چرا عربستان سعودی تولید نفت خود را کاهش نمی‌دهدکاهش قیمت نفت و نتایج اجلاس اوپک؛
غیر از ایران و ونزوئلا که تقریباً در اجلاس اوپک موضع مشخصی داشتند، سایر اعضاء یا منفعل بودند و یا مواضعی چندگانه و غیرشفاف اتخاذ کردند. از یک طرف چند صدا از روسیه (که عضو اوپک نیست) در هفته‌ای که گذشت به گوش رسید و از طرف دیگر عربستان سعودی سعی می‌کند جوری وانمود کند که دلیل کاهش ندادن تولید نفت‌اش نه یک انگیزه سیاسی و اقتصادی که عدم اعتماد به عملکرد روسیه است.
پترونت: ساعات نگارش این یادداشت مقارن بود با ساعات شروع اجلاس سالانه اوپک در وین و آغاز مباحثات قدرت‌های نفتی جهان پیرامون اوضاع آشفته و نگران کننده‌ی بازار نفت. نشست اوپک در نهایت باعث نشد تا این سازمان تصمیم به کاهش تولید نفت خود بگیرد. در واقع، کشورهای عضو اوپک با این تصمیم خود نه تنها مانعی در برابر سقوط آزاد قیمت نفت ایجاد نکردند، بلکه قیمت نفت در واکنش به تصمیم اوپک کاهش بیشتری را نیز تجربه کرد.
در این روزها، قبل از هر چیزی به نظر می‌رسد که بازار تعارفات داغ باشد. غیر از ایران و ونزوئلا که تقریباً در اجلاس اوپک موضع مشخصی داشتند، سایر اعضاء یا منفعل بودند و یا مواضعی چندگانه و غیرشفاف اتخاذ کردند. از یک طرف چند صدا از روسیه (که عضو اوپک نیست) در هفته‌ای که گذشت به گوش رسید و از طرف دیگر عربستان سعودی سعی می‌کند جوری وانمود کند که دلیل کاهش ندادن تولید نفت‌اش نه یک انگیزه سیاسی و اقتصادی که عدم اعتماد به عملکرد روسیه است.
روسیه در اوپک جایی ندارد اما اعضای اوپک به خوبی می‌دانند که تصمیمات روسیه با سهم 11 درصدی‌اش از بازار جهانی نفت مطمئناً، چیزی کم از تصمصمات کلی اوپک ندارد. روسیه در هفته‌ای که گذشت نه به صورت رسمی که در اخبار روزمره چند بار تغییر موضع داد. از یک طرف وزیر امور مالی روسیه آمادگی این کشور برای کاهش 15 میلیون تُنیِ تولید سالانه این کشور را اعلام کرد و از طرف دیگر ایگور سچین، رئیس شرکت روس‌نفت (غول دولتی نفت روسیه) کاهش تولید را در شرایط فعلی اقتصاد روسیه غیرممکن خواند. با این وجود به نظر می‌رسد که مراجع تصمصم‌گیرنده در روسیه بیشتر تمایل دارند که به هر طریق تولید نفت کاهش پیدا کند و در این راه حتی حاضرند با اوپک نهایت هم‌کاری‌ها را نیز داشته باشند. چندصداییِ فعلی روسیه نیز احتمالاً بیشتر یک نمایشِ سیاسی و بازار گرمی برای اعضاء ناسازگار اوپک نظیر عربستان سعودی است وگرنه هیچ منطق اقتصادی‌ای نمی‌تواند عدم همکاری فدراسیون روسیه با سازمان اوپک را توجیه کند.
در طرف مقابلِ روسیه یعنی عربستان سعودی اما اوضاع کاملاً متفاوت است. در چند ماهی که از کاهش 35 دلاری بهای نفت خام در بازارهای جهانی گذشته است، عربستان نه تنها هیچ اقدام موثری انجام نداده که حتی گاهی به نظر می‌رسد که از این وضعیت خوشحال هم هست. در جایی که ونزوئلا پیشنهاد برگزاری اجلاس اضطراری اوپک را روی میز قرار داده بود این پیشنهاد با برخورد سرد سعودی‌ها مواجه شد و چه بسا اگر الزام برگزاری اجلاس سالانه نبود همین امروز هم سعودی‌ها تمایلی برای حضور در جمع کشورهای صادرکننده نفت خام نداشتند. کاهش بهای نفت خام نه تنها در کوتاه‌مدت که حتی در میان‌مدت نیز تأثیر چندانی بر اقتصادِ عربستان سعودی ندارد؛ بنابراین کاهش بهای قیمت نفت برای عربستان فعلاً یک بحران (نظیر چیزی که برای روسیه و ونزوئلا هست) نخواهد بود. وقتی در عالم سیاست می‌توان با استفاده از ابزارهای گوناگون تهدیدات را به فرصت‌ها بدل نمود، امورِ خنثی که شما را به هیچ وجه تهدید نمی‌کنند به طریق اولی پتانسیل تبدیل شدن به فرصت‌های طلایی را خواهند داشت. با همین منطق است که عربستان سعی دارد تا از آب گل‌آلودِ بازار نفت برای خود ماهی‌هایی هم صید کند.
