پيامد يك تصميم هندي

اقتصاد گردان - اخيرا دولت تدبير و اميد پس از آنكه اطمينان حاصل كرد كه برجام پا برجاست و در نتيجه مي‌توان در صحنه اقتصاد بين‌المللي و تجارت جهاني جايگاه ايران را با برنامه‌يي جامع تعريف كرد كه براساس آن بتوان از يك سو توليد و از سوي ديگر اشتغال را در چارچوب يك اقتصاد تاب‌آور(مقاومتي) ايجاد كرد به طوري كه در برابر بحران‌هاي اقتصادي و بدعهدي‌هاي طرف‌هاي سياسي و اقتصادي ايران مقاوم باشد به هند اطلاع داد كه قصد دارد براي اعطاي مجوز توسعه، توليد و بهره‌برداري از ميدان گازي فرزاد بي «‌Farzad B» در خليج فارس بررسي بيشتري كند. اما طرف هندي از اين تصميم خوشش نيامد و آن طور كه خبرگزاري‌ها گزارش كرده‌اند، تصميم دارد به تلافي تصميم اخير ايران در سال‌هاي 2017و 2018 تا حدود 20درصد واردات نفت خام از ايران را كم كند.

براساس تخمين‌هاي منتشره، ميدان فرزاد بي ‌در خليج فارس بيشتر از 350ميليارد مترمكعب گاز دارد كه توليد از آن طول عمري حدود 30سال خواهد داشت. شركت هنديONGC  براي توسعه اين ميدان پيشنهادي 3ميليارد دلاري داده است.

در دوران تحريم اقتصادي عليه جمهوري اسلامي ايران هند بهترين فرصت‌ها را در تجارت با ايران بهره‌برداري كرد. در بازاري كه قيمت پرداخت نفدي نفت خام بسيار گران بود، هند با روش نسيه(بدون پرداخت نقدي) و با تخفيف‌هاي ويژه نفت خام را از ايران وارد كرد و پس از پالايش با قيمت افزوده بسيار بالا فرآورده‌هاي نفتي را صادر و توانست اقتصاد هند را در مسير رشد خوبي هدايت كند. در همين حال كالاهاي هندي كه در بازار‌هاي ديگري قابل عرضه و فروش نبودند ازجمله برنج هايي كه بعد معلوم شد براي مصرف هم مناسب نيستند را به ازاي بهاي نفت به ايران صادر كرد.

به همين دليل بسياري از كارشناسان اقتصادي معتقدند با وجود بهره‌هاي بازرگاني بالايي كه هند در روابط اقتصادي و تجاري با ايران برخوردار بوده و هست به جاي اينكه صبر كند تا طرف ايراني بررسي‌هاي بهتري انجام دهد و با هر پيشنهاد‌ دهنده جديدي مرتبط با ميدان فرزاد بي‌ به رقابت بپردازد، تصميم براي تلافي و تهديد به كاهش حجم واردات نفت خام از ايران (از روزي 240000بشكه به روزي 190000بشكه) را گرفت كه يك اشتباه استراتژيك اقتصادي و سياسي محسوب مي‌شود و نمايانگر اين واقعيت است كه ايران بايد درباره مشاركت و تجارت با هند بيشتر مراقب باشد.

در همين حال طرف ايراني نيز اعلام كرده است كه تخفيف‌هاي اعطايي در قيمت فروش نفت خام به هند را مورد بازنگري قرار خواهد داد. برخي ديگر از كارشناسان معتقدند كه تصميم هند به كاهش واردات نفت خام از ايران مرتبط با بحران اقتصادي است كه هند با آن دست به گريبان شده است. در واقع صاحب‌نظران اقتصاد انرژي معتقدند كه درحال حاضر پول هند(the Hindu notes) با خطرات جدي مواجه است و در صورتي كه ايران تصميم جدي به كاهش تخفيف‌هاي اعطايي به هند بگيرد، خريداران نفت خام هندي مشكل بتوانند براي ايران جايگزين مشابه‌يي پيدا كنند.

