تغيير مبناي گزارش دهي از دلار به ساير ارزها، وضعیت کاسپین و ثامن‌الحجج، مراجعه دانشجويان به صرافي ها

خبراقتصادي  - رئيس كل بانك مركزي با حضور در برنامه نگاه يك، به موضوعات اساسي بازار پولي و مالي و ارزي كشور از جمله حاشیه نشین شدن دلار وبرنامه تغيير گزارشگري از دلار به ساير ارزها در دو ماه آينده، اثربرجام بر زندگي مردم و دو برابر شدن فروش نفت، انتقال ذخاير ارزي به بانك هاي اروپا، عدم انتقال پول نفت به داخل و و استفاده از آن براي واردات، كاهش تعداد روابط بانكي از 600 تا 238 بانك، بدتر شدن رتبه اعتباري بانك ها از 3 به 6،  حذف صفر به جاي رفورم پولی،  و چسبندگي نرخ سود بانكی پرداخت.

سيف همچنين با اشاره به دو دليل عدم همكاري بانك هاي جهان با بانك هاي ايران به خاطر عقب ماندگي از استانداردها و ترس از تحريم آمريكا، به موضوع بازپس گيري وظايف بانك ها از صرافي ها،  دغدغه موسسات غيرمجاز و ساماندهي ثامن الحجج، سوء تفاهم براي مجوز كاسپين  و7400 ميليارد تومان وام ازدواج نيز اشاره كرد.

رییس كل بانك مركزی یكی از موضوعات مهم در بازارهای بین المللی را نگهداری ذخایر ارزی در بانك هاي اروپا و... توصیف كرد و افزود: قبل از تحریم در این خصوص هیچ مشكلی وجود نداشت اما با آغاز دور تازه تحریم ها و شدت گرفتن آنها قادر به نگهداری ذخایر در بانك ها و كشورهای مورد نظرمان نبودیم. به این ترتیب ذخایر ارزی ایران تنها در كشورهایی نگهداری می شد كه مشتری نفت ما بودند. خوشبختانه امروز این شرایط تغییر یافته و این آزادی عمل را به دست آورده ایم كه دارایی های ارزی خود را به راحتی در بانك های بزرگ اروپایی و حتی بانك مركزی این كشورها ذخیره كنیم.

او در خصوص انتقادها به خطر بلوكه شدن مجدد منابع ارزی كشور در خارج مرزها و عدم پاسخگویی شفاف بانك مركزی در مورد واردات ارز حاصل از فروش نفت تاكید كرد: اصولا چرا ارز حاصل از فروش نفت را باید وارد كشور كنیم؟ این ارز باید به مصرف واردات و به خصوص واردات كالاهای سرمایه ای برسد. با این اوصاف اساسا چرا باید آن را به ایران برگردانیم در حالی كه می توانیم بر اساس خریدهای صورت گرفته، دستورهای پرداخت را به بانك های خارجی صادر كنیم. پس نتیجه این كه لازم نیست ارز حاصل از فروش نفت را وارد كشور كنیم. اگر سوال این است كه آیا منابع حاصل از صادرات نفت در اختیار ما قرار دارد؟ پاسخ قطعا مثبت است اما آیا باید آن را وارد كشور كنیم؟ پاسخ این پرسش حتما منفی خواهد بود. البته این بدان معنی نیست كه برای بعضی موارد خاص، مانند ارز مسافرتی یا ارز مورد نیاز بیماران، اسكناس وارد نكنیم.

سیف، استفاده از تعبیر انتقال چمدانی در خصوص نقل و انتقالات ارزی برای دانشجویان را هم غیرواقعی توصیف كرد و افزود: این دست از نقل و انتقال امروز به سادگی و طریق شبكه بانكی یا صرافی ها قابل انجام است. ضمن این كه این نوع از نقل و انتقال ارز در تمام دنیا عموما از طریق صرافان انجام می شود چون هزینه سیستم بانكی در همه دنیا بیشتر از صرافی هاست. نكته دیگر این كه به طور كلی شرایط در خصوص نقل و انتقال ارز و از جمله برای امور دانشجویی پس از برجام بهبود یافته است. به عنوان مثال، پیش از این اگر در مسیر ارسال پول برای دانشجویان در اروپا و آمریكا یك بانك قرار می گرفت و متوجه صدور ارز از ایران می شد از وصول و تحویل آن جلوگیری می كرد اما خوشبختانه امروز با چنین مشكلاتی روبرو نیستیم.

