اثر افزايش نرخ بهره آمريكا بر رشد دلار و سكه، گراني دلار هديه کریسمس به بازار ارز

خبراقتصادي - احسان شمشيري –  فدرال رزرو پس از ماه‌ها انتظار و  کشاندن بازارهای جهانی به دنبال خود، سرانجام عصر چهارشنبه  تصمیمش را نهایی کرد و نرخ بهره آمریکا را به عنوان عاملی تاثیرگذار در بازارهای جهانی به ميزان 0.25 درصد افزايش داد. 

بانک مرکزی آمریکا در روزهای پایانی سال ۲۰۱۶ میلادی تصمیم به افزایش نرخ بهره آمریکا از حدود ۰.۵ به ۰.۷۵  درصد گرفت و اعلام کرد که درسال آینده احتمالا طی سه مرحله و هر بار ۰.۲۵ درصد نرخ بهره افزایش یافته و تا انتهای سال ۲۰۱۷ به حدود ۱.۵ درصد خواهد رسید.

به دنبال اين تصميم، نرخ دلار در برابر ساير ارزهاي جهان تقويت  و نرخ هر اونس طلا كاهش 35 دلاري داشت و پيش بيني مي شود كه در روزهاي آينده نيز نرخ طلا و ساير ارزها كاهش بيشتري داشته باشد به خصوص از آن جهت كه اعلام شده تا پايان سال 2017 احتمالا 0.5 درصد ديگر به نرخ بهره اضافه خواهد شد. 

بعد از اعلام نتیجه نشست فدرال رزرو این خبر بی تردید به عنوان یکی از مهمترین اتفاقات حوزه مالی و پولی در سراسر جهان منتشر و به دنبال آن واکنش کارشناسان، مسئولان و همچنین بازارهای عمده مالی و اقتصادی دنیا را به همراه داشت، به طوری که در بازار ارز معاملات دلار تا حدی افزایش یافت که در مقایسه با ۱۰ سال گذشته به بالاترین سطح از ارزش خود قرار گرفت. از سوی دیگر بازارهای نفت طلا و بورس نیز به این اتفاق واکنش نشان داده و البته در مقابل افزایش ارزش دلار، عقب نشینی کردند.

این در حالی است که از ماه‌های گذشته و طی هفته‌های اخیر با توجه به زمان اعلام برگزاری نشست فدرال رزرو گمانه زنی‌های بسیاری از سوی کارشناسان مطرح شد به گونه‌ای که از قبل پیش‌بینی‌ها بر این قرار گرفت که بازارهای مالی، نرخ‌های برابری ارز و همچنین  قیمت کالاها و فلزات اساسی نسبت به هر گونه تغییر در نرخ بهره واکنش نشان خواهد داد که همین اتفاق نیز ثبت شد.

به دنبال اين تحولات و تقويت ارزش دلار در برابر ساير ارزها و طلا، در بازار ايران روز پنج شنبه 25 آذر 95، نرخ دلاربه 3965 تومان و سكه طلا به 1 ميليون و 143 هزار تومان رسيد. اگرچه در بازار جهاني نرخ طلا در برابر دلار كاهش يافته اما از آنجا كه نرخ دلار در برابر تومان در ايران افزايش داشته در نتيجه نرخ طلا نيز در بازار ايران افزايش داشته است. 

روز پنج شنبه 25 آذرماه 95 پوند به 4930 تومان و يورو به 4310 تومان رسيده است. درهم 1105 تومان و ليرتركيه 1170 تومان معامله شد

برخي كارشناسان با اشاره به اینکه پیشنهاد دولت در لایحه بودجه برای قیمت دلار 3300 تومان است، معتقدند كه با توجه به قیمت 3970 تومانی الان بیش از 600 تومان اختلاف بين نرخ رسمي و آزاد وجود دارد و اين واقعیت‌ها بايد توسط دولت دیده شود تا به تعادل بازار و عدم نوسان آن توجه كند. 