عربستان در سال گذشته مداوماً در موضع شکست سیاسی در سطح منطقه قرار داشته است. با امیر قطر رابطه خوبی نداشته، شکاف‌ها در سازمان هم‌کاری‌های خلیج فارس (حوزه تأثیرگذاری بلافصلِ عربستان سعودی) به طرز روزافزونی گسترش یافته است، بشار اسد در سوریه جایگاه مستحکم‌تری پیدا کرده، سیاست‌های اردوغان با این کشور (به خصوص در مصر و فلسطین) زاویه پیدا کرده و دستگاه دیپلماسی این کشور در مقابل دشمن دیرینه‌ی خود یعنی ایران هم هیچ تحرک قابل ملاحظه‌ای نتوانسته از خود بروز دهد. در حال حاضر، عربستان به خود می‌گوید حالا که قیمت نفت شدیداً کاهش یافته و ایران و سوریه و روسیه از این منظر در موضع ضعف قرار گرفته‌اند چرا نباید ضربه‌ای کاری به آنها وارد آورد؟
کاهش بهای نفت خام در بازارهای جهانی به صورت تاریخی مکانیسم‌های گوناگونی دارد و همیشه به این شکل نیست که بازار و عرضه و تقاضا تکلیف قیمت را مشخص کند. بازار جهانی کالاها و خصوصاً بازار نفت تابعی از سیاست‌ها و جدال‌های سیاسی خریداران و تولیدکنندگان نفت است و در زمانه‌ای که آمریکا در آنِ واحد هم تولیدکننده بزرگ و هم مصرف‌کننده بزرگ نفت خام در سطح جهانی به شمار می‌آید، بروز مکانیسم‌های تصنعی برای تعیین تکلیف قیمت نفت به هیچ وجه امری بعید نیست؛ خصوصاً اگر آمریکا شریکی مثل عربستان سعودی با صادرات روزانه 10.5 میلیون بشکه نفت خام را هم در کنار خود ببیند.
به نظر می‌رسد امروز دیگر به عکس روزهای ابتدایی شروع بحران کاهش قیمت‌ها همه پذیرفته‌اند که کاهش بهای نفت تنها سناریوی مکمل اعمال تحریم‌های مالی و بانکی علیه روسیه و ایران بوده و دیگر در این زمینه نیاز به آوردن شواهد بیشتر نیست؛ اما این سناریوی یک‌دست می‌تواند درآینده با پیچ و تاب‌هایی مواجه شود و بازیگران متحد را نیز به جان هم بیاندازد.
قیمت نفت به اندازه‌ای که مورد نیاز ایالات متحده بود کاهش یافت. آمریکا اقتصادی متکی به نفت ندارد و از آن گذشته با در دست داشتن کل فرایندهای مالی دنیا حتی نیاز چندانی برای کسب درآمد واقعی نیز ندارد. این کشور تنها می‌خواست با کاهش قیمت نفت حلقه فشارها به روسیه و ایران را تنگ کند. اما چرا شریک نفتی این کشور یعنی عربستان سعودی می‌خواهد همچنان به این روند ادامه دهد؟ آیا این تداوم همان سناریوی قبلی است یا این کشور، جسورانه به تغییر بیشتر مناسبات به نفع خود فکر می‌کند.
در چند وقت اخیر، از روسیه ندای همکاری با سناریوهای کاهش تولید نفت برخواسته و این کشور به صورت مداوم اصطلاحاً با دست پس زده و با پا پیش کشیده است. روسیه هم از جانب اقتصاد خود نشانه‌های وخامت را حس کرده و هم نگرانی‌های به‌جایی در مورد شرکای خود دارد. اوضاع شرکای عربستان سعودی هم چندان اطمینان بخش نیست، از آن گذشته این ماجرای کاهش قیمت‌ها هم نمی‌تواند تا ابد ادامه پیدا کند، چرا که از لحاظ اقتصادی هم عربستان اگر ضرری از آن ندیده باشد قطعاً سودی نیز ندیده است. اما چرا به رغم این موارد عربستان در اجلاس اوپک بر موضع خود ایستاد و با همکاری کویت و برخی از کشورهای دیگر مانع کاهش تولید نفت اوپک شد؟ شاید بتوان دلایل زیر را برای این اقدام عربستان مفروض داشت:
(1) تمایل عربستان، آمریکا و اتحادیه اروپا به افزایش فشارهای وارده به روسیه به روسیه و کشورهای «نافرمانِ» عضو اوپک؛ در واقع عربستان به دلایل سیاسی همچنان اصرار دارد به کاهش قیمت‌ها دامن بزند.
(2) عربستان به صورت خودسرانه به فکر افزایش قدرت خود در منطقه خاور میانه و مقابله با ایران است و به این دلیل می‌خواهد مانع از توافق هسته‌ای با ایران و افزایش صادرات نفت این کشور شود.
(3) دلیل سوم اما منطقی بر خلاف دلایل اول و دوم دارد: عربستان از جانب نفت شیل آمریکا احساس خطر کند و فارغ از مشکلات خود با ایران و روسیه و سایر مناسبات بازار به فکر آن است که با کاهش بهای نفت تا محدوده 60 دلار، نفت شیل آمریکا را از صرفه اقتصادی انداخته و به این طریق نیاز آمریکا به این کشور را ابقاء کند. سعودی‌ها به خوبی می‌دانند که آمریکایی‌ها عاشق چشم و ابروی آنها نیستند و این نیاز به به نفت شبه‌جزیره است که روابط آمریکایی‌ها با آنها را گرم نگه داشته. سعودی‌ها از بدون حامی ماندن در دنیایِ در حال پوست‌اندازی می‌ترسند.