دکتر سیف در ادامه با اشاره با برنامه های بانك مركزی برای جایگزینی دلار با دیگر ارزهای رایج دنیا هم تاكید كرد: گرفتاری ایران با دلار از زمان تحریم های اولیه وجود داشت و این روند ادامه دارد اما در خصوص دیگر ارزها با هیچ محدودیتی رو به رو نیستیم. در حال حاضر واحدهای بانكی ایران در اغلب كشورهای دنیا از جمله آلمان، فرانسه و ایتالیا فعال شده اند. در این میان عدم تمایل بانك های انگلیسی به همكاری با ایران هم هیچ ارتباط معناداری با تحریم ها ندارد و این بی میلی تنها ناشی از ریسكی است كه خود آنها ارزیابی می كنند. در این خصوص هم مذاكراتی در شرف انجام است و امیدواریم مشكلات به زودی مرتفع شود.

او با تاكید بر نقش اندک دلار در تجارت خارجی ایران افزود: در چنین شرایطی منطقی نیست دلار مبنای گزارش دهی اقتصادی ایران باشد. نگاهی به بازار ارز و نرخ یورو هم نشان می دهد كه ارزش واحد پول اتحادیه اروپا در برابر ریال ایران، آذر امسال در مقایسه با مرداد 1392 قریب به 1.2 درصد كاهش یافته است. یكی از اقداماتی كه در این خصوص و با توجه به شرایط گفته شده باید انجام شود تغییر واحد ارز گزارشگری ایران است. به عبارت دیگر ما باید ارزی را مبنای گزارش دهی قرار دهیم كه از ثبات بیشتری برخوردار است و در تجارت خارجی ما كاربرد بیشتری دارد.

او زمان تغییر ارز مبنا در گزارش دهی ایران را یك یا دو ماه آینده اعلام كرد و افزود:‌ پیمان های ارزی هم در این راستا از جمله راهكارهایی است كه بانك مركزی مورد توجه قرارداده و به همین منظور تفاهم نامه هایی نیز با كشورهای مختلف از جمله آذربایجان، عراق، روسیه و تركیه امضا شده اما متاسفانه در عمل، امكان اجرایی شدن این تفاهم ها وجود ندارد.

وی گفت: دو دليل عدم همكاري بانك هاي جهان به خاطر عقب ماندن از استانداردهاي بين المللي و ترس از تحريم هاي آمريكا است. در مدت تحریم‌ها تحولات بسیاری در صنعت بانکداری جهان روی داده است و ما از استانداردهای روز جهانی عقب افتاده ایم. بانک های اروپایی که استانداردهای پایین بانکهای ما را می بینند از ریسک رابطه با بانک های کشورمان پرهیز می کنند.مانند نرخ کفایت سرمایه که اکنون در دنیا 12 درصد اما در بانک‌های ما 4.5 تا 5 درصد است. البته برخی بانک‌ها نیز از تحریم‌های آمریکا می‌ترسند.

اینکه در مذاکرات برجام گفته می شد مسائل یکباره حل می شود به این دلیل بود که موانع دیگری برای عادی سازی روابط بانکی وجود ندارد.اکنون مهمترین مسئله در روابط بانکی، وضع و استانداردهای پایین بانکهای ماست.اگر استانداردهای جهانی را در بانکداری رعایت کنیم بسیاری از بانک‌ها که اکنون ابراز تمایل برای رابطه با ما نمی‌کنند، با ما همکاری خواهند کرد.

رئیس کل بانک مرکزی با بیان اینکه ایده آل روابط بانکی برای ما شرایط پیش از تحریم‌هاست، افزود: اکنون نسبت به قبل از برجام وضع ما کامل متفاوت است. پیش از تحریم‌ها با 600 بانک بین المللی کار می کردیم. اما بعد از تحريم ها، روابط کارگزاری ما با 238 بانک بین المللی ایجاد شده است.با توجه به اینکه مشکلات روابط بانکی 70 درصد حل شده است اما این میزان 95 درصد عملیات بانکی بین المللی و تجارت خارجی کشورمان را تأمین می کند.

رئیس کل بانک مرکزی گفت: رتبه اعتباری کشورمان در بهترین زمان سه بود اما در زمان تحریم‌ها، ریسک پذیری رابطه و رتبه اعتباری کشور در سیستم بانکی به هفت افزایش یافت و پس از برجام این رتبه به شش کاهش یافته است.در آینده نزدیک رتبه اعتباری کشور باز هم کاهش و بهبود یابد.

به گفته سیف، شبکه صرافی در فضای معمولی تجارت خارجی كشور، مسئولیت ها و ماموریتی دارد كه باید با سلامت انجام دهد اما بخش عمده ای از وظایف كه در دوران تحریم به این شبكه منتقل شده پیشتر در نظام بانكی انجام می شده و امروز بانك ها توان بازپس گیری این بار را دارند.

