وضعیت روسیه، چین و غرب پس از ناآرامی‌های اوکراین؛
تأثیر بحران اوکراین بر بازارهای انرژی
از بعدی درگیری میان اوکراین و روسیه همچنان نامعلوم است، اما اکنون می‌توان گفت که بازارهای انرژی اروپا و آسیا در آینده با فراز و نشیب‌های قابل‌توجهی مواجه خواهند شد.
پترونت: تقابل روسیه و اوکراین وارد فاز بالقوه خطرناکی شده است؛ امری که می‌تواند احتمال درگیری بر سر منابع انرژی را افزایش دهد.
مقامات اوکراینی روز 15 ماه اوت گزارش دادند که کاروانی از خودروهای نظامی را که از روسیه عازم اوکراین بوده است، منهدم کرده‌اند. در واقع، جزئیات این رویداد مشخص نیست، اما آنچه مسلم است این است که خودروهای نظامی مزبور از قلمرو روسیه در نزدیکی پایگاه ارسال کمک‌های بشر دوستانه، وارد خاک اوکراین شده‌اند.
ارسال‌های کمک‌های بشر دوستانه از جانب روسیه به مناطق شرقی اوکراین نیز تنش‌هایی را در پی داشت، چراکه مقامات اوکراینی ادعا می‌کردند که این امر تنها پوششی برای ارسال تسلیحات نظامی برای تقویت شورشیان طرفدار روسیه است. آن‌ها اعلام کردند که از طریق حملات توپ‌خانه‌ای، خودروهای نظامی روسی را منهدم کرده‌اند و این امر نیز امکان عادی شدن روابط بین دو کشور را به حداقل رسانده است.
دیپلمات‌های اوکراینی سعی کردند تنش‌ها را کاهش دهند، اما درگیری‌های مزبور حاکی از آن است که ناآرامی‌ها در کوتاه‌مدت به پایان نخواهد رسید. والری گلتی وزیر دفاع اوکراین اخیراً در رابطه با وقوع نبرد بزرگ با روسیه هشدار داده است. این امر، از جنبه‌های مختلفی بر بازار انرژی اروپا و آسیا تأثیر خواهد گذاشت.
اول این که احتمال توقف عرضه گاز طبیعی از روسیه به اروپا وجود دارد؛ وزرای خارجه اروپایی اعلام کرده‌اند که با توجه به تداوم حمایت روسیه از شورشیان شرق اوکراین، آماده اعمال تحریم‌های بیشتر علیه این کشور هستند. پارلمان اوکراین نیز در روز 14 ماه اوت، قانونی را به‌منظور اعمال تحریم علیه روسیه به‌تصویب رساند. در واقع، چنین اقداماتی می‌تواند توقف عرضه گاز طبیعی از جانب روسیه را در پی داشته باشد.
البته باید در نظر داشت که اعمال تحریم‌های گسترده علیه روسیه از جانب غرب، به آسانی امکان‌پذیر نخواهد بود. در واقع، تحریم‌های شدید در حوزه‌هایی نظیر انرژی، کشاورزی و سرمایه‌گذاری‌های خارجی، می‌تواند تأثیرات بلاواسطه‌ای بر اقتصاد جهانی درپی داشته باشد، چراکه اکثر کشورهای غربی در حوزه انرژی و منابع مالی، وابسته به روسیه هستند.
آنگلا مرکل صدر اعظم آلمان در این رابطه گفته است که «پذیرش رفتار روسیه به‌عنوان یک گزینه مطرح نیست. بنابراین، اعمال تحریم‌های بیشتر علیه این کشور ضرورت دارد». با این وجود، وی عنوان کرده است که «من پیشتر نیز گفته بودم که تحریم‌ها می‌تواند تأثیراتی بر شرکت‌ها و مؤسسات آلمانی داشته باشد، اما باید توجه داشته باشیم که اجازه دادن به یک کشور برای تغییر مرزهای اروپا و حمله نظامی به کشوری دیگر نیز عواقبی دارد.»
دوم این‌که سطح روابط روسیه و کشورهای اروپایی تقلیل یافته است، به‌طوری‌که احداث خط لوله ساوت استریم احتمالاً در کوتاه‌مدت یا میان‌مدت، منتفی است. این خط لوله- به‌منظور دور زدن اوکراین- از طریق دریای سیاه گاز طبیعی روسیه را به اروپا منتقل می‌کند. در واقع، احداث این خط لوله، یک پروژه استراتژیک واجد اهمیت برای روسیه محسوب می‌شود، بنابراین مقامات اروپایی می‌توانند از آن به‌عنوان اهرم فشار بر روسیه استفاده کنند.
به این ترتیب، حمایت اروپایی‌ها از اجرای پروژه احداث خط لوله رقیب ساوت استریم، یعنی خط لوله ترنس آدریاتیک، احتمالاً افزایش خواهد یافت. خط لوله ترنس آدریاتیک، گاز طبیعی را از آذربایجان به ایتالیا انتقال می‌دهد و به این ترتیب، نقش روسیه در تأمین انرژی اروپا را کم‌رنگ خواهد کرد. البته پروژه احداث این خط لوله همچنان با مخالفت‌های محیط‌زیستی در ایتالیا مواجه است، اما با افزایش مداخله روسیه در امور اوکراین، تلاش سیاستمداران اروپایی برای توجیه و تحقق پروژه مزبور نیز افزایش می‌یابد.
