در سال 96 با نام "فناپ پرداخت" فعالیت می‌کنیم

اقتصادگردان- فناپ که از ابتدای سال 95 فعالیت های پرداختی خود را در شرکت "توسعه فناوری های هوشمند اتیک پارس" یا همان "اتیک" تجمیع کرده بود، در رویکردی جدیدتر قصد دارد نام این شرکت را به "فناپ‌ پرداخت" تغییر دهد؛ در این رویکرد جدید، توسعه پرداخت های همراه و همکاری با فین تک ها جایگاه ویژه‌ای دارد. آن‌چه در ادامه می‌خوانید مشروح گفت‌وگوی سیمای بانکداری با فرهنگ فرزان؛ معاون توسعه کسب و کار اتیک یا همان فناپ پرداخت است.

ابتدا از فعالیت‌های شرکت اتیک و دلایل تغییر آن به فناپ‌ پرداخت بگویید.

حدود شش سال پیش اتیک با بحث پرداخت خرد فعالیت خود را شروع کرد و تا پایان سال 94 هم فعالیتش در حوزه پرداخت خرد و کیف پول خلاصه می‌شد. اما از سال گذشته تغییر و تحولاتی توسط هلدینگ فناپ اتفاق افتاد که نتیجه آن گستره شدن فعالیت های شرکت اتیک بود. فناپ به‌ عنوان هلدینگ ICT گروه مالی پاسارگاد تصمیم گرفت متمرکز تر عمل کند و تعداد شرکت‌های خود را کاهش دهد؛ یعنی به‌جای داشتن تعداد زیادی شرکت با حوزه‌ فعالیتی مختلف، آنها را در چند شاخه اصلی متمرکز کند و به آنها فرصت دهد به شرکت‌های بزرگی تبدیل شوند.

در همین راستا چند حوزه را به ‌عنوان حوزه‌های اصلی و استراتژیک عملکرد خود انتخاب کرد. حوزه نرم‌افزارهای مالی یکی از آنها است که شامل بخش‌های بانک، بورس و بیمه است. حوزه‌ی دوم، پرداخت است که این بخش با ادغام قسمت های مختلف فناپ متمرکز شد. یک شرکت و دو سه واحد کسب‌وکاری داشتیم که قرار شد همه آنها تحت عنوان اتیک فعالیت کنند. در ادامه این تغییرات، شرکت در سال 96 با اسم "فناپ پرداخت" فعالیت می‌کند و کلیه فعالیت‌های پرداخت الکترونیک فناپ اعم از کارتخوان، موبایل، کسب‌وکارهای آنلاین و... در این شرکت متمرکز می‌شوند. بدیهی است پرداخت خرد برای "فناپ پرداخت" هنوز هم بسیار مهم است، اما در شرایط فعلی جزئی از پازل بزرگ فعالیت ما محسوب می‌شود؛ یعنی این خط کسب و کاری از نظر حجم معاملات، درآمد و کسب‌وکاری بخشی از فعالیت‌های "فناپ پرداخت" محسوب می شود.

حوزه‌ی دیگر فناپ، تلکام، زیرساخت و نرم افزارهای سازمانی (ERP) است. اما در کنار این‌ها از چند سال پیش مرکز نوآوری ایجاد شده است که هم به‌عنوان یک شتاب‌دهنده فعالیت چشمگیری دارد و هم بازویی است که کسب‌وکارهای دیگر فناپ را تغذیه می‌کند.

طرح توسعه شرکت و چشم‌اندازی که در سال 96 برای خود ترسیم کرده‌اید شامل چه مواردی است؟