بازار ارز در هفته اخیر دستخوش تغییر و تحولاتی شد و دلار آمریکا با رسیدن به نرخ ۳۹۵۴ تومان به بالاترین رکورد در امسال و حتی سال قبل رسید. همچنین در همین بازه زمانی یورو بیش از ۶۰ تومان افزایش قیمت داشت و پوند انگلستان با نوسان ۳۵ تومانی همراه شد. بازار ارز در هفته گذشته با نوسانات نسبتا زیادی همراه شد. در میان ارزهای مختلف در بازار آزاد دلار آمریکا در ادامه روند صعودی خود در آخرین روز هفته گذشته از ۳۹۵۰ تومان  نيز عبور کرد و به نرخ ۴۰۰۰ تومان نزدیک شد اما آخرين نرخ ثبت شده 3965 تومان بوده است. 

دلار از حدود یک ماه گذشته روند خود را در جهت افزایش آغاز کرد و در نیمه اول آذر از نرخ ۳۸۰۰ تومان و بعد هم از نرخ ۳۹۰۰ تومان عبور کرد تا بیشترین میزان افزایش قیمت را در سال جاری تجربه کرده باشد.    

بعد از این، نوسانات از نیمه دوم آذر از نوسانات دلار کاسته شد و در حدود مرز ۳۹۰۰ تومان به ثبات نسبی رسید. اما بار دیگر در هفته گذشته با روند صعودی مواجه شد و با عبور از نرخ ۳۹۵۰ تومان رکورد جدید در حداقل دو سال گذشته به ثبت رساند.

دلار آمریکا در اوایل هفته گذشته با قیمت ۳۹۰۰ تومان در بازار آزاد عرضه شد، در ادامه هفته به ۳۹۱۹ تومان رسید و در نهایت در روز پنجشنبه ۲۵ آذر، ۳۹۵۴ تومان فروخته شد تا در مجموع دلار در هفته گذشته ۵۴ تومان با افزایش قیمت مواجه شود.

در میان سایر ارزها، یورو نیز مانند دلار با روند صعودی مواجه شد و در مجموع بیش از ۶۰ تومان افزایش قیمت پیدا کرد. این نوع ارز در ابتدای هفته گذشته ۴۲۴۳ تومان در بازار قیمت داشت. در اواسط هفته به ۴۲۷۹ تومان رسید و در آخرین روز هفته نیز از مرز ۴۳۰۰ تومان گذشت و روی نرخ ۴۳۰۵ تومان ایستاد.

پوند انگلستان نیز در همین بازه زمانی با حدود ۳۵ تومان نوسان قیمت همراه شد. پوند در اوایل هفته گذشته با نرخ ۴۹۱۸ تومان در بازار آزاد مشاهده شد، در ادامه هفته با حرکت صعودی به ۴۹۶۰ تومان رسید و در آخرین روز معکوس شد و با نرخ ۴۹۳۳ تومان به حرکت خود پایان داد.

همچنین لیر ترکیه در هفته گذشته بین ۱۱۵۹ تا ۱۱۶۸ تومان در نوسان بود تا در مجموع در این مدت ۹ تومان نوسان قیمت را پشت سر گذاشته باشد.در میان دیگر ارزها، یوان چین هم بین ۵۸۹ تومان تا ۵۹۳ تومان در نوسان بود.  

در بازار جهاني طلا هر اونس به 1134 دلار رسيده  و كاهش 1 درصدي داشته است اما در بازار ايران نرخ طلا افزايش داشته است. رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران به تشریح وضعیت بازار طلا و سکه در هفته اخیر پرداخت و تصریح کرد که بازار داخلی طلا و سکه تحت تاثیر افزایش نرخ دلار، بر خلاف بازار جهانی حرکت صعودی پیدا کرده است.

محمد کشتی آرای گفت: هفته‌ای که گذشته چهارمین هفته متوالی بود که قیمت جهانی طلا با کاهش روبرو شد و در مجموع حدود ۳۵ دلار قیمت جهانی طلا کاهش پیدا کرد.

وی با اشاره به دلیل کاهش قیمت جهانی گفت که افزایش ۳۵ درصدی نرخ بهره در آمریکا زمینه ساز کاهش قیمت جهانی طلا بوده است.

رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران درباره وضعیت سکه و طلا در بازار داخلی عنوان کرد:‌ در بازار داخلی، کاهش قیمت جهانی طلا تاثیر مثبتی روی قیمت‌های داخلی نداشت. در هفته گذشته نرخ ارز افزایش بیشتری پیدا کرد و همین افزایش قیمت باعث شد که قیمت سکه و طلا در بازار داخلی سیر صعودی پیدا کند.  

کشتی آرای اضافه کرد: در این روند افزایشی سکه تمام طرح جدید از یک میلیون و ۱۳۵ هزار تومان به یک میلیون و ۱۴۳ هزار تومان و نیم سکه و ربع سکه به ۶۰۰ و ۳۲۰ هزار تومان رسید که البته بالا رفتن تقاضا هم به مناسبت عید در این روند تاثیرگذار بود.  

وی درباره پیش‌بینی قیمت‌ها طی روزهای آینده در بازار سکه و طلا گفت که وضعیت قیمت‌ها در بازار بستگی به وضعیت و روند قیمت ارز دارد.

بررسي تغییرات نرخ بهره فدرال رزرو ازسال 2001 تا 2016  يعني از دوران ریاست آلن گرینسپن ، بن برنانکه و  ژانت یلن بر فدرال رزرو  فراز و فرود بسياري را نشان می دهد بطوريكه  نرخ بهره از حدود 6 درصد در سال 2001 به يك درصد در سال 2002 رسيد  و از سال  2004  به بعد با جهش بسياري به بيش از 5 درصد رسيد كه اين روند تا سال 2008 ميلادي ادامه يافت اما از سال 2009 و به دنبال بحران مالي آمريكا نرخ بهره به صفر رسيد كه تا سال 2015 ادامه يافت و از آن پس آرام آرام شروع به افزايش كرد. احتمالا قرار است طی سه مرحله و هر بار ۰.۲۵ درصد نرخ بهره افزایش یابد تا در پايان سال ۲۰۱۷ به حدود ۱.۵ درصد برسد.

اما ماجرای تغییر نرخ بهره آمریکا محدود به چند جلسه اخیر فدرال رزرو نیست و از ماهها قبل این بحث مطرح بود، سیاستی که هر بار واکنش مقامات بانک مرکزی آمریکا به ویژه خانم "یلن" به عنوان رئیس کل این بانک موجب ایجاد تکانه‌هایی در بازارهای مالی خاصه ارز می‌شد. در دوره‌های اخیر احتمالات مطرح شده درباره تغییرات نرخ بهره کلیدی فدرال رزرو، بارها ارزش دلار را در مقابل سایر ارزها دستخوش تغییر کرد. موضوعی که رئیس کل فدرال رزرو اغلب محتاطانه درباره آن اظهارنظر کرده و به صراحت از برنامه بانک مرکزی آمریکا برای هر تغییری در آن به ویژه افزایش نرخ سخن نگفته بود که اعمال احتیاط یلن درباره احتمال افزایش نرخ بهره، حتی ریزش ارزش دلار در مقابل برخی اسعار را به همراه داشت.

اما در مقابل مواضع گاها مثبت فدرال رزرو برای افزایش نرخ بهره کلیدی در آمریکا، با واکنش مثبت برای ارزش دلار نیز همراه بود و زمانی که رئیس کل فدرال رزرو از احتمال افزایش نرخ بهره در ماههای پیش رو سخن می گفت، ارزش دلار تقویت و سایر بازهار ها نیز به تبع این تغییر واکنش نشان می‌داد به ویژه بازار طلا در روندی معکوس کاهشی می شد. با این حال وعده خانم یلن بر این بود که اگر مطابق انتظار، شاخص‌های اقتصادی و اشتغال بهبود یابد، فدرال رزرو در ماه‌های آینده پایانی سال  ۲۰۱۶ اقدام به افزایش نرخ بهره کلیدی می‌کند که البته این اتفاق در هفته اخیر افتاد.

