6 تحول عمده نفتي در 2016 ، نفت 57 دلاری هدیه کریسمس 2017 اوپک

خبراقتصادی - نادي صبوري: تصميم اوپك براي كاستن از سقف توليد خود پس از 8 سال آنقدر مهم به حساب مي‌‌آيد كه اين روزها در فهرست اتفاق‌هاي مهم جهان در سال 2016 قرار بگيرد. 

سازماني كه رسانه‌هاي بين‌المللي طي 2سال گذشته همواره از مرگ آن سخن مي‌گفتند، مانند كرم ابريشمي كه براي مدتي در پيله فرو رفته باشد، در 30نوامبر به پرواز درآمده و نشان داد كه هنوز براي موسسانش كه افراد بزرگي همچون فواد روحاني، نخستين دبيركل اين سازمان بودند، احترام قائل است. در اين بين رسانه‌هاي مختلف، ديدگاه و تحليل‌هاي متفاوتي از تغيير رويكرد اوپك در قبال بازار نفت دارند. فايننشال تايمز در گزارشي به قلم آنجلي راوال، خبرنگار نفت اين رسانه سال 2016 را سال «بازگشت اوپك» توصيف كرده است. در واقع او در اين گزارش سعي دارد كه نشان دهد اوپكي‌ها به نوعي مجبور به اين «بازگشت» شده‌‌اند.

راوال مي‌نويسد: دو سال پس از بي‌قيد و بند و رها بودن بازار نفت خام، درد نفت خام ارزان توليد‌كنندگان اوپك را به همگرايي و كاهش مازاد عرضه موجود در بازار در سال 2016 مجبور كرد. او ادامه مي‌دهد: اوپك به رهبري عربستان سعودي از يك سو و روسيه از سوي ديگر پس از ماه‌ها مذاكره براي نخستين‌ بار پس از بحران جهاني اقتصاد به مجراي ديپلماسي بازگشتند.

گزارشگرFT در ادامه به ورود قيمت نفت خام به كانال 50 دلاري در روزهاي پاياني سال 2016 پرداخته و مي‌نويسد كه اين قيمت 2برابر قيمت 27دلاري است كه نفت خام در ژانويه 2016 تجربه كرد و پايين‌ترين نرخ 13سال گذشته محسوب مي‌شد. در راستاي همين مساله ديروز ماركت واچ هم توضيحاتي درباره آخرين نوسانات قيمت نفت خام در روزهاي انتهايي سال 2016 نوشت. در اين گزارش با اشاره به اينكه روز چهارشنبه، روند افزايشي قيمت نفت خام متوقف شده و بازار اندكي رويكرد نزولي به خود گرفت به اين مساله اشاره شد كه اكنون معامله‌گران بيش از هر چيز در انتظار اين هستند كه با شروع ژانويه 2017 اقدام توليد‌كنندگان سنتي نفت خام در پايبند بودن به تعهدات خود مبني بر كاهش توليد را رصد كنند.

طبق اين گزارش ديروز WTI با 5 سنت كاهش به 53 دلار و 84 سنت در هر بشكه رسيد، برنت نيز در نخستين معامله در بورس لندن با كاهش 9سنتي براي تحويل در ماه فوريه 56 دلار و 74سنت معامله شد.

اما پيش از اينكه امتحان واقعي اوپك و غيراوپك درست از اول ژانويه آغاز شود، ممتحنين نسبت به نتايج آن تقريبا خوش‌بين هستند. خوش‌بيني كه تا همينجا نيز توانسته است، قيمت برنت را به حدود 57 دلار در هر بشكه نزديك كرده و درآمد توليد‌كنندگان را حتي براي چند روز افزايش دهد. افزايشي كه براي برخي از اين توليد‌كنندگان مانند ونزوئلا حياتي به شمار مي‌رود.

گزارشگر فايننشال تايمز با اشاره به همين نوسانات قيمت در روزهاي پاياني سال مي‌نويسد كه يك فرآيند دشوار يك ساله در نهايت توانست اوپك را دوباره به جغرافياي سياسي جهان بازگرداند. اوپكي كه بزرگ‌ترين بازيگر عرصه سياسي نفت در 50 سال اخير به حساب مي‌آيد.

جيسون بردوف، رييس مركز سياست‌هاي جهاني انرژي در اين باره مي‌گويد:«2016 به ما بازگشت اوپك را نشان داد» او ادامه مي‌دهد:«در گسستي نسبت به رويكرد 2سال گذشته اين سازمان، اعضا به همكاري مشترك روي آوردند. همكاري‌اي كه با تلاش در بيشترين حد ممكن توليد‌كنندگان غيراوپك را نيز پاي ميز مذاكره كشاند. به اين ترتيب نتايجي حاصل شد كه واقعا جدي‌تر و بيشتر از انتظارات بود.»

فايننشال تايمز اما مي‌نويسد كه اين مسائل در واقع منعكس‌كننده ميزان رنجي هستند كه از قيمت نفت ارزان به توليد‌كنندگان تحميل شده است. آنجلي راوال در اين باره مي‌نويسد:«بودجه كشورهاي توليد‌كننده به ‌شدت از قيمت نفت ارزان آسيب ديد و حتي عربستان سعودي مجبور شد لحن خود را تغيير داده و آرام‌تر با موضوع برخورد كند.»