در سال 95 به‌خاطر تغییرات ساختاری که در فناپ اتفاق ‌افتاد، اولویت ما بیش از هر چیز نگه داشتن وضعیت فعلی کسب‌وکارها بود و البته حاکمیت شرکتی را حفظ و پیاده کنیم. می خواستیم رضایت خاطر مشتریان و پرسنل خود را تأمین کنیم که خوشبختانه تا حد قابل قبولی اتفاق افتاد. البته به این معنی نیست که ما در سال 95 توسعه‌ای نداشتیم. در سال 96 روی چند رشته کسب‌وکاری خاص تمرکز می‌کنیم و آن‌ها را به‌عنوان هدف‌های جدی خود در این سال قرار داده ایم. یکی از این رشته فعالیت‌ها در حوزه خدمات مبتنی بر کارتخوان است که به دنبال تثبیت و گسترش فعالیت‌های این بخش هستیم. در کنار مجموعه PSP پاسارگاد مجموعاً 500هزار دستگاه کارتخوان داریم که بخش عمده‌ای از آن متعلق به بانک پاسارگاد و بخش‌هایی از آن هم متعلق به بانک‌هایی مانند صادرات، رفاه، گردشگری، سپه و... است. نمونه‌ی توسعه فعالیت‌ها، بخش مربوط به مناقصه‌ بانک سپه است که سال قبل برگزار شد و مجموعه PSP پاسارگاد برنده این مناقصه شد.

مسیری که در حوزه PSP دنبال می‌کنیم این است که بتوانیم در کنار خدمات جاری که در این حوزه ارائه می‌دهیم، مجموعه‌ای از خدمات ارزش افزوده را اضافه و برای صاحبان کسب‌وکار امکانات و تسهیلات بیشتری ایجاد کنیم تا منجر به فروش بیشتر و راحت‌تر شود. اکنون بیش از پنج میلیون کارتخوان در کشور وجود دارد، در حالی که حداکثر دو و نیم میلیون فروشنده داریم. این بازار تقریباً اشباع است و بحث این است که خدمات جاری با کیفیت خوبی ارائه شود تا مشتری و صاحب کسب‌وکار بتوانند سرویس مورد نظر خود را به‌راحتی دریافت کنند. همچنین ارزش‌هایی ایجاد شود که فعالیت کسب‌ وکارها را تسهیل کند. درگاه های پرداخت، کیف پول الکترونیکی و پرداخت های مبتنی بر NFC و وچر از دیگر حوزه های فعالیتی "فناپ پرداخت" است.

تجمیعی که در شرکت های هلدینگ اتفاق افتاده است، شامل PSP پاسارگاد هم می شود؟

پرداخت الکترونیکی پاسارگاد از شرکت های هلدینگ پاسارگاد است که زیرمجموعه فناپ نیست. صحبت از تجمیع و تمرکزی که پیش تر گفتیم، ارتباطی به این مجموعه ندارد و مربوط به فناپ است.

زیرساخت مشترکی استفاده می‌کنید یا شبکه و سوییچ متفاوتی دارید؟ به‌خاطر رعایت الزامات شاپرک تمامی زیرساخت‌ها در PSP پاسارگاد است و تحت یک پروانه فعالیت می‌کنیم.

می‌توانید بر آن نظارت کنید؟

واقعیت این است که شاپرک روی همه این‌ها نظارت دارد و تا ریزترین جزئیات را وارد می‌شود، پایش می‌کند و ما هم وفق همان شرایط و بر اساس همان استانداردها فعالیت می کنیم.

با توجه به اینکه تعداد تراکنش هایی که روی دو سوئیچ هدایت می شوند متفاوت است، کیفیت سرویس شما برای بانک پاسارگاد و بانک های دیگر تفاوتی ندارد؟

به‌هر حال تفکیک وجود دارد. ما در PSPهای دیگر هم این را داریم؛ بحث LOAD BALANCING امری بدیهی و جدی در ارائه سرویس هایی است که مبتنی بر یک نرم افزار هستند و این تفکیک به خاطر ارائه سرویسی باکیفیت قابل قبول انجام می شود.

شرکت شما در حوزه پرداخت موبایلی تا کنون چه فعالیت‌هایی داشته است؟

در سال 95، USSD دچار چالش‌های زیادی بود، نهایتاً در قالب سامانه پیوند به ثبات رسید اما هنوز هم رونق قبل را پیدا نکرده است. به همین دلیل، به‌موازات کد دستوری 720 یک برنامک موبایلی با نام " ماناپی" راه‌اندازی کردیم. در سال گذشته بیشتر بحث های زیرساخت و فراهم کردن سرویس اولیه در قالب این اپلیکیشن مطرح بود، اما در سال 96 برنامه جدی داریم که این اپلیکیشن موبایلی را در سطح بازار و مشتریان توسعه دهیم.

