آينده‌پژوهي از شرايط سياسي و اجتماعي كشور مطرح كرد
اصلاحات اقتصادي، بحران تامين آب و بيكاري در صدر ١٠٠ چالش ايران در سال ٩٦ + ليست ١٠٠ چالش
گزارش‌هاي مبتني بر آينده‌پژوهي از شرايط سياسي و اجتماعي كشور مي‌گويد كه اصلاحات
«ضرورت اصلاحات ساختاري اقتصادي»، «بحران تامين آب» و «بيكاري» سه مساله نخست كشور در سال ٩٦ هستند
اقتصاد گردان اين را بررسي‌هاي يك موسسه آينده‌پژوهي (آينده‌بان) و پيش بيني‌هايش براي سال ٩٦ نشان مي‌دهد. موسسه‌اي كه از سال ٩٣ بررسي‌هاي آينده‌پژوهي‌اش را با همراهي مركز تحقيقات استراتژيك رياست‌جمهوري آغاز كرده و در ابتداي هر سال نتايج اين بررسي‌ها درباره سال پيش‌رو را منتشر مي‌كند.
براساس گزارش اوليه اين موسسه مسائل اقتصادي، صنعتي و كشاورزي ٢٢ درصد، اجتماعي ٢٠درصد، سياسي ١٧درصد، زيست‌محيطي ١٠درصد، فرهنگي ٩درصد، سلامت ٩درصد، بين‌الملل ٧درصد، علم و فناوري ٤درصد و دين ٢درصد از صد مساله استخراج شده را در سال ٩٦ تشكيل مي‌دهند. اين در حالي است كه در سال ٩٥ براساس يافته‌هاي همين موسسه حدود ۲۰ درصد از مسائل اجتماعي، ۱۶ درصد اقتصادي، ۱۲ درصد بين‌الملل، ۹ درصد فرهنگي، ۹درصد در حوزه سلامت، ۸درصد سياسي، ۸درصد در حوزه صنعت و كشاورزي، ۷درصد محيط‌زيستي، ۷درصد در حوزه علم و فناوري و ۴ درصد در حوزه دين بوده‌اند.
مسائل سياسي در رتبه ششم
مقايسه اين ارقام نشان مي‌دهد در حالي كه مسائل اجتماعي و اقتصادي در سال ٩٦ همچون سال قبل از جمله پرشمارترين مسائل كشور هستند اما مسائل سياسي به نسبت سال ٩٥ كه در رتبه ششم قرار داشتند امسال در رتبه سوم قرار گرفته‌اند. اين البته موضوعي دور از انتظار نيست. چه آنكه بحث انتخابات، سال ٩٦ را سياسي‌تر از هميشه كرده است. همچنين در حالي كه سال گذشته، ٧ درصد از مسائل، زيست‌محيطي بوده و اين گروه از مسائل در رتبه هشتم قرار داشتند اما امسال ١٠ درصد از مسائل را مخاطرات زيست‌محيطي تشكيل داده و اين گروه در رتبه چهارم مسائل سال ٩٦ قرار گرفته‌اند. البته نبايد از ياد برد كه وزن هر كدام از اين گروه‌ها در اين بررسي يكسان نيست. مثلا اگرچه مسائل زيست محيطي به‌طور كلي ١٠درصد از مسائل را تشكيل مي‌دهند اما مخاطرات زيست‌محيطي از جمله بحران تامين آب و پيامدهاي آن، ريزگردها، آلودگي هوا يا تخريب جنگل‌ها در رديف سي مساله نخست سال ٩٦ قرار دارند و اهميت آنها از مسائلي همچون قطبي شدن جامعه يا امنيت نظامي در اين ليست بيشتر بوده و به بياني ديگر چالش برانگيز‌تر خواهند بود.
موفقيت‌هاي دولت در چه بوده است؟
اما در تازه‌ترين گزارش موسسه آينده‌بان در سال ٩٦ به ترتيب «ضرورت اصلاحات ساختاري اقتصادي»، «بحران تامين آب» و «بيكاري»، «فساد سيستمي»، «نااميدي درباره آينده»، «سرمايه اجتماعي و اعتماد عمومي» و بحران ريزگردها، هفت مساله نخست سال ٩٦ را تشكيل مي‌دهند. اما در سال ٩٥ «ركود/ رونق اقتصادي»، «اختلاف‌نظر در سطوح كلان حاكميت درباره موضوعات كليدي»، «پايداري برجام»، «سرنوشت انتخابات رياست‌جمهوري در امريكا»، «تقابل منطقه‌اي ايران و عربستان»، «قيمت نفت و قيمت جهاني آن» و «تورم» هفت مساله كليدي شناخته شده توسط آينده‌بان بودند. به اين ترتيب به نظر مي‌رسد دولت موفق شده مساله اختلاف نظر در سطح كلان حاكميت و پايداري برجام و مسائلي همچون ارتباط با عربستان يا قيمت نفت را از هفت مساله اول به مراتب بعدي اهميت تقليل دهد. با اين حال اما همچنان مسائل اقتصادي در راس مسائل سال ٩٦ باقي مانده‌اند. در اين بررسي ناكارايي نظام قضايي، انتخابات ٩٦ و اختلافات كلان حاكميتي سه مساله نخست در حوزه سياسي در سال ٩٦ محسوب مي‌شوند. ضرورت اصلاحات اقتصادي، بيكاري و فقر سه مساله نخست اقتصادي و فساد سيستمي، نااميدي درباره آينده و سرمايه اجتماعي و اعتماد عمومي سه مساله نخست در حوزه اجتماعي و بحران تامين آب و پيامدهاي آن و بحران ريزگردها از جمله سه مساله نخست زيست محيطي در اين سال محسوب مي‌شوند.