یکی دیگر از پیامدهای افزایش تنش‌ها در اوکراین، چرخش روسیه به سمت شرق است. در واقع، صادرات نفت روسیه به آسیا پیش از این و همزمان با تیره‌شدن روابط این کشور با اروپا، سرعت گرفته است. روسیه در حال‌حاضر 1.3 میلیون بشکه در روز نفت به آسیا صادر می‌کند. این میزان، حدود یک‌سوم کل صادرات روسیه است و بیشترین میزان صادرات این کشور به آسیا نیز محسوب می‌شود. از سوی دیگر، روسیه صادرات نفت خود به اروپا را کاهش داده و از روزانه 3.72 میلیون بشکه در سال 2012 به روزانه 3 میلیون بشکه در ماه ژوئیه سال 2014 رسانده است. با توجه به شرایط موجود، چنین روندی در آینده نیز ادامه خواهد یافت.
این امر به‌معنای آن است که نیاز روسیه به دسترسی به بازار انرژی چین، افزایش خواهد یافت و این ضرورتاً به نفع روسیه نیست. در واقع، بهار گذشته، روسیه و چین یک توافقنامه 400 میلیارد دلاری را به امضا رساندند که بنا به آن 38 میلیارد متر مکعب از تقاضای گاز طبیعی چین توسط روسیه تأمین خواهد شد. اما با توجه به کاهش هرچه بیشتر دوستان روسیه، خطر افزایش وابستگی به چین نیز برای این کشور، بیشتر می‌شود.
نهایتاً، با مخدوش شدن چهره روسیه در سطح بین‌المللی، ریسک سرمایه‌گذاری شرکت‌های نفتی فعال در این کشور نیز افزایش می‌یابد. این خبر بدی برای شرکت‌های اکسون موبیل، بریتیش پترولیوم و شل است، اما از طرف دیگر می‌تواند خبر خوبی برای شرکت‌های چینی باشد. در واقع، بانک‌ها و شرکت‌های چینی فعال در حوزه ساخت تأسیسات نفتی دریایی و نیز دیگر شرکت‌هایی که خدماتی را در حوزه استخراج نفت ارائه می‌دهند، می‌توانند از چنین فرصتی بهره‌برداری کنند.
با این وجود، فاز بعدی درگیری میان اوکراین و روسیه همچنان نامعلوم است، اما اکنون می‌توان گفت که بازارهای انرژی اروپا و آسیا در آینده با فراز و نشیب‌های قابل‌توجهی مواجه خواهند شد.
نویسنده: نیک کانینگام
مترجم: حسین نیکبخت
مقامات اوکراینی روز 15 ماه اوت گزارش دادند که کاروانی از خودروهای نظامی را که از روسیه عازم اوکراین بوده است، منهدم کرده‌اند. در واقع، جزئیات این رویداد مشخص نیست، اما آنچه مسلم است این است که خودروهای نظامی مزبور از قلمرو روسیه در نزدیکی پایگاه ارسال کمک‌های بشر دوستانه، وارد خاک اوکراین شده‌اند.
ارسال‌های کمک‌های بشر دوستانه از جانب روسیه به مناطق شرقی اوکراین نیز تنش‌هایی را در پی داشت، چراکه مقامات اوکراینی ادعا می‌کردند که این امر تنها پوششی برای ارسال تسلیحات نظامی برای تقویت شورشیان طرفدار روسیه است. آن‌ها اعلام کردند که از طریق حملات توپ‌خانه‌ای، خودروهای نظامی روسی را منهدم کرده‌اند و این امر نیز امکان عادی شدن روابط بین دو کشور را به حداقل رسانده است.
دیپلمات‌های اوکراینی سعی کردند تنش‌ها را کاهش دهند، اما درگیری‌های مزبور حاکی از آن است که ناآرامی‌ها در کوتاه‌مدت به پایان نخواهد رسید. والری گلتی وزیر دفاع اوکراین اخیراً در رابطه با وقوع نبرد بزرگ با روسیه هشدار داده است. این امر، از جنبه‌های مختلفی بر بازار انرژی اروپا و آسیا تأثیر خواهد گذاشت.
اول این که احتمال توقف عرضه گاز طبیعی از روسیه به اروپا وجود دارد؛ وزرای خارجه اروپایی اعلام کرده‌اند که با توجه به تداوم حمایت روسیه از شورشیان شرق اوکراین، آماده اعمال تحریم‌های بیشتر علیه این کشور هستند. پارلمان اوکراین نیز در روز 14 ماه اوت، قانونی را به‌منظور اعمال تحریم علیه روسیه به‌تصویب رساند. در واقع، چنین اقداماتی می‌تواند توقف عرضه گاز طبیعی از جانب روسیه را در پی داشته باشد.