اما سلسله اتفاق‌هايي موجب شد تا در نهايت اوپك بتواند در سي‌امين روز از يازدهمين ماه ميلادي به توافقي براي محدود كردن سقف توليد دست پيدا كند. طبق بررسي‌ها 6 اتفاق مهم نفتي در 2016 رخ دادند. نخستين ماجراي اثرگذار، گزارش آژانس بين‌المللي انرژي در ژانويه سال 2016 و روزهايي بود كه قيمت نفت در كانال 30دلاري قرار داشت. كارد در اين روزها كم‌كم به استخوان اوپك به ويژه عربستان سعودي رسيد و آنها بحث «فريز نفتي» را پيش كشيدند. در ماه آوريل و مصادف با نخستين روزهاي سال 1395 طرح فريز نفتي با مذاكرات در دوحه به شكست منجر شد، اتفاقي كه دومين اثر بعد از گزارش آژانس را بر بازار نفت خام گذاشت.

سعودي‌ها در پي اين شكست كه موجب واكنش شديد روس‌ها شده و حتي الكساندر نواك در نشست 10دسامبر اوپك و غيراوپك نيز از نتايج آن گلايه كرده و شكست را مساله‌يي به ‌شدت دردآور براي بازار خواند، دست به تغيير در تركيب مهره‌هاي خود در اين شطرنج چند جانبه زدند. علي النعيمي، پسر بچه باديه‌نشيني كه براي 2دهه سلطان بلامنازع نفت عربستان بوده و از همان ابتداي موج كاهش قيمت نفت خام در ژوئن 2014 بر طبل توليد هر چه بيشتر مي‌كوبيد، جاي خود را به رييس آرامكو سعودي يعني خالد الفالح داد. هزينه‌يي كه برخي بر اين باورند عربستان به واسطه شكست مذاكرات دوحه پرداخت كرد.

پس از اين چشم‌ها به سوي وزير جديد دوخته شد و او 2 ژوئن سال 2016 با بيان اين جمله كه اكنون زمان اين است اوپكي‌ها تعادل را به عرضه و تقاضا بازگردانند، انتظارها را به پايان برده و موجب افزايش بهاي نفت خام در اين روز شد. روزي كه شايد نخستين زمينه‌هاي نشست الجزاير و مهم‌تر از آن نشست 30نوامبر را بايد در آن جست‌وجو كرد.

چند ماهي زمان لازم بود تا اوپكي‌ها در نهايت بتوانند در 28سپتامبر در پايتخت سفيد الجزاير، كشوري كه نقشي بسيار مهم در به نتيجه رسيدن مذاكرات داشت، نشست اضطراري 170سازمان كشورهاي صادركننده نفت خام را برگزار كنند. نشستي كه در حاشيه كنفرانس جهاني انرژي برگزار شد و تمام نگاه‌ها را به سمت خود معطوف كرد. نشست اضطراري اوپكي‌ها در الجزيره در واقع چهارمين اتفاق مهم نفتي 2016و چهارمين گامي بود كه براي تحقق خواسته كاهش سقف توليد برداشته شد. طي اين نشست، صحبت‌هاي ابتدايي لزوم كاهش سقف توليد براي نخستين‌ بار در قالب يك نشست رسمي مطرح شد. اتفاقي كه قيمت‌ها را با افزايش چشمگير روبه‌رو كرد.

پس از آن و درحالي كه در فاصله بين 28سپتامبر تا 30نوامبر، كميته‌هاي فني از سوي اوپكي‌ها براي مشخص كردن پيشنهادهايي در زمينه سهم هر يك از اعضاي كشورهاي سازمان توليد‌كننده نفت خام تشكيل شد روز 30نوامبر روزي تاريخي و غيرقابل تكرار براي نفت بود. پنجمين اتفاق نفتي سال و مهم‌ترين آنها در فضايي رخ داد كه ايران خواستار رسيدن سطح توليد خود به قبل از تحريم‌ها بود و برخي بر اين باور بودند كه ممكن است عربستان به واسطه چالش‌هاي سياسي كه با ايران دارد يك بار ديگر مانند مذاكرات دوحه با ترفندهايي بحث را به سوي شكست ببرد. در نهايت اما با اتكا به تجربه بيژن زنگنه وزير نفت ايران، اين كشور توانست به سهم خود رسيده و اوپك نيز بالاخره پس از 8 سال سقف 32ميليون و 500 هزار بشكه را براي توليدات خود تعيين كرد. بهاي طلاي سياه تا چند روز پس از اين نشست سرمستانه به سمت قله‌هاي 50 دلاري حركت كرد و تنها اندكي پيش از ششمين و آخرين اتفاق نفتي از سرعت خود كاست.

اين اتفاق كه شايد بتوان ريشه آن را در همان نشست 30نوامبر دانست، كنار هم قرار گرفتن اوپك و غيراوپك بود. رخدادي كه براي يك و نيم دهه پيش نيامده و دومين ركورد تاريخي نفت در سال 2016 را به ثبت رساند. هر چند تقريبا چند روز پيش از نشست مشترك اوپك و غيراوپك در 10دسامبر، نتايج آن مشخص شده بود اما اعلام پاياني عدد دقيق كاهش از سوي غيراوپك در نهايت باز هم قيمت نفت را به سوي قلل بالاتر سوق داد. قللي كه حالا ديگر نفت 57 دلاري به حساب مي‌آيد.