او افزود: یكی از مشكلات دیرینه ما این است كه واحد پول ملی، ریال است اما همه از تومان استفاده می كنند به این ترتیب عدم تعادل بین قانون و بیان محاوره ای مردم باعث تصویب چنین پیشنهادی شد اما این به معنای یك رفورم پولی نیست و بانك مركزی چنین هدفی را دنبال نمی كند. ضمن این كه چنین تغییری اگرچه به حذف یك صفر ختم می شود اما هیچ اثر و مشكلی بر اقتصاد كشور ندارد و تنها احترام به مردم است.

سیف در تشریح دلایل عدم انطباق نرخ سود بانكی با نرخ تورم هم گفت:‌ در اوایل سال گذشته، نرخ تسهیلات نظام بانكی 28 درصد بود و این رقم در بازار بین بانكی به 29 درصد رسیده بود. دلیل این امر را هم می توان در چسبندگی نرخ سود بانكی جستجو كرد. به عبارت دیگر علیرغم كاهش نرخ تورم، سود بانكی كاهش نیافت چون بانك ها گرفتار تنگنای مالی بوده و هستند. در حقیقت بانك ها در ایران به دلیل انجماد نیمی از دارایی خود، تنها با نیم دیگر این دارایی ها فعالیت می كنند یعنی هم سود می پردازند هم هزینه های خود را تامین می كنند و هم تسهیلات ارائه می دهند؛ آن هم در نظام اقتصادی بانك محور ایران.

رییس كل بانك مركزی، دستاوردهای برجام برای اقتصاد ایران را چشمگیر و غیرقابل انكار توصیف كرد و گفت: 60 تا 70 درصد از انتظارات از توافق هسته ای محقق شده و با همین میزان پیشرفت هم می توان 90 درصد عملیات بانكی و تجارت خارجی را به انجام رساند؛ ضمن این كه ذخایر ارزی كشور در خارج از مرزها در شرایط مطلوب و كاملا در دسترس قرار دارد و هیچ نگرانی در خصوص انتقال آن احساس نمی شود.

وی افزود: اینکه می گویند برجام باید در زندگی مردم احساس شود، باید گفت که صادرات نفت کشور دو برابر شده است اما بیشتر از این توقع داشتیم.وضع ما اکنون در مقایسه با پیش از برجام بسیار متفاوت شده است اما باید بهتر می شد.

سیف گفت: به دلیل ملاحظات سیاسی در برخی مطالب به حقایق برجام توجه نمی شود.وضع کنونی با وضع پیش از برجام قابل مقایسه نیست؛ صادرات نفت نسبت به پیش از برجام دو برابر شده و در بسیاری از حوزه‌ها تحولات زیادی ایجاد شده است.

سیف با بیان اینکه همه تحریم های هسته ای برداشته شده است، افزود: در تحریم های بانکی موانع تحریمی که مربوط به تحریم‌های هسته‌ای بود برداشته شده است.

سیف با بیان اینکه محدودیتی برای ورود ارز به کشور نداریم گفت: ورود دلار به کشور جزو تحریم های اولیه است و ارائه خدمت هر موسسه آمریکایی به ایران ممنوع است . ولی مشکل پوند به ریسک پذیری برخی بانک های انگلیسی برمی‌گردد در غیر این صورت برای پوند هم مشکلی نداریم.

رئیس کل بانک مرکزی گفت: اگر کسی بخواهد دلار را از طریق یک بانک آلمانی برای فردی در اروپا بفرستد مطمئن باشد که هرگز دلار به دست طرف مورد نظر نمی رسد زیرا بانک آلمانی دلار را به یورو تبدیل کرده و معادلش را به فرد مورد نظر تحویل می دهد.

وی در خصوص یکسان سازی نرخ ارز افزود: این اقدام زمانی باید انجام شود که دیگر برگشت نداشته باشد و احتمالا در سال آینده اجرایی خواهد شد و در حال حاضر وضعیت باثباتی را در مورد ارز سپری می کنیم. قیمت دلار روند کاهشی خواهد داشت اما به 3500 نخواهد رسید.

سيف گفت: از زمان روی کار آمدن این دولت، یکی از دغدغه‌های اصلی بانک مرکزی دیدن کمترین خسارت سپرده گذاران مؤسسات غیرمجاز بوده اما منبع خاصی برای جبران این خسارت‌ها از جای دیگری وجود ندارد . 

وي درباره مؤسسه ثامن الحجج گفت: فقط دارایی‌های آن مؤسسه حفظ و حراست شده است که از محل آنها نقدینگی ایجاد و خسارت سپرده‌گذاران تا حدودی جبران شود و دارایی‌ها و ملک و املاک این مؤسسه بخش عمده‌ای از مطالبات سپرده‌گذاران را پاسخ می‌دهد.  سپرده‌گذاران مؤسسه ثامن الحجج که تا 300 میلیون تومان در این مؤسسه سرمایه گذاری کرده اند بیش از 90 درصد مشتریان آن را تشکیل می‌دهند.برای جبران خسارت این سپرده گذاران زمان تعیین شده  که تا صد میلیون تومان یک سال، 200 میلیون تومان 14 ماه و 300 میلیون تومان 17 ماه است.اگر از محل دارایی‌های این مؤسسه، نقدینگی زودتر ایجاد شود، خسارت این سپرده‌گذاران زودتر پرداخت می‌شود.زمان جبران خسارت سپرده گذارانی که بیش از 300 میلیون تومان سرمایه گذاری کرده اند نيز بستگی به سرعت نقد شدن دارایی های مؤسسه ثامن الحجج دارد.

