دهد.

اصلاح قرارداهای نفتی در خاورمیانه و آفریقای شمالی

گسترش فعالیت‌ شرکت‌های بزرگ نفتی در عملیات استخراج سودآور کشورهایی نظیر روسیه، کانادا، برزیل و ایالات متحده از یک سو و افزایش مخاطرات ژئوپولتیک در خاورمیانه و آفریقای شمالی، کشورهای این مناطق را وادار کرده است که به‌منظور جذب شرکت‌های مزبور، قراردادهای نفتی خود را اصلاح کنند.

برای نمونه، ایران و عراق اصلاح قراردادهای نفتی خود را آغاز کرده‌اند. دولت عراق، سهمی از سودِ توسعه مجدد میدان نصیریه را به شرکت‌های بزرگ نفتی پیشنهاد داده است. در گزارش سیتی‌بانک آمده است که «دولت عراق، اصلاح قراردادهای خدمات فنی خود را از سال 2009 آغاز کرده و در نتیجه کاهش سطح تولید، به‌دنبال افزایش بازگشت سرمایه برای شرکت‌های فعال در این کشور است». از سوی دیگر، وزیر نفت ایران نیز از اصلاح قراردادهای نفتی این کشور به‌منظور جذب شرکت‌های نفتی بین‌المللی خبر داده است.

جهانی‌شدن گاز

صنعت گاز طبیعی مایع، میلیاردها دلار سرمایه را در ایالات متحده، روسیه، کانادا، استرالیا و شرق آفریقا جذب کرده است. این امر، علاوه‌ بر متزلزل ساختن جایگاه تولیدکنندگان عمده‌ای نظیر قطر، کاهش قیمت گاز طبیعی مایع را نیز به‌دنبال داشته است.

بنا به گفته تحلیل‌گران، ظهور ایالات متحده به‌عنوان یک منبع عرضه مطمئناً سبب رشد بازار گاز طبیعی مایع خواهد شد.

با توجه به نگرانی‌هایی که در اروپا و آسیا بابت امنیت عرضه انرژی وجود دارد، ورود ایالات متحده به بازار گاز طبیعی مایع می‌تواند منبع عرضه امنی برای خریدران باشد و جایگزین واردات از کشورهای حوزه خلیج فارس و روسیه شود.

تغییر وضعیت چین

بخش نفت چین سریعاً در حال گسترش است، چرکه فرایندآزادسازی تجارت، در حال تغییر چشم‌انداز سنتی پیشین در این کشور است.

چین، در حال بهبود بخشیدن به استاندارهای محیط زیستی سوخت‌های فسیلی است و روی انرژی‌های تجدیدپذیر نیز سرمایه‌گذاری گسترده‌ای کرده است. این امر می‌تواند پیامدهای بلندمدتی را برای کشورهای عضو اوپک وابسته به واردات انرژی توسط چین، در پی داشته باشد. علاوه‌ بر این، دولتمردان چینی، افزایش تولید گاز طبیعی را در دستورکار خود قرار داده‌اند و در نظر دارند سطح تولید در این کشور را که سال گذشته 10.9 میلیارد فوت مکعب در روز بوده است تا سال 2017 به 16 میلیارد فوت مکعب در روز برسانند. به‌علاوه، تولید گاز شیل نیز در بازه زمانی مذکور تا 1 میلیارد فوت مکعب در روز افزایش خواهد یافت.

علی‌رغم این‌که چین همچنان نیازمند واردات گاز طبیعی خواهد بود، اما با وجود عرضه‌کنندگان جدید، دستیابی به قمیت‌های پایین‌تر برای این کشور امکان‌پذیر می‌شود.

چرخش محسوس از نفت به گاز

کشورهای منطقه خاورمیانه در طول فصل تابستان دو میلیون بشکه نفت در روز را صرف تولید برق می‌کنند، اما با توجه به چرخش بسیاری از کشورها به سمت مصرف گاز طبیعی، روند مزبور روبه تغییر است. در واقع، علی‌رغم هزینه پایین تولید نفت در خاورمیانه، عدم فروش آن به دلیل مصرف داخلی، به‌معنای سود کمتر است. بنابراین با جایگزین کردن نفت با گاز طبیعی، دستیابی به درآمد بیشتر نیز برای دولت‌های منطقه میسر خواهد شد.

با توجه به موارد مذکور، در آینده شاهد بروز فرصت‌ها و تهدیدهای جدیدی در بازار انرژی خواهیم بود. به این ترتیب، کشورهای منطقه خاورمیانه باید با در نظر گرفتن کلیه جوانب، استراتژی‌های بلندمدت متناسبی را به‌منظور حفظ جایگاه خود در بازارهای انرژی و بهره‌برداری از فرصت‌های موجود، اتخاذ کنند.

ترجمه: حسین نیکبخت

منبع: زاویه