مطالعه میدان های نفت مناطق مركزي در قرق روس‌ها

خبراقتصادی - نادي صبوري:  اتفاقي كه طبق اظهارات بي‍ژن زنگنه وزير نفت، باعث مي‌شود روس‌ها در حال حاضر بيشترين سهم را در مطالعات ميدان‌هاي نفتي ايران داشته باشند. 

ديروز و در جريان سفر الكساندر نواك وزير انرژي روسيه به همراه 550 تاجر روسي به ايران، 2 ميدان نفتي جديد به شركت گازپروم براي مطالعه سپرده شده و باعث شد گازپروم در كنار لوك اويل، تات نفت و زاروبژنفت به چهارمين شركت روسي تبديل شود كه در دوران پسابرجام با شركت ملي‌نفت ايران وارد همكاري شده است. البته اين تنها دستاورد حضور نواك و تاجران روس براي حوزه انرژي ايران نبود، ديروز در حالي كه شاخه نفتي شركت گاز پروم موسوم به گازپروم نفت، در مجتمع كوشك مشغول امضاي مطالعه 2 ميدان نفتي چنگوله و چشمه‌خوش بود، در محل ساختمان وزارت ارتباطات، شركت ملي گاز ايران و گاز پروم كه با 152هزار و 800 كيلومتر خط لوله گاز، يكي از بزرگ‌ترين خطوط لوله گاز دنيا را در اختيار دارد، تفاهمنامه‌يي براي همكاري به امضا رساندند. نكته مهم اما ابراز علاقه روسيه در اين مراسم به پروژه‌هاي ال ان جي در ايران و همچنين گسترش خطوط لوله گازرساني به ويژه به هند بود. هر چند حميدرضا عراقي مديرعامل شركت ملي گاز نيز در اين مراسم عنوان كرد كه ايران و روسيه ظرفيت ايجاد بازار مشترك بين‌المللي در حوزه گاز را دارند، اما ابراز علاقه روس‌ها به حضور در تجارت گاز ايران، از آنجايي كه روسيه مهم‌ترين رقيب منطقه‌يي ايران در گاز به حساب مي‌آيد، مي‌تواند نوعي سهم‌خواهي و مانع بر سر تجارت مستقل گاز ايران نيز به حساب بيايد. سومين دستاورد حضور ديروز روس‌ها در تهران نيز مذاكرات بر سر افزايش صادرات نفت ايران به روسيه بود. صادراتي كه طبق صحبت‌هاي روز گذشته بيژن زنگنه هنوز صحبت‌ها در مورد آن ادامه دارد اما روسيه قرار است نيمي از مبلغ آن را به صورت نقدي و نيمي ديگر را در قالب صادرات خدمات فني و مهندسي به ايران تسويه كند.

روس‌ها بيش از پيش نسبت به حضور پررنگ در صنعت نفت و گاز ايران علاقه نشان مي‌دهند؛ هر چند روسيه و ايران طي دهه‌هاي گذشته روابط نسبتا خوبي با يكديگر داشتند اما در چند سال اخير، سوريه اين دو كشور را به يكديگر نزديك‌تر كرد. اكنون شايد سهم بالاي روس‌ها در مطالعات ميدان‌هاي نفتي ايران و وعده‌هايي كه پيش از اين از سوي مسوولان درباره محفوظ ماندن سهم يار استراتژيك ايران در منطقه در پروژه‌هاي نفتي مطرح مي‌شد، به همين نزديكي سياسي بازگردد.

ايران در يك‌ماه گذشته توانسته است 3 همكاري مشترك با شركت‌هاي بين‌المللي به ثبت برساند، اتفاقي كه به واسطه همزماني با تمديد تحريم‌هاي 10ساله امريكا و اظهارنظرهاي دونالد ترامپ رييس‌جمهور منتخب ايالات متحده درباره برجام مورد توجه رسانه‌هاي بين‌المللي قرار گرفت. ديروز نيز ديلي ميل در واكنش به امضاي تفاهمنامه مطالعه ميدان ميان شركت ملي نفت و شركت گازپروم نوشت كه چنين همكاري‌هايي به نوعي از بي‌اثر بودن رخدادهاي امريكا بر فضاي پسابرجام در ايران حكايت دارند. هر چند هنوز مشخص نيست كه با عدم دسترسي ايران به سيستم فاينانس بين‌المللي، تكليف چنين معاملات بزرگي چه خواهد بود.