مسائل اصلی و سناریوهای پیش روی ایران در سال آینده با انجام پژوهش «آینده‌پژوهی ایران ۱۳۹۶» مشخص شدند. بر این اساس، سه مسئله «ضرورت اصلاحات ساختاری اقتصادی»، «بحران تامین آب» و «بیکاری» در صدر مسائل اصلی و سناریوهای پیش روی ایران در سال ١٣٩٦ قرار گرفته اند.
در این پژوهش که از مهرماه سال ۱۳۹۵ و با حمایت مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری آغاز شد، مسائل ایران در سال ۱۳۹۶ با بهره‌گیری از هفت مسیر شناسایی و با نظر خبرگان اولویت‌بندی شد. در نهایت ۱۰۰ مسئله ایران به ترتیب اولویت به شرح زیر اعلام شده است:
1. ضرورت اصلاحات ساختاری اقتصادی
2. بحران تامین آب
3. بیکاری
4. فساد سیستمی
5. ناامیدی درباره آینده
6. سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی
7. بحران ریزگردها
8. پیامدهای بحران آب
9. فقر و نابرابری
10. رکود / رونق اقتصادی
11. بی‌تفاوتی اجتماعی
12. سرمایه‌‌گذاری اقتصادی داخلی و خارجی
13. ناکارایی‌های نظام قضایی
14. اخلاق عمومی
15. بحران آلودگی هوا
16. امنیت روانی و اجتماعی
17. انتخابات ۱۳۹۶
18. اختلاف نظرهای کلان حاکمیتی
19. حقوق اساسی و شهروندی
20. کارکردهای اجتماعی فضای مجازی
21. بحران بانک‌ها
22. قضاوت افکار عمومی درباره عملکرد حاکمیت
23. پایداری برجام
24. نزاع‌های سیاسی جریان‌های قدرت
25. مسائل صداوسیما
26. قاچاق و فربگی اقتصاد زیرزمینی
27. تخریب تنوع زیستی، مسائل جنگل‌ها و گونه‌های زیستی جانوری
28. امنیت نرم
29. مسائل سلامت روان
30. بی‌توجهی به پایداری زیست‌محیطی
31. تخریب منابع خاک
32. مشکلات سلامت ناشی از آلودگی‌های گوناگون
33. نزاع‌های آب بر سر انتقال آب در داخل ایران و با کشورهای همسایه
34. اختلافات درون‌حاکمیتی درباره مسائل فرهنگ
35. فساد و تقلب علمی
36. پیامدهای تغییرات اقلیمی برای ایران
37. سوء مصرف مواد
38. ضرورت بهره‌وری انرژی و توجه به انرژی‌های نو
39. آلودگی‌های آب
40. چالش‌های نظام سلامت
41. امنیت نظامی
42. کالایی‌شدن علم و به‌محاق رفتن عدالت آموزشی
43. تحولات اجتماعی آموزش عالی
44. بازار جهانی انرژی
45. تمرکزگرایی در تهران
46. تعدد نهادهای سیاست‌گذار و مجری در حوزه علم، دانش و آموزش
47. قطبی‌شدگی جامعه
48. طرح تحول سلامت
49. ناکارآمدی مدیریت بازیافت و مسائل ناشی از انبوه زباله‌ها
50. مشکلات سلامت ناشی از سبک زندگی جدید
51. سیاست‌های خصوصیسازی و پیامدهای آن
52. چالش‌های توسعه گردشگری
53. چالش‌های مراجعان سلامت و بیماران
54. حاشیه‌نشینی شهری
55. برنامه ششم توسعه
56. مسائل دارو
57. تورم
58. مسائل ازدواج
59. بحران کنش جمعی در حوزه محیط‌زیست
60. مسائل معلمان
61. بحران اداره کلانشهرها
62. سیاست خارجی دولت ایالات متحده امریکا
63. بودجه دولت
64. مرکزگریزی از الگوهای هنجاری رسمی
65. پر رنگ شدن اقتصاد فرهنگ
66. چالش‌های رابطه علمی ایران با جهان
67. ضرورت توسعه نوآوری و فعالیت‌های دانش‌بنیان
68. حجم بالای بدهی‌های دولت
69. حرکت به سمت پیری جمعیت
70. مسائل دانش‌آموزان
71. فقدان سواد رسانه‌ای
72. تقابل ایران و عربستان سعودی
73. بحران صندوق‌های بازنشستگی
74. اعتراض‌ها
75. چالش‌های قومی
76. نزاع‌های هویتی
77. تغییر الگوی خانواده
78. رکود مسکن
79. تغییر الگوی بیماری و شیوع بیماری‌های مزمن
80. گسترش افشاگری و درز اطلاعات
81. مشکلات زیرساختی ناوگان حمل و نقل
82. مناقشات حقوق زنان
83. گسترش ریسک‌پذیری جنسی
84. نقش‌آفرینی منطقه‌ای روسیه
85. تحولات دینداری ایرانیان
86. مسائل نسلی
87. توسعه انفجاری بازار فناوری اطلاعات
88. مخاطرات امنیتی گروه‌های تکفیری
89. تغییر ترجیحات مردم در حوزه سلامت
90. جایگاه مرجعیت دینی
91. مسائل دانشگاه آزاد
92. مسائل شبکه‌های ماهواره‌ای
93. سهم کشاورزی در رشد تولید ناخالص داخلی
94. ضرورت نوسازی شهری
95. برملاشدن مشکلات ساختاری آموزش عالی برای افکار عمومی
96. تحولات مناطق کردنشین کشورهای منطقه
97. بهره‌برداری از شبکه ملی اطلاعات
98. سرنوشت سوریه
99. تقابل کسب‌وکارهای نوپا و سنتی
100. گسترش اختلافات میان‌فرهنگی در سطح جهانی
