محتمل ترین شرایط تورمی در سال 1402

۱-اﺗﻔﺎﻗﺎت چند ﺳﺎل اﺧﯿﺮ، ﺳﺮرﯾﺰ ﺗﻤﺎم ﻧﺎﺗﺮازیﻫﺎ و ﻋﺪم ﺗﻌﺎدلﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎد کلان اﯾﺮان اﺳﺖ که ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ اﻧﺘﻈﺎرات ﺗﻮرمی  ﻣﺮدم، اﻣکان اﺑﺘکارﻋﻤﻞ را از ﺳﯿﺎﺳﺖگذاران گرﻓﺘﻪ اﺳﺖ.ﻫﺮ اﺻﻼح اﻗﺘﺼﺎدی و ﺳﯿﺎﺳتی در وﺿﻌﯿﺖ ﺟـﺎری اﯾـﺮان، ﺑـﻪ ﺗﺼـﻤﯿﻢگیریﻫﺎی ﺳـﺨﺖ ﺳﯿﺎسی گره ﺧـﻮرده اﺳـﺖ.ازاﯾﻦرو ﺧﻮشﺑﯿﻨﺎﻧﻪﺗﺮﯾﻦ وﻧﺎﻣﺤﺘﻤﻞﺗﺮﯾﻦ ﺳﻨﺎرﯾﻮ، اﻧﺠﺎم اﺻﻼﺣﺎت اﻗﺘﺼﺎدی اﺳﺖ.گذار ﺑﻪ ﺗﻮرم پاﯾﯿﻦ و پاﯾﺪار، ﻣﺴﺘﻠﺰم ﻧﻬﺎدﯾﻨﻪﺳﺎزی ﺳﯿﺎﺳﺖگذاری و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺻﺤﯿﺢ اﺳﺖ.اﺗﺨﺎذ ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎی ﻫﺪفگذاری ﻧﺮخ ﺗﻮرم، اﺳﺘﻘﻼل ﺑﺎﻧک ﻣﺮکزی، ﺗﺼﻮﯾﺐ و اﺟـﺮای ﻗﺎﻋـﺪۀ ﻣـﺎلی و اﺻـﻼح ﺳـﺎﺧﺘﺎر ﺑﻮدﺟـۀ دوﻟﺖ راهکارﻫﺎیی اﺳﺖ که در ﺑﯿﺶ از۹۰کشور دﯾگر اﺟﺮا ﺷﺪه و ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺣﺼﻮل ﺗﻮرمﻫﺎی ﺗک رﻗمی ﺷﺪه اﺳـﺖ.در ﺻـﻮرت اﯾـﻦ رﺧـﺪاد، پیشﺑﯿنی میﺷﻮد ﺗﻮرم در ﯾک ﺑﺎزۀ زﻣﺎنی  پنج ﺳﺎﻟﻪ کاﻫﺶ ﯾﺎﺑﺪ و ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﺗﻮرمﻫﺎی ﻣﻌﻤﻮل در دﻧﯿﺎ ﺑﺮﺳﺪ.
۲-ﻣﺎﻧﺪگاری ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﻮﺟﻮد ﯾﻌنی ﺗﻮرم ﺑﯿﻦ۴۰ﺗﺎ۵۰درﺻﺪﻫﺮچند ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮانﻣﺤﺘﻤـﻞﺗﺮﯾﻦ ﺳـﻨﺎرﯾﻮ، ارزﯾـﺎبی میﺷـﻮد.در اﯾـﻦ ﺳـﻨﺎرﯾﻮ، ﺳﻄﺢ ﺗﻮرم در اﻗﺘﺼﺎد اﯾﺮان در ﺳﻄحی ﻣﻌﺎدل دو ﺗﺎ ﺳﻪ ﺑﺮاﺑﺮ روﻧﺪ۵۰ﺳﺎل گذﺷﺘﻪ اﺳﺖ.ﺗﺮکیه، پرو، اﺳﺮاﺋﯿﻞ، ﺑﺮزﯾـﻞ، ﺑـﻼروس و آﻧگـﻮﻻ کشورﻫﺎیی ﻫﺴﺘﻨﺪ که ﺷﺮاﯾطی ﻣﺸﺎﺑﻪ را ﺗﺠﺮﺑﻪ کرده اﻧﺪ.اﯾﻦ ﺳﻨﺎرﯾﻮ در ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت ﻧمیﺗﻮاﻧﺪ اداﻣﻪ ﯾﺎﺑﺪ و ﺣﺎﻟﺖ گذاریﺳﺖ که ﯾﺎ ﺑـﻪ اﻧﺠـﺎم اﺻـﻼﺣﺎت اﻗﺘﺼـﺎدی ﻣﻨﺠﺮ میﺷﻮد ﯾﺎ ﺑﻪ ﻓﺮوپاشی رﯾﺎل و اﻗﺘﺼﺎد.
۳-ﺑﺪﺑﯿﻨﺎﻧﻪﺗﺮﯾﻦ ﺳﻨﺎرﯾﻮ، ﺳﻨﺎرﯾﻮیی اﺳﺖ که در ﻣﺎهﻫﺎی گذﺷﺘﻪ اﺣﺘﻤﺎل وﻗﻮع آن ﺗﻘﻮﯾﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ.اگر در ﻣﺎهﻫﺎی آتی ﺗﻐﯿﯿﺮ روﻧﺪی ﺻﻮرت ﻧگیرد، ﺗﻤﺎمی ﺷﻮاﻫﺪ ﺣﺎکی از آن اﺳﺖ که اﯾﺮان ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ در ﺣﺎل ﺣﺮکت ﺑﻪ ﺳﻤﺖ اﺑﺮﺗﻮرم اﺳﺖ.پیشﺑﯿنی ﺗﻮرم در ﺷﺮاﯾطی که چرﺧـۀ ﺗـﻮرمی ﻓﻌـﺎل ﺷـﺪه ﺑﺎﺷﺪ، اﻣﺮی ﻣﺤﺎل اﺳﺖ.ﺑﺮرسی دادهﻫـﺎی ﺗـﻮرم ﺳـﻮدان)۲۰۲۰(، ﻟﺒﻨـﺎن)۲۰۲۱(، وﻧـﺰوﺋﻼ)۲۰۱۵(، زﯾﻤﺒـﺎﺑﻮه)۲۰۱۹(، کنگـﻮ)۱۹۹۱(، ﺑـﻼروس)۱۹۹۳(و ﺳﺎﯾﺮ کشورﻫﺎیی که اﺑﺮﺗﻮرم را ﺗﺠﺮﺑﻪ کرده اﻧﺪ، ﻧﺸﺎن میدﻫﺪ که چرﺧۀ اﺑﺮﺗﻮرم چرﺧﻪ ای ﻓﺰاﯾﻨﺪه اﺳﺖ و ﻇﺮف ﯾک ﯾﺎ دو ﺳﺎل، ﺗﻮرمﻫﺎی  ﺑﻠﻨﺪﻣـﺪت  زﯾـﺮ ۲۰درﺻﺪ، ﻧﺎگهان ﺑﻪ ﺑﺎﻻی۱۰۰درﺻﺪ اﻓﺰاﯾﺶ میﯾﺎﺑﻨﺪ.
اقتصاد ایران سال‌هاست آ‌زمایشگاه نظریه‌های اقتصادی‌ست. موافقان و مخالفان سال‌هاست این جملۀ فریدمن را به چالش می‌کشند، در حالی‌که تورم و روابط بی‌رحم اقتصاد، بدون توجه به خواستگاه فکری ما، اقتصاد ایران را تحت تأثیر قرار می‌دهد، از رفاه ما می‌کاهد و هر روز شرایط زندگی را برای بخش بزرگی از جامعۀ ایران سخت و سخت‌تر می‌کند. در زمان نگارش این گزارش، نرخ تورم اعلامی ایران در حال رکورد‌شکنی است و ما قصۀ این شرایط را روایت می‌کنیم.

