بررسی دارایی 13 بانك خصوصي در چهار گروه كم ريسك تا پر ريسك، بيش از 50 درصد دارايي بانك ها پر ريسك است

اقتصاد گردان - علی مرتضوی: عمده دارایی های بانکی در دسته دارایی های پر ریسک جای می گیرند و با توجه به ارتباط معکوس قابلیت نقدشوندگی و ریسک دارایی و لزوم گردش دارایی برای سود آوری، بزرگترین ریسک بانک ها ریسک دارایی است که امکان سود آوری را برای سهام داران کاهش داده است

افزایش مطالبات معوق و بدهی سازمان های دولتی و نهادهای عمومی و انباشته شدن بخش نسبتاً گسترده ای از دارایی ها در ساختمان و املاك با توجه به رکود این بخش، از دلایل کاهش سود آوری بانک هاست

به دنبال اجراي استانداردهاي IFRS و تنظيم صورت هاي مالي براساس فرمت جديد مورد نظر بانك مركزي، تعدادي از بانك ها زيان ده ارزيابي شده اند و در نتيجه سهامداران و فعالان اقتصادي در بررسي هاي خود به ميزان ريسك دارايي بانك ها توجه دارند. اما واقعيت اين است كه بانك هاي ايران در دو دهه اخير با چالش ها و مشكلات ساختار مالي و ريسك دارايي هاي خود مواجه بوده اند و صورت هاي مالي جديد الزاماتي دارد كه وضعيت بانك ها را متفاوت از گذشته نشان مي دهد. 

به گزارش تعادل، اما بسياري از كارشناسان معتقدند كه زيان ده اعلام شدن بانك ها جاي نگراني ندارد و ورشكستگي بانك هاي ايران عملا نه ممكن است و نه شدني است زيرا ميزان دارايي بانك ها بسيار گسترده است و البته ريسك اين دارايي ها از دارايي هاي نقد مانند پول نقد و ارز تا املاك و ساختمان كه با شرايط ركود بازار مسكن و ساختمان مواجه است متفاوت است و بانك هاي كشور از جمله بانك هاي خصوصي با مديريت كارآمدتر خود قادرند كه ريسك دارايي ها را كنترل كرده و مانع از ايجاد خطر براي بانك ها شوند. 

با اين وجود، سهامداران در عين حال كه نگران ورشكستگي و تداوم زيان دهي بانك ها در بلندمدت نيستند، اما با دسته بندي ريسك دارايي بانك ها، سعي دارند كه سرمايه گذاري بهتري را انجام دهند. 

برخي صاحب نظران معتقدند كه عمده دارایی های بانکی در دسته دارایی های پر ریسک جای می گیرند و با توجه به ارتباط معکوس قابلیت نقدشوندگی و ریسک دارایی و لزوم گردش دارایی برای سود آوری، بزرگترین ریسک بانک ها ریسک دارایی است که امکان سود آوری را برای سهام داران کاهش داده است اما بانک های خصوصی که مسئولیت سنگین تری در مدیریت سپرده های اشخاص و منابع در اختیار دارند در کنترل ریسک دارایی موفق تر عمل کرده و وضعيت بهتري دارند. 

یکی از مزیت های اساسی بازار  پول، سرمايه و بانكداري سوق دادن اقتصاد به سمت شفافیت اطلاعات است. برای رسیدن به این هدف لازم است که هم بازار مجهز به مکانیسم های برنامه ریزی شده در این خصوص باشد و هم فعالان بازار در سطح حداقلی بهره برداری از اطلاعات موجود در بازار باشند. هم سویی این دو مجموعه می تواند منجر به گسترش شفافیت و افزایش کارایی در بازار شود. قیمت ها در یک بازار کارا به واقعیت بسیار نزدیک می شوند و از احتمال زیان ناشی  در چند سال اخیر بازارهاي مالي و سرمايه گذاري در ایران توانسته گام های مهمی در زمینه بهینه سازی مکانیسم های خود بر دارد. ایجاد سامانه های اطلاع رسانی سریع، طراحی ابزارهای مالی نوین برای کنترل ریسک و بسط دانش تحلیلی با تکیه بر شفافیت اطلاعات مالی شرکت ها از جمله ی این اقدامات می باشد.

نقش سایر نهادها بویژه نهاد با اهمیت بانک نیز کمک شایانی به تداوم این روند کرده، بعنوان مثال بازتدوین صورت های مالی بانک ها بر اساس استاندارد بین المللی IFRS یکی از اقدامات مهم در این زمینه بوده است. مفروضات اساسی بازار سرمایه کلاسیک ثابت کرده که روایی اطلاعات مالی واقعی و شفاف تا چه حد بر کارایی بازار تاثیر دارد. اگر چه افشای اطلاعات مالی بانک ها بر اساس استانداردهای جدید صورت مالی سهام داران را غافلگیر کرد ولی بطور حتم حرکت در این مسیر می تواند منجر به افزایش کارآمدی بازار در همه سطوح شود. 