البته باید در نظر داشت که اعمال تحریم‌های گسترده علیه روسیه از جانب غرب، به آسانی امکان‌پذیر نخواهد بود. در واقع، تحریم‌های شدید در حوزه‌هایی نظیر انرژی، کشاورزی و سرمایه‌گذاری‌های خارجی، می‌تواند تأثیرات بلاواسطه‌ای بر اقتصاد جهانی درپی داشته باشد، چراکه اکثر کشورهای غربی در حوزه انرژی و منابع مالی، وابسته به روسیه هستند.
آنگلا مرکل صدر اعظم آلمان در این رابطه گفته است که «پذیرش رفتار روسیه به‌عنوان یک گزینه مطرح نیست. بنابراین، اعمال تحریم‌های بیشتر علیه این کشور ضرورت دارد». با این وجود، وی عنوان کرده است که «من پیشتر نیز گفته بودم که تحریم‌ها می‌تواند تأثیراتی بر شرکت‌ها و مؤسسات آلمانی داشته باشد، اما باید توجه داشته باشیم که اجازه دادن به یک کشور برای تغییر مرزهای اروپا و حمله نظامی به کشوری دیگر نیز عواقبی دارد.»
دوم این‌که سطح روابط روسیه و کشورهای اروپایی تقلیل یافته است، به‌طوری‌که احداث خط لوله ساوت استریم احتمالاً در کوتاه‌مدت یا میان‌مدت، منتفی است. این خط لوله- به‌منظور دور زدن اوکراین- از طریق دریای سیاه گاز طبیعی روسیه را به اروپا منتقل می‌کند. در واقع، احداث این خط لوله، یک پروژه استراتژیک واجد اهمیت برای روسیه محسوب می‌شود، بنابراین مقامات اروپایی می‌توانند از آن به‌عنوان اهرم فشار بر روسیه استفاده کنند.
به این ترتیب، حمایت اروپایی‌ها از اجرای پروژه احداث خط لوله رقیب ساوت استریم، یعنی خط لوله ترنس آدریاتیک، احتمالاً افزایش خواهد یافت. خط لوله ترنس آدریاتیک، گاز طبیعی را از آذربایجان به ایتالیا انتقال می‌دهد و به این ترتیب، نقش روسیه در تأمین انرژی اروپا را کم‌رنگ خواهد کرد. البته پروژه احداث این خط لوله همچنان با مخالفت‌های محیط‌زیستی در ایتالیا مواجه است، اما با افزایش مداخله روسیه در امور اوکراین، تلاش سیاستمداران اروپایی برای توجیه و تحقق پروژه مزبور نیز افزایش می‌یابد.
یکی دیگر از پیامدهای افزایش تنش‌ها در اوکراین، چرخش روسیه به سمت شرق است. در واقع، صادرات نفت روسیه به آسیا پیش از این و همزمان با تیره‌شدن روابط این کشور با اروپا، سرعت گرفته است. روسیه در حال‌حاضر 1.3 میلیون بشکه در روز نفت به آسیا صادر می‌کند. این میزان، حدود یک‌سوم کل صادرات روسیه است و بیشترین میزان صادرات این کشور به آسیا نیز محسوب می‌شود. از سوی دیگر، روسیه صادرات نفت خود به اروپا را کاهش داده و از روزانه 3.72 میلیون بشکه در سال 2012 به روزانه 3 میلیون بشکه در ماه ژوئیه سال 2014 رسانده است. با توجه به شرایط موجود، چنین روندی در آینده نیز ادامه خواهد یافت.
این امر به‌معنای آن است که نیاز روسیه به دسترسی به بازار انرژی چین، افزایش خواهد یافت و این ضرورتاً به نفع روسیه نیست. در واقع، بهار گذشته، روسیه و چین یک توافقنامه 400 میلیارد دلاری را به امضا رساندند که بنا به آن 38 میلیارد متر مکعب از تقاضای گاز طبیعی چین توسط روسیه تأمین خواهد شد. اما با توجه به کاهش هرچه بیشتر دوستان روسیه، خطر افزایش وابستگی به چین نیز برای این کشور، بیشتر می‌شود.
نهایتاً، با مخدوش شدن چهره روسیه در سطح بین‌المللی، ریسک سرمایه‌گذاری شرکت‌های نفتی فعال در این کشور نیز افزایش می‌یابد. این خبر بدی برای شرکت‌های اکسون موبیل، بریتیش پترولیوم و شل است، اما از طرف دیگر می‌تواند خبر خوبی برای شرکت‌های چینی باشد. در واقع، بانک‌ها و شرکت‌های چینی فعال در حوزه ساخت تأسیسات نفتی دریایی و نیز دیگر شرکت‌هایی که خدماتی را در حوزه استخراج نفت ارائه می‌دهند، می‌توانند از چنین فرصتی بهره‌برداری کنند.
با این وجود، فاز بعدی درگیری میان اوکراین و روسیه همچنان نامعلوم است، اما اکنون می‌توان گفت که بازارهای انرژی اروپا و آسیا در آینده با فراز و نشیب‌های قابل‌توجهی مواجه خواهند شد.
نویسنده: نیک کانینگام
مترجم: حسین نیکبخت