فدرال رزور در حالی تصمیم به تغییر نرخ بهره گرفته که برخی آن را ناشی از شرایط سیاسی موجود و انتخاب ترامپ و اهمیت این موضوع برای وی دانسته‌اند هر چند که در طرف دیگر این موضوع هم مورد توجه است که فدرال رزرو از مدت ها پیش برای  تغییر نرخ بهره هدف گذاری کرده بود و اتفاق اخیر را نمی‌توان به نتایج انتخابات آمریکا پیوند داد. با این حال در این بین باید به برخی اختلاف نظرها و سیاستهای متفاوت بین رئیس کل فدرال رزرو و رئیس جمهور جدید آمریکا  به ویژه در مورد تغییر نرخ بهره و به دنبال آن طرح برخی شایعات مبنی بر احتمال کنار گذاشتن یلن از ریاست بانک مرکزی این کشور اشاره داشت. اینکه آیا ترامپ با روی کار آمدن خود می تواند یلن را برکنار کند یا خیر؟ این در حالی است که بررسی روند فعالیت فدرال رزرو و انتخاب ریاست کل آن در مجموع نشانی از آن ندارد که ترامپ از قدرت مستقیم برای برکناری رئیس کل فدرال رزرو برخوردار باشد.

بر اساس قانون مصوب کنگره آمریکا در سال ۱۹۱۳، مجموعه فدرال رزرو تشکیل و بر اساس همین قانون، ایالات متحد به ۱۲ منطقه بانکی تقسیم می‌شود و کلیه فعالیت‌های بانکی مناطق توسط هیات مدیره تعیین شده کنترل و هماهنگ خواهد شد. کمیته بازار باز فدرال رزرو که تعیین کننده سیاست‌های پولی آن به شمار می‌رود ۱۲ عضو دارد. از این تعداد هفت نفر عضو هیات عامل فدرال رزرو برای یک دوره ۱۴ ساله توسط رئیس جمهور به مجلس سنا معرفی می شود. هر زمان که دوره چهارساله رئیس فدرال تمام شد با پیشنهاد رئیس جمهور و در نهایت تایید مجلس سنا نفر بعدی معرفی می‌شود، بر این اساس"جانت یلن" از اول فوریه ۲۰۱۴ به عنوان اولین رئیس کل زن فدرال رزرو طی ۱۰۰ سال گذشته جانشین "بن برنانکی" شد.

 اما بر کناری رئیس کل فدرال رزرو عمدتا در صورت بروز مشکلی خاص مانند فساد و عدم توان ادامه فعالیت در ریاست انجام می‌شود که این هم مستقیم از سوی رئیس جمهور نیست و وی حق برکناری رئیس کل فدرال رزرو را ندارد، بلکه در سیستم خاص این بانک انجام می‌شود.

حسینی هاشمی، کارشناس اقتصادی با بیان اینکه دولت جدید آمریکا به دنبال تقویت دلار نسبت سایر ارزها نیست، گفت: دولت آمریکا به دنبال کاهش واردات و توسعه صادرات است اما افزایش ارزش دلار نقطه مقابل این اهداف قرار دارد.

سید بهاء الدین حسینی هاشمی، با اشاره به افزایش 0.25 درصدی نرخ بهره در آمریکا، اظهارداشت: افزایش نرخ بهره قطعا تا حدودی موجب تغییر در نرخ برابری دلار در برابر سایر ارز‌ها می‌شود.وی افزود: تقویت دلار نسبت به ارزهای دیگر و کاهش بهای اونس از جمله پیامدهای این تصمیم فدرال رزرو آمریکا است.

این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه افزایش نرخ بهره آمریکا، میل به پس‌انداز و حذف ارزش دارایی‌ها با سپرده‌گذاری در سیستم بانکی را افزایش می‌دهد، تصریح کرد: افزایش نرخ دلار در بازار داخل چندان متاثر از افزایش نرخ بهره آمریکا نیست زیرا نرخ سپرده‌گذاری ارزی در ایران 5 تا 6 درصد است و همواره بین تحولات ریال و دلار یک گسست وجود دارد.