تورم یکی از مهم‌ترین شاخص‌های اقتصاد کلان است که کشورهای مختلف در سال‌های اخیر موفق به کنترل آن شده‌اند، اما ایران همچنان با این مشکل قدیمی، دست‌ و پنجه نرم می‌کند. تورم یا همان افزایش سطح عمومی قیمت‌ها در اقتصاد، شاخصی است که تمام افراد جامعه به‌طور مستقیم آن را حس می‌کنند و ارتباط مستقیمی با سطح رفاه مردم و فعالیت‌های اقتصادی دارد. همچنین نوسانات نرخ تورم به عنوان شاخص نااطمینانی بر فعالیت‌های بنگاه‌های اقتصادی تأثیر دارد. افزایش نوسانات نرخ تورم موجب کاهش قدرت پیش‌بینی نرخ تورم آینده توسط فعالان اقتصادی و افزایش نااطمینانی نسبت به آینده می‌شود. در اهمیت این شاخص می‌توان به این نکته اشاره کرد که در اکثر کشورهای دنیا، سیاستمداران معمولاً با وعده‌های مبارزه با تورم در انتخابات شرکت می‌کنند و پیروز می‌شوند.

اقتصاد ایران پنج دهه است که تورم دو رقمی را تجربه می‌کند و به جز معدود سال‌هایی، همواره بحران تورم و افزایش قیمت‌ها بلای جان مردم و دغدغۀ اصلی سیاست‌گذاران بوده است. تورم در اقتصاد ایران نه آن اندازه زیاد است که رفع و علاج آن با تکیه بر دانش علم اقتصاد را به سیاست‌گذاران تحمیل کند (همانند ترکیه در سال ۲۰۰۱) و نه آن اندازه کم است که آثار رفاهی و نااطمینانی آن معضلی برای اقتصاد نباشد. به این تورم، تورم مزمن می‌گوییم؛ تورمی که سال‌هاست اقتصاد ایران را عذاب می‌دهد و گویا امیدی به رهایی از آن نیز وجود ندارد.

بررسی جداگانۀ تورم و نرخ ارز و بررسی جداگانۀ نرخ ارز و سیاست‌های خارجی و تجاری در اقتصاد ایران ممکن نیست. تأثیرات همزمان این متغیرها بر یکدیگر و پاسخ‌های سیاست‌گذار به هر یک، بر روی سایر متغیرها تأثیرگذار است. در این گزارش مباحث ارزی و تجارت خارجی فقط به ضرورت مورد اشاره قرار گرفته است.

در ادامه، ابتدا وضعیت متغیرهای بخش اسمیِ اقتصاد ایران و مهم‌ترین شاخص آن یعنی تورم بررسی می‌شود. سپس با توضیح متغیرهای پولی و نقدینگی، تغییرات آنها در طول زمان و همبستگی آنها با سطح قیمت‌ها بررسی می‌شود. در انتها با توجه به روند‌ متغیرهای پولی، سناریو‌های محتمل و پیش‌روی اقتصاد ایران ارائه شده است.