با توجه به زیاد بودن اپلیکیشن‌های پرداخت در بازار، آیا مزیت خاصی برای ماناپی در نظر گرفته‌اید؟

اکنون شاهدیم که هر یک از شرکت های پرداخت یک اپلیکیشن دارند و علاوه بر آن برنامک های شارژ و قبض به ‌وفور در بازار وجود دارند. به همین دلیل زمانی که می‌خواستیم ماناپی را طراحی کنیم، بحث زیادی بود که چه کارایی داشته باشد؛ آیا ابزاری پیچیده برای انجام تمام فعالیت‌های افراد در حوزه پرداخت باشد یا اینکه اپلیکیشنی خاص برای انجام کارهایی باشد که به صورت روزمره یا حداقل خیلی زیاد قرار است توسط کاربران انجام شود. در مجموع مدل دوم را انتخاب کردیم؛ یعنی ابزاری را ایجاد کردیم که کاربران به سادگی، سریع و امن بتوانند کاری که می‌خواهند انجام بدهند. با توجه به اینکه نمی‌توانستیم مزیت رقابتی چندانی در کارایی هایی داشته باشیم، تلاش کردیم در دو حوزه UI/UX و عامل انگیزشی کاربران مزیت رقابتی داشته باشیم. در ماناپی ماشین جایزه‌ای را ایجاد کرده‌ایم که در درون آن، گیمیفیکیشن قابل توجهی وجود دارد. ویژگی گیمیفیکیشن ماناپی این جذابیت را برای مشتری ایجاد می‌کند که دائما با آن درگیر و در هر مرحله، میل به پیشرفت داشته باشد. ما درباره یک کسب‌وکار خرد صحبت می‌کنیم، پس لازم است فرد بتواند در لحظه جوایزش را کسب کند و این‌گونه نباشد که فرد تراکنش انجام دهد و منتظر باشد که چند ماه بعد یک قرعه‌کشی انجام و یک کاربر برنده خودرو شود. ساختاری را در ماشین جایزه ایجاد کردیم که مشتری بتواند ارتباط برقرار کند و به راحتی جایزه خود را دریافت کند.

شرکت شما در حوزه پرداخت های مبتنی بر NFC و QR-Code هم خدمتی ارائه کرده است؟

در حوزه NFC تاکنون فعالیت‌هایی انجام داده‌ایم اما در سال جاری می خواهیم به‌صورت جدی‌تر پیش رویم. اواخر سال گذشته به همراه ایرانسل از محصول NFC خود در اهواز رونمایی کردیم که از این محصول در سامانه حمل‌ونقل اهواز و پروژه‌های پرداخت خرد این شهر استفاده می‌َشود. البته پایلوت بود و هنوز به‌صورت گسترده عملیاتی نشده است، ما جز اولین مجموعه‌هایی هستیم که توانستیم با کمک ایرانسل در این حوزه محصول ارائه دهد و در سال جدید می خواهیم محصولی مبتنی بر تکنولوژی‌ NFC را به بهره‌برداری برسانیم. در حوزه QR-Code هم محصولی به نام "پیکو" داشتیم که در سال 93 راه‌اندازی شد و در نمایشگاه تله‌کام و الکامپ عرضه کردیم. این محصول چندان مورد استقبال قرار نگرفت به همین دلیل آن را گسترش ندادیم. مهمترین مسئله در متوقف شدن پیکو محدودیت‌هایی بود که وجود داشت و بخش مهمی از این محدودیت ها به بحث‌های رگولاتوری مربوط می شد. فکر می‌کنم با تفکراتی که در حال حاضر در بانک مرکزی هست، و تصمیم بانک مرکزی که می خواهد جدی‌تر به این بخش ورود ‌کند، ممکن است دوباره به این حوزه ورود و محصولی عرضه کنیم. مسئله‌ موجود چالش‌هایی است که در حوزه NFC و QR داریم؛ مثلاً در رابطه با QR در بحث امنیت چالش‌‌هایی وجود دارد. از سوی دیگر، در همه جای دنیا در بحث NFC یا تولیدکنندگان گوشی است که تکنولوژی و راهکار را پیش می‌برد، مانند اپل‌پی و سامسونگ‌پی یا اینکه اپراتورها و بانک‌ها هستند که در تعامل با ارائه دهنده‌ها فعالیت می‌کنند یا مجموعه های تامین کننده فناوری مانند فناپ که می توانند تعاملی را بین این سه گروه ایجاد کنند. البته ما اینجا محدودیت‌هایی هم داریم، مثلاً با تولیدکننده ها نمی‌توانیم تعاملی داشته باشیم و تعامل با اپراتورها هم شرایط خاص خود را دارد. با مجموع این شرایط برنامه ما این است که امسال آن پیش‌راه‌اندازی را که در بهمن گذشته داشتیم به بهره‌برداری برسانیم.