در چنين فضايي اما، درست چند روز پس از توافق اوپك و غير اوپك بر سر كاهش سقف توليد، الكساندر نواك با لبخند مخصوص و چهره مغرورش پشت ميزي ايستاد كه اوراق مطالعه 2 ميدان نفتي ايراني در حال امضا شدن بود. تصوير نواك در كنار زنگنه، در مراسم امضاي تفاهمنامه‌يي كه در ماهيت آن‌قدر مهم به حساب نمي‌آيد، نشانه‌يي از جدي و مصمم بودن روسيه براي حضور در پروژه‌هاي نفتي ايران داشت.

گازپروم از آخرين دستاوردهاي شوروي سابق به حساب مي‌آيد. شوروي درست در بحبوحه جنگ جهاني صنعت گاز خود را كليد زد و توانست به غول توليد گاز در دنيا بدل شود. گازپروم نيز شركتي بسيار عظيم‌تر از حال حاضر بود كه توسعه منابع گازي تمام اتحاديه جماهير شوروي را در اختيار داشت. با فروپاشي شوروي در سال 1991 هر يك از اين شركت‌ها با نام هر كشور و پسوند «پروم» حفظ شدند و مقر گازپروم در مسكو باقي ماند. هر چند اين شركت از ابتدا شركتي گازي بود اما با خريداري شركت سيب نفت، شاخه نفتي خود را نيز راه‌اندازي و سن‌پترزبورگ را به عنوان مقر آن انتخاب كرد. شركتي كه مطالعه 2 ميدان چنگوله و چشمه‌خوش كه اولي در 50 كيلومتري مرز مهران و دومي در 52 كيلومتري دهلران قرار دارند را آغاز خواهد كرد.

تمام 7 ميداني كه تاكنون براي مطالعه به روس‌ها سپرده شده‌اند، در حوزه فعاليت شركت نفت مناطق مركزي قرار دارند. از سويي ميادين غرب كارون بيشتر در تعامل با اروپاييان واسطه شده‌اند و شركت مناطق نفتخيز جنوب نيز قراردادهايي نزديك به مدل‌هاي خدماتي بسته است. آمارهايي كه نشان مي‌دهد، سياستي كلان در قبال واگذاري پروژه‌هاي نفتي در قالبي مشخص وجود دارد.

2ميدان نفتي آب‌تيمور و منصوري، بهمن ماه سال 94 به لوك اويل روسيه سپرده شدند. نام اين ميدان‌ها اما تا آخر شهريورماه امسال و سفر معاون سابق وزارت انرژي شوروي و مديرعامل فعلي لوك اويل به ايران اعلام نشد. در اين تاريخ مديران ارشد نفت ايران از لوك اويل خواستند كه «هرچه سريع‌تر» نتايج مطالعه اين 2 ميدان را اعلام كند. اظهارنظرهايي كه نشان مي‌داد طرف روس در ارائه نتايج مطالعات خود تعلل به خرج داده است. با وجود اين روس‌ها در تمام سفرهاي نفتي خود به تهران از تمايل براي حضور پررنگ‌تر در صنعت نفت ايران صحبت كردند. مديران زاروبژنفت كه زماني وظيفه داشتند در كشورهايي با تمايلات سوسياليستي، فعاليت‌هاي نفتي انجام دهند، 24 تيرماه و زماني كه براي امضاي تفاهمنامه 2 ميدان آيلان و پايدار غرب به تهران سفر كردند، اعلام كردند كه به حضور در ميدان‌هاي دال‌پري و دانان نيز علاقه‌مند هستند؛ مطالعه ميدان دال‌پري هفته گذشته به شركت ملي نفت تايلند سپرده شد و به اين ترتيب اگر زاروبژنفت هنوز خواهان مطالعه اين ميدان باشد، بايد اين شركت رقابت كند.