شفاف شدن صورت های مالی بانک ها همچنین نشان می دهد صنعت بانکداری علیرغم پیشرفت های حاصل شده در دهه اخیر و بکارگیری بسترهای نوین خدمات بانکی و برداشتن گام های اساسی در بانکداری الکترونیک همچنان مسیر پر کاری را پیش رو دارد.

کاهش سود آوری بانک ها در دو سال گذشته علیرغم افزایش دارایی هایشان حاوی این نکته است که سهم دارایی های سود ساز بانک ها چندان متناسب با افزایش عمومی دارایی ها نیست. افزایش مطالبات معوق و بدهی سازمان های دولتی و نهادهای عمومی و انباشته شدن بخش نسبتاً گسترده ای از دارایی ها در ساختمان و املاك با توجه به رکود این بخش، از دلایل کاهش سود آوری بانک هاست. اما نکته حایز اهمیت برای سرمایه گذاران بررسی ریسک دارایی بانک هاست که دلایل فوق را تایید می کند.

بر اساس آیین نامه کفایت سرمایه، ضریب ریسک انواع دارایی ها متناسب با مخاطرت احتمالی و قابلیت نقدشوندگی آن ها است و به ترتیب در چهار دسته بدون ریسک یا ریسک صفر، کم ریسک یا ریسک 20 درصد، ریسک متوسط یا 50 درصد و پر ریسک یا ریسک 100 درصد جای می گیرد و دارایی هر بانک براساس این ضرایب موزون می شود که به شرح زیر است:

دارایی های مشمول ضریب ریسک صفر درصد: وجوه نقد شامل حساب صندوق، اسکناس و ارز، طلا و نقره، اوراق بهادار منتشر شده توسط بانک مرکزی یا دولت، مطالبات از بانک مرکزی، تسهیلات تضمین شده توسط دولت یا بانک مرکزی دارایی های بدون ریسک معرفی می شوند.

دارایی های مشمول ضریب 20 درصد: کلیه مطالبات از بانک های داخل و خارج از کشور و حسابهای داخلی بانکی در گروه دارایی های کم ریسک جای می گیرند.

 دارائیهای مشمول ضریب ریسک 50 درصد: کلیه تسهیلات اعطایی ترهینی دارایی های با ریسک متوسط اند.

دارائیهای مشمول ضریب ریسک 100 درصد: کلیه مطالبات از شرکت ها و سازمان های دولتی و عمومی و مطالبات معوق بانکی و کلیه سرمایه گذاریها و مشارکتها شامل سرمایه گذاری مستقیم، مشارکت حقوقی اعم از دولتی و غیردولتی و مانند این ها که در زمره دارایی های پر ریسک جای می گیرند. 

اگر بر این اساس دارایی بانک ها را تفکیک کنیم آشکار می شود که عمده دارایی های بانکی در دسته دارایی های پر ریسک جای می گیرند و همین امر ریسک سرمایه گذاری در آن ها را افزایش داده است. با توجه به ارتباط معکوس قابلیت نقدشوندگی و ریسک دارایی و لزوم گردش دارایی برای سود آوری، داده ها حاکی از آن است که بزرگترین ریسک بانک های حاضر در بورس ریسک دارایی است که امکان سود آوری را برای سهام داران کاهش داده است.  

طبق آخرین اطلاعات مالی منتشر شده توسط بانک ها بیشترین سهم دارایی پر ریسک مربوط به بانک سرمایه و بانک انصار است که حدود 85 درصد و 72 درصد می شود که بخش بزرگی از آن مربوط به مطالبات معوق شده است و بیشترین سهم دارایی های کم ریسک و بدون ریسک مربوط به پست بانک است که مهم ترین دلیل آن عملیات تخصصی و تکیه بر درآمدهای غیرمشاع می باشد.

 

تنظيم: علي مرتضوي تحلیلگر شرکت بین المللی الپری

در کل بنظر می رسد بانک های خصوصی که مسئولیت سنگین تری در مدیریت سپرده های اشخاص و منابع در اختیار دارند در کنترل ریسک دارایی موفق تر عمل کرده اند. در حال حاضر اقدامات اساسی بانک مرکزی برای اصلاح نظام بانکی و ایجاد توازن در دارایی های بانکی برای مدیریت بهینه دارایی ها و افزایش توان سود آوری با تخصیص کارآمد منابع نقش بسزایی در حمایت از حقوق سپرده گذاران و سهام داران بانک ها دارد.