در بخش شبکه‌های اجتماعی چطور؟ آیا محصولی ارائه داده‌اید که بتواند عملیات پرداخت را در بستر این شبکه‌ها انجام دهد؟

قابلیت‌هایی که در کشور ما تاکنون مبتنی بر شبکه‌های اجتماعی مانند تلگرام ایجاد شده، هیچ کدام پرداخت کامل نیستند. یعنی هر کدام تا مرحله آخر می‌رود و در نهایت شما را به درگاه پرداخت اینترنتی می‌فرستد. بدیهی است که این موضوع چندان برای کاربر ارزشی ایجاد نمی‌کند، چون می‌تواند از ابتدا در درگاه پرداخت نیاز خود را برطرف کند. همچنین در تلگرام یک ربات است و فرد برای خرید یک شارژ باید 5 دقیقه زمان صرف کند. نکته دیگر این است که این پیام‌رسان‌ها مانند تلگرام فاقد ضمانت حفظ امنیت پرداخت هستند. نکته دیگر این است که این شبکه‌های اجتماعی ثبات ندارند و ممکن است در آینده دچار مشکل شوند. به همین دلیل فعلاً این حوزه را قابل سرمایه‌گذاری ارزیابی نمی‌کنیم.

در حوزه وفاداری مشتریان تاکنون چه فعالیت هایی را انجام داده اید؟

ما بحث وفادارسازی مشتریان را به‌عنوان یک ارزش افزوده برای سرویس می‌بینیم که در کنار فعالیت‌های اصلی می‌تواند وجود داشته باشد و در شاخه‌های مختلفی معنی پیدا کند. یکی از این‌ها باشگاه پذیرندگان است که بدیهی است این کار را مانند همه مجموعه‌های دیگر انجام می‌دهیم. بحث دیگر باشگاه‌داری است؛ ما اکنون راهکاری به نام XRM داریم که قدمتی چندین ساله دارد و مجموعه‌های مختلفی هم از آن استفاده کرده اند. این یک راهکار جامع وفاداری است که آن را سال گذشته پیش ‌بردیم و امسال هم ادامه خواهیم داد. می‌توانیم این را به صاحبان کسب‌وکاری که می‌خواهند برای خودشان باشگاه راه‌اندازی کنند، ارائه دهیم. ما نقش ارائه دهنده تکنولوژی در این حوزه را داریم؛ یعنی سامانه‌ای را در اختیار شرکت قرار می‌دهیم که بین این دو کسب‌وکاری را ایجاد می‌کند و خودش هم درصدی را برمی‌دارد. این ابزاری است برای فروش راحت تر صاحب کسب‌وکار.

شما در حوزه تاکسیرانی هم طرحی اجرا کرده‌اید، لطفاً جزئیات بیشتری از این طرح بیان کنید.

در حوزه پرداخت خرد اتوبوس و قطار شهری پروژه‌های مشهد، اهواز، قزوین و کرمان را داریم که جدی‌ترین آن‌ها مربوط به شهر مشهد است. بالغ بر هشت میلیون کارت در سامانه مدیریت کارت پرداخت خرد ما صادر شده که شش میلیون آن فعال است. در حوزه تاکسی پروژه‌ای در کیش اجرا کردیم و تعدادی از تاکسی‌های کیش را به این سامانه مجهز کردیم؛ منتها در آنجا فقط بحث پذیرندگی مطرح بود و کارتی در میان نبود. متاسفانه سامانه پرداخت خرد در تاکسی مسائل خاص خود را دارد و امکان پذیر شدن و اقتصادی بودن کسب‌وکار در آنجا مسئله ای بسیار جدی است.