 روس‌ها را در ايران به ابهام و عدم شفافيت مي‌شناسند، شايد به همين واسطه است كه اكنون براي بسياري اين پرسش وجود دارد كه بايد تعلل آنها در اعلام نتايج مطالعه 2 ميدان آب تيمور و منصوري را باور كنند يا سفرهاي متعدد به تهران و ابراز علاقه‌هاي لفظي به افزايش حضور در صنعت نفت ايران؟ يكي ديگر از مسائلي كه رابطه ايران و روسيه در صنعت نفت و گاز و به ويژه گاز را پيچيده مي‌كند اين نكته است كه اين 2 كشور رقباي گازي يكديگر به حساب مي‌آيند. رقابتي كه در نفت نيز وجود دارد اما در ابعاد گاز نيست. الكساندر نواك زماني كه سال گذشته در مراسم اجلاس سران كشورهاي صادركننده گاز در تهران حاضر شد، از هيچ تلاشي براي به نمايش‌گذاشتن اهداف بلندپروازانه و تماميت‌خواهانه روسيه در دو قبضه كردن بازار گاز جهان فروگذار نكرد و به نوعي مشخص كردند كه روسيه چين و ماچين و شرق و غرب را در كنار يكديگر مي‌خواهد. اين در حالي است كه اگر ايران خواستار صادرات گاز به اروپا باشد، به‌طور قطع مناسبات نزديك با روسيه به مانعي در اين راه بدل خواهد شد.

ديروز اما الكساندر مدودف معاون مديرعامل شركت گازپروم در مراسم امضاي تفاهمنامه با شركت ملي گاز ايران عنوان كرد كه اين شركت علاقه‌مند است در احداث خط لوله گاز از ايران به هندوستان حضور داشته باشد. صحبت‌هايي كه مي‌تواند نشانه‌يي بر مخالفت روسيه با حضور ايران در بازار گاز اروپا و تمايل اين كشور به حركت قطب‌نماي صادراتي ايران به سوي شرق داشته باشد. جهتي كه براي ايران به واسطه حضور 2 كشور پرتنش افغانستان و پاكستان با مخاطرات فراواني همراه است.

 فروش نفت

 مذاكرات نفتي ايران و روسيه، شايد به واسطه مرموز بودن روس‌ها همواره با ابهام‌هاي فراواني همراه بوده است. يكي از اين ابهام‌ها مساله فروش نفت ايران به اين كشور است. پيش از به نتيجه رسيدن مذاكرات ايران و غرب، رسانه‌هايي همچون رويترز بارها اخباري به نقل از منابع مطلع در اين زمينه منتشر كردند كه ايران و روسيه قصد تهاتر نفت و كالا را دارند. خبرهايي كه همواره از سوي مسوولان نفتي ايران تكذيب شد. ديروز اما بيژن زنگنه وزير نفت پس از ديدار با الكساندر نواك درباره اينكه قرارداد فروش نفت ايران به روسيه چه زماني نافذ مي‌شود، افزود: قرار است، مذاكرات در اين زمينه امروز ادامه يابد؛ ما آماده‌ايم همين امروز اين تفاهمنامه را امضا كنيم. به گزارش «تعادل» و به نقل از شانا وي درباره اينكه آيا سقف فروش نفت به روس‎ها همان ٢٠٠هزار بشكه در روز است، تصريح كرده است: ١٠٠هزار بشكه در روز است، امروز در ديدار با آقاي نواك اين موضوع مطرح شده است و اميدواريم ظرف يك تا دو روز آينده توافق نهايي براي فروش اين مقدار نفت به روسيه انجام شود.

او در نهايت بيان كرده است: «در صورت توافق نصف مبلغ فروش نفت به روسيه از طريق دريافت خدمات فني و مهندسي و بقيه به صورت نقدي انجام مي‌شود.» كلماتي كه نشان مي‌دهد نوعي تهاتر در نهايت ميان ايران و روسيه صورت خواهد گرفت.