وی در پاسخ به این سوال که آیا ممکن است بازار داخلی دچار یک شوک کوتاه مدت شود، گفت: بعید است. افزایش نرخ بهره حرکت دلار از بانک به بیرون از بانک‌ را کاهش می‌دهد اما به نظر نمی‌رسد دولت آمریکا در شرایط فعلی به دنبال افزایش ارزش دلار باشد.

حسینی هاشمی ادامه داد: دولت آمریکا به دنبال کاهش واردات و توسعه صادرات است،اما افزایش ارزش دلار نقطه مقابل این اهداف قرار دارد. 

این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه ممکن است در مقطعی کوتاه بازار داخلی از این افزایش نرخ بهره، متاثر شود، گفت: اما با توجه به برنامه دولت جدید آمریکا برای افزایش سرمایه‌گذاری برای بازسازی زیرساخت‌ها و همچنین توسعه صادرات، دلار در برابر سایر ارزها تقویت نخواهد شد و به نظر می‌رسد تا حدودی با افت بهای دلار نسبت به سایر ارزها هم مواجه شویم.

حسینی هاشمی تاکید کرد: مقداری از رشد بهای ارز در روزهای اخیر ناشی از تقاضای فصلی است زیرا معمولا تقاضای ارز غیربازرگانی اثر زیادی بر قیمت‌ها می‌گذارد.

اما اینکه چرا تا این اندازه تغییر نرخ بهره آمریکا  و نحوه تصمیم گیری فدرال رزرو برای بازارهای جهانی مورد توجه بوده و آنها را تحت تاثیر قرار می‌دهد موضوعی است که کارشناسان درباره آن بر وسعت و اهمیت اقتصاد آمریکا برای بازارهای عمده تاکید دارند.

آیت تجلی کارشناس امور بانکی،  دلیل این تاثیر گذاری را اهمیت و گستردگی اقتصاد آمریکا دانسته و معتقد است که در نهایت هر تغییری در وضعیت آن می‌تواند تمام مراودات اقتصادی دنیا را تحت تاثیر قرار دهد.

وی می‌گوید که اقتصاد آمریکا باز است و تغییرات نرخ بهره موجب انتقال سرمایه میان این کشور و سایر کشورها خواهد شد و تراز سرمایه طرف مقابل را متاثر می کند.

تجلی، البته به جایگاه دلار در مبادلات اقتصادی دنیا اشاره داشته و عنوان می کند که دلار آمریکا رایج‌ترین ارزها در سطح دنیا است در نتیجه بهره ‌متعلق به آن بسیاری از کشورها را متاثر می‌کند.

این کارشناس امور بانکی، همچنین به چرایی تغییر نرخ بهره هم اشاره داشت و این گونه توضیح داد که بالا رفتن نرخ دلار باعث جذب سرمایه بیشتر به سمت بازارهای آمر یکا و به تبع آن خروج سرمایه از سایر کشورهاست در عین حال که این افزایش موجب تقویت قمیت دلار در مقابل سایر ارزها خواهد شد که در مجموع باعث تغییر تراز تجاری میان آمریکا و شرکای تجاری آن است.

با این حال برخی کارشناسان معتقدند که پایین نگه داشتن نرخ بهره آمریکا در سال‌های گذشته که در حد صفر بود و اینکه چرا باید اکنون افزایش یابد موضوعی است که به تصمیمات فدرال رزرو در مورد نرخ بهره برمی‌گردد که در واقعیت می‌تواند اثر مهمی در زندگی هر شخص داشته باشد. این در حالی است که وقتی فدرال رزرو نرخ بهره را پایین نگه می‌دارد یعنی جریان نقد بیشتری در اقتصاد وجود داشته و احتمالا می‌تواند فعالیت اقتصادی و شغل بیشتری را ایجاد کند، اما وقتی برای مدتی نرخ بهره پایین نگه داشته می‌شود ممکن است به ایجاد تورم بالا بینجامد و سایر شاخص‌های اقتصادی را تحت تاثیر قرار دهد که در این حالت فدرال رزرو تغییر جهت داده و برای افزایش نرخ بهره اقدام خواهد کرد.