چرا؟ ممانعتی از سوی سازمان تاکسیرانی وجود دارد؟

تاکسیرانی ممانعتی ندارد و می‌خواهد این طرح رایگان انجام شود. مسئله این است که این پروژه سنگین است و پروژه‌هایی از این دست به‌صورت BOT انجام می‌شود. تأمین مالی اولیه پروژه و بعد هم بازگشت این سرمایه محل چالش است. در اتوبوسرانی درصدی از بلیت اتوبوس متعلق به شرکت‌ها است و مدل کسب‌وکاری این‌گونه شکل گرفته است؛ یعنی شرکت سرمایه‌گذاری می‌کند، پروژه را اجرا می‌کند و درصدی از بلیت اتوبوس در طی مثلاً پنج سال، درآمد شرکت را تشکیل می‌دهد. در حوز تاکسی این‌گونه نیست و سازمانی مثل اتوبوسرانی وجود ندارد؛ تاکسیرانی هست اما خیلی نمی‌تواند اجباری به‌وجود بیاورد. قرار است راننده تاکسی سامانه‌ای را نصب کند که خیلی دل خوشی از آن ندارد. بخشی از آن در مواجهه با تکنولوژی است و ممکن است ساختارهای AVL هم روی آن نصب کنند تا از محل حضور خودرو مطلع شوند. اما از سوی دیگر این مسئله مطرح است که سهم شرکت ارائه دهنده تکنولوژی از کجا تأمین می شود؟ مسافر حاضر نیست پول بیشتری بدهد و راننده تاکسی هم حاضر نیست پول کمتری بگیرد. اینجا دقیقاً مسئله تأمین هزینه‌های پروژه به‌صورت جدی مطرح می‌شود. اگر قرار باشد این طرح در تاکسی‌ها به‌صورت جدی فراگیر شود، باید یک تصمیم حاکمیتی اتخاذ شود یا اینکه بانک‌ها با منافعی که برای خود می‌بینند به موضوع ورود پیدا کنند. در یکی دو جا مذاکراتی داشته‌ایم و ممکن است بتوانیم در آنجا به نتیجه برسانیم ولی هنوز تجربه موفق تاکسی در کشور وجود ندارد.

مرکز نوآوری فناپ جزو مراکز شتاب‌دهنده پیشرو بوده و در رشد استارت‌آپ‌های مالی اثرگذار عمل کرده است. آیا شرکت فناپ پرداخت هم همکاری خاصی با فین‌تک‌ها داشته است؟

استارت‌آپ‌ها یکی از مباحث جدی امروز است و در ایران هم مانند سایر کشورها این پدیده رونق گرفته و جدی شده است. با خود استارت‌آپ ها که صحبت می‌کردیم، خیلی‌ از آنها ابهام داشتند یا فکر می‌کردند نمی‌توانند با فناپ کار کنند. استدلالشان این بود که فناپ یک ارائه دهنده تکنولوژی است و هر کاری که آن‌ها انجام داده باشند،‌ فناپ می‌تواند با یک تیم قوی و صرف زمان کمتر آن را اجرا کند. ما در حوزه پرداخت در دو بخش با فین‌تک‌ها همکاری می‌کنیم؛ رویکرد اول این است که یک پازل بزرگ را ‌بینیم و کل کسب‌وکار را در درون خود تعریف کنیم. چون می خواهیم سریع‌تر به نتیجه برسیم، بخش‌هایی از آن را به استارت‌آپ‌های مالی واگذار کنیم. این قطعاً حوزه‌ای است که ما نمی‌خواهیم به آن ورود پیدا کنیم و برای آن‌ها هم نقطه امنی محسوب می‌شود. در رویکرد دوم، تعدادی زنجیره ارزش بر اساس ماموریت و فعالیت های مورد نظرمان تعریف می کنیم و سپس استارتاپ هایی را که بتوانند بر اساس زنجیره های ارزش مورد نظر فعالیت کنند، انتخاب می کنیم. سرویس های پرداخت به آن ها ارائه می دهیم و آنها نیز زنجیره ارزش ما را کامل می کنند. بر اساس رویدادهایی که تاکنون برگزار کرده ایم، معتقد هستم استارتاپ های ما جای کار جدی‌تری دارند. در حوزه استارت‌آپی جوانان به جای اینکه بروند و نیازهای جدی حوزه‌های مختلف را پیدا کنند، اکثراً ایده‌های خیلی دم‌دستی و تکراری را اجرا می‌کنند که ارزش افزوده ای ندارد و تنها در مسابقات و رویدادهای مختلف شرکت می‌کنند. در حال حاضر استارت‌آپ‌های کمی وجود دارند که واقعاً ارزش سرمایه‌گذاری داشته باشند و این مسئله قابل تأمل است. جا دارد مجموعه های خصوصی و حاکمیتی که در این حوزه حضور دارند با هدف گذاری های دقیق تر و شاخص های مدون تر این حرکت را که نقش بسیار مهم و موثری می تواند داشته باشد شکل درستی بدهند.