اين درحالي است كه دولت هند اواخر سال گذشته ميلادي به طور ناگهاني اعلام كرد كه اسكناس‌هاي 500 و 1000روپيه‌يي فاقد ارزش هستند كه اين تصميم و اقدام دولت هند بسياري را متعجب و نسبت به آينده اقتصاد هند نگران كرد. حدود 86 درصد پول نقد در گردش اقتصاد هند اسكناس‌هايي بودند كه فاقد ارزش اعلام شدند. بهانه دولت هند مبارزه با فساد و پول‌شويي بود. اما آنها كه اقتصاد مي‌دانند اين دليل را باور ندارند. چرا؟ براي اينكه اقتصاد هند در سال‌هاي اخير رشد چشم‌گيري را تا حدود 8 درصد تجربه كرد. اما با تصميم جديد و اعلام اينكه اسكناس‌هاي قديمي بايد تعويض شوند(ارزش اين پول‌ها در اقتصاد هند بين 7تا 15ميليارد دلار تخمين زده شده است) زمانبر خواهند بود و موجب كندي رشد اقتصادي هند خواهد شد. بنابراين كاهش نقدينگي در اقتصاد هند موجب كاهش مصرف و در نتيجه توليد و كاهش مصرف انرژي خواهد شد. در گزارش بانك كرديت سوييس كه در نوامبر سال 2016 منتشر شد، آمده است كه تصميم دولت هند براي فاقد ارزش خواندن اسكناس‌هاي 500 و 1000روپيه‌يي قديمي موجب كاهش خريد و فروش ملك شد. در نتيجه حدود 80درصد در صنعت نيروي كار فعال در صنعت ساخت و ساز ساختمان و مسكن بيكار شدند و 60 درصد تقاضا براي سيمان كاهش پيدا كرد. البته اين مشكل اقتصادي درماني است كه دولت هند ناگزير بود براي جراحي و بيرون آوردن غده سرطاني اقتصاد هند كه بر محور معاملات نقدي مي‌چرخيد، انجام دهد. درمان آن طور كه در برخي از گزارش‌ها ازجمله گزارش بانك  BNP Paribas آمده است چند سالي طول خواهد كشيد و هنوز هم نتيجه آن به خوبي قابل پيش‌بيني نيست.

اما اين تصميم اخير هند چه پيامدي براي خود آن كشور خواهد داشت؟ هند براي سرمايه‌گذاري در كوتاه‌مدت و شايد ميان‌مدت در ميدان فرزاد بي ‌با مشكلاتي مواجه است و در واقع ورود هند به اين ميدان آسان بود ولي توليد و به نتيجه رساندن پروژه مي‌توانست با مشكلات بزرگي مواجه شود. به همين دليل تصميم طرف ايراني در بررسي بيشتر قابل فهم و تصميم درستي ارزيابي مي‌شود.  اينكه هند اعلام كرده است، ميزان حجم نفت خام از ايران را كاهش مي‌دهد هم قابل درك است. زيرا رشد اقتصادي هند كند شده و تقاضا براي مصرف نفت خام و انرژي در هند كاهش پيدا كرده است. از سوي ديگر بزرگ‌ترين بازار كالاهاي مرغوب هندي يعني امريكا و انگليس با وضعيت نامعلومي مواجه هستند و ممكن است كه هند نتواند به راحتي گذشته به اين بازار‌ها صادرات داشته باشد.

در هر حال چنانچه ايران بتواند با يك برنامه اقتصادي شفاف و مبارزه جدي با فساد اقتصادي(قاچاق) و اختلاس با وجود مخالفت‌هاي طرفداران ادامه تحريم‌هاي اقتصادي در داخل و خارج از ايران برجام را به سرانجام مطلوب برساند اين هند خواهد بود كه به واردات نفت خام ايران نياز دارد و ايران به راحتي مي‌تواند مشتريان ديگري براي نفت خام صادراتي‌اش پيدا كند. گزارش‌ها حاكي از اين است كه برخي اقتصاددان‌هاي هندي به دولت هند هشدار  داده‌اند با وضعي كه اقتصاد اروپا در پي طلاق بريتانيا و جدايي از اروپا با آن دست به گريبان است و بحران اقتصادي بريتانيا پس از جدايي از اروپا و كاهش ارزش ليره استرلينگ بر اقتصاد هند نيز اثرگذار است به همين خاطر علاوه بر نابساماني و نامعلوم بودن سياست‌هاي اقتصادي دولت ترامپ بهتر است مراقب حفظ رابطه اقتصادي‌اش با ايران باشد