وی در پاسخ به اینکه آیا اصل پول سپرده گذاران مؤسسة ثامن الحجج باز می گردد، اظهار داشت: این موضوع بستگی به میزان دارایی های مؤسسه دارد.

سیف درباره نقش بانک پارسیان گفت: بانک پارسیان هیچ نقشی جز عاملیت پرداخت سپرده ها ندارد و نقدینگی هایی که ایجاد می شود را به سپرده گذاران این مؤسسه پرداخت می کند. هیچ گونه استثنایی در پرداخت ها به سپرده گذاران مؤسسة ثامن الحجج وجود ندارد و به هیچ وجه اجازه حق و ناحق در اختصاص منابع به سپرده گذاران داده نمی شود.

رئیس کل بانک مرکزی افز ود : درباره مجوز کاسپین نيز سوء تفاهم ایجاد شده است. در یکی از استان‌ها مقام قضایی حکم صادر کرده که به رغم اینکه هنوز دارایی ها و سپرده ها به کاسپین منتقل نشده است، تابلوهای آن تعاونی ها به کاسپین تغییر یابد و سوء تفاهم برای سپرده گذاران از اینجا شکل گرفته است.کاسپین مؤسسه ای نیست که درون آن سرمایه گذاری شده باشد.هیات مدیره این مؤسسه با سرعتی که در نظر بانک مرکزی بوده کارها را انجام نداده است و بر این اساس بانک مرکزی با آنها برخورد کرده است.

در دوره قبل تصمیم گرفته شد تعاونی‌های مختلف ساماندهی شوند که از جمله آنها 8 تعاونی بود که تعاونی فرشتگان جزو آنهاست. این 8 تعاونی در اواخر سال 94 تأمین سرمایه و معرفی هیئت مدیره و مقدمات تشکیل مؤسسة کاسپین را فراهم کردند و این مؤسسه از بانک مرکزی مجوز گرفت که تک تک تعاونی ها دارایی و بدهی هایشان را به مؤسسة کاسپین منتقل کنند. هیات مدیره این تعاونی ها موظف بودند معادل آن، سپرده منتقل کنند و اگر کسری داشته باشند هیات مدیره مؤسسه مسئول است. تاکنون از این 8 تعاونی فقط یک تعاونی این کار را انجام داده است.

هیات مدیره مکلف شده است دارایی ها را به سرعت تحویل بگیرد تا مشخص کند تک تک این تعاونی ها چه میزان کسری دارند و اگر کسری داشته باشند باید پاسخ دهند.در غیر این صورت کار در روند طبیعی خود قرار می گیرد و ساماندهی به تدریج انجام می شود.

رئیس کل بانک مرکزی گفت: در همه جای دنیا صندوق ضمانت سپرده خسارت سپرده گذاران در بانک‌ها را تضمین می کند و اگر مؤسسه یا بانکی ورشکسته شود هیچ کس جز آن صندوق پاسخگو نیست.اما در ایران بانک مرکزی تلاش می کند خسارت سپرده‌گذاران را جبران کند.

سیف با اشاره به اینکه نظام بانکی کشور دچار تنگنای مالی است افزود: باید منابع محدود مالی اثر بخش تخصیص یابد و تاکنون20 هزار و 500 واحد تولیدی توانستند از 14 هزار میلیارد تومان بهره مند شوند و در شهرک های صنعتی می توان این حرکت را دید. در 9 ماه اول امسال حدود 348 هزار میلیارد تومان تسهیلات نقدی پرداخت شده که طرح تامین مالی بنگاه های کوچک و متوسط از آن دسته است.

رئیس کل بانک مرکزی با بیان اینکه حدود 50 درصد دارایی بانکها راکد است گفت: این سرمایه به سرمایه سمی معروف است، بانک مرکزی توانسته با ورود خود به بازار غیربانکی از طریق عرضه اوراق سرمایه در بازار حرکت و جنبش رو به رشدی را ایجاد کند.

سیف در مورد وام ازدواج هم گفت: از آغاز سال 95 تا 8 بهمن امسال حدود 7 هزار و 400 میلیارد تومان تسهیلات نقدی در قالب وام ازدواج پرداخت شده و 282 هزار فقره تسهیلات در حال رسیدگی است که امیدواریم تا آخر سال پرداخت شود.