به‌عنوان سؤال آخر، ضریب نفوذ ابزارهای پرداخت در کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید. آیا سهم هر یکی از ابزارها در پازل کلی پرداخت از نظر شما منطقی است یا خیر؟

اجازه بدهید در این زمینه مثالی بزنم، در حوزه NFC با موبایل سروکار داریم و در اکثر کشورها از سال 2015 به بعد تجربیاتی شکل گرفته است. اما جالب است که کشور ترکیه از سال 2010 در این حوزه فعالیت کرده و به یکی از پیشروهای این حوزه تبدیل شده است. علتش این است که وقتی تکنولوژی NFC مطرح شد، ناگهان وارد ترکیه شد و قبل از اینکه خیلی‌ها به راهکارهای دیگر حتی کارت عادت کنند، NFC توانست جا بیفتد. اکنون اکثر بانک‌های ترکیه فعالیت های مشترکی را در این حوزه با اپراتورها داشته اند. بحث نفوذ تکنولوژی به پارامترهای زیادی بستگی دارد که تنها یکی از آن‌ها ارائه دهنده‌های خدمات پرداخت هستند. رگولاتور هم یکی از این پارامترها است؛ فرهنگ جامعه، الگوی مصرف جامعه و... هم در این زمینه بی تاثیر نیست. وقتی گزارش‌های شاپرک را نگاه می‌کنیم می‌بینیم کارتخوان سهم زیادی دارد و سایر ابزارها به اندازه خطای محاسبات ابزار کارت سهم دارند. ما در حوزه اینترنت خیلی عقبیم، خریدهای اینترنتی و تجارت الکترونیکی هنوز خیلی فاصله دارد تا رواج یابد. همین الآن هم واقعاً بیش از دو سه بازیگر جدی در این حوزه نداریم و بقیه خرده‌تراکنش‌هایی هستند که از نظر مبلغ و تعداد اصلاً به چشم نمی‌آیند. در حوزه موبایل فکر می‌کنم یک محدودیت جدی داشتیم که دولت یازدهم مقداری به سمت برطرف کردن آن حرکت کرد. به‌طور مشخص منظورم بحث اینترنت موبایل و دیتا روی سیم‌کارت است. امروزه نسل 4 فراگیر شده است و پیش از این اپلیکیشن‌های پرداخت خیلی با مشکل روبرو بودند. اصلاً رشد جدی USSD در ایران به‌خاطر همین مسئله بود. علت رشد کدهای دستوری در ایران عدم وجود جایگزین و اینترنت مناسب بود. از طرفی هم معتقد هستم توسعه پرداخت موبایلی در کشور آن‌طور که باید اتفاق نیفتاده است. علتش بحث های مربوط به دیتای موبایل است که فکر می‌کنم این موضوع ظرف دو سه سال آینده و پرداخت و تجارت روی موبایل هم متناسب با آن رشد می‌کند. ساده تر بگویم، پیش‌بینی من این است که پرداخت و تجارت موبایلی در آینده رشدی فزاینده خواهند داشت.