واكنش بازار به افزايش 100 توماني ارز مبادله اي در بودجه 96، بخشنامه جدید ارزی در آینده نزدیک

خبراقتصادي  – محسن شمشيري:   بانک مرکزی روز یکشنبه 14 آذر 95 نرخ برابری 39 ارز عمده جهان را به دلیل تعطیلی بازارهای جهانی  بدون تغيير نسبت به روز شنبه اعلام كرد و براين اساس نرخ دلار 3208.7 تومان، پوند 4083.6 تومان و يورو 3423 تومان اعلام شد. 

 در بازار آزاد، تا ساعت 2 بعد از ظهر، دلار آمریکا با افزایش ۷۰ تومانی قیمت ۳۹۳۴ تومان، یورو ۴۲۴۵ تومان، پوند انگلستان ۴۹۶۵ تومان و لیر ترکیه ۱۱۷۱ تومان عرضه می‌شود که نرخ همگی با روند افزایشی در مقایسه با روز شنبه روبرو شده‌اند.

در ساعات عصر روز يكشنبه نيز صرافي ها خبر از دلار 3920، پوند 4940، يورو 4190، درهم 1105 تومان، ليرتركيه 1160 تومان دادند. 

در بازار طلا، اونس جهانی طلا برای معاملات در بازارهای جهانی بیش از ۱۱۷۸ دلار  داد و ستد شد.. هر گرم طلای ۱۸ عیار بیش از ۱۱۳ هزار تومان قیمت  داشت.  سکه تمام طرح جدید نیز یک میلیون و ۱۳۹ هزار تومان فروخته شد که ۸۰۰۰ تومان گران شده است. همچنین نیم سکه  599 هزار تومان و ربع سکه ۳۱۴ هزار تومان معامله شد. 

 برخي كارشناسان مي گويند كه دليل رشد نرخ ارز در روز يكشنبه، واكنش نسبت به اعلام نرخ 3300 توماني دلار مبادله اي در بودجه سال 96 بوده است. زيرا با اين تعريف، دولت پذيرفته كه نرخ دلار بايد روبه افزايش گذارد و با دلار مبادله اي 3300 تومان و كاهش ارز مبادله اي، عملا به معناي رش نرخ ارز در بازار آزاد است. 

اما برخي صاحب نظران معتقدند كه به خاطر كاهش عرضه ارز مبادله اي، حذف ارز مبادله اي بسياري از رديف كالاها و مواد اوليه وارداتي، نرخ ارز مبادله اي و افزايش آن عملا تاثير زيادي بر بازار ندارد زيرا عمده عرضه و تقاضاي ارز با ارز آزاد انجام مي شود و نمي توان روي ارزمبادله اي حساب باز كرد. از اين رو، بايد بازار را اينگونه تحليل كرد كه عوامل عمده مرتبط به عرضه ارز صادركنندگان از جمله صادرات پتروشيمي و نفت و ... است. 

نرخ دلار در بودجه سال۹۶ کل کشور با۱۰۰تومان افزایش نسبت به بودجه۹۵،  معادل ۳۳۰۰ تومان در نظر گرفته شد؛همین موجب شد قیمت دلار در بازار آزاد  با 60 تومان افزايش به 3920 تومان افزايش يابد. 

رییس کل بانک مرکزی از ابلاغ بخشنامه جدید ارزی این بانک در آینده نزدیک خبر داد و افزود: در این بخشنامه تامین ارز متقاضی برای واردات کالا و خدمات، تامین ارز برای تسویه اقساط تسهیلات ارزی اعطایی از محل منابع بانک عامل، تامین سهم الشرکه مشتریان برای اخذ تسهیلات ارزی از بانک عامل، کارمزد ارزی مطالبه شده از سوی کارگزاران بابت نقل و انتقالات ارزی و حواله ارزی مشتریان، برگشت سود سرمایه‌گذاری خارجی و اعتبارات فاینانس(تامین مالی) خودگردان مورد توجه قرار گرفته است.

بعد از نوسانات نرخ ارز در روزهای گذشته و رسیدن دلار به مرز ۴ هزار تومان، اکنون بانک مرکزی بخشنامه جدیدی را تدوین کرده که بر اساس آن، قرار است تغییراتی در شیوه تامین ارز مورد نیاز بخش‌های مختلف تولیدی و وارداتی اعمال کند.

بر این اساس، در بخشنامه جدید ارزی دولت، تامین ارز متقاضی برای واردات کالا و خدمات، تامین ارز برای تسویه اقساط تسهیلات ارزی اعطایی از محل منابع بانک عامل، تامین سهم الشرکه مشتریان برای اخذ تسهیلات ارزی از بانک عامل، کارمزد ارزی مطالبه شده از سوی کارگزاران بابت نقل و انتقالات ارزی و حواله ارزی مشتریان، برگشت سود سرمایه‌گذاری خارجی و اعتبارات فاینانس خودگردان مورد توجه قرار گرفته است

دستورالعمل قبلي بانک مرکزی مبنی بر مجوز به شبکه بانکی کشور برای ورود به بازار ارز آزاد و امکان خرید و فروش ارز با نرخ بازار نيز 10 مردادماه امسال صادر شد.

اکنون بانک ها می توانند درآمدهای ارزی حاصل از صادرات غیرنفتی اشخاص حقیقی و حقوقی و ارز ورودی به کشور از طریق نمایندگی‌های دیپلماتیک مقیم ایران و سرمایه گذاران خارجی را به نرخ آزاد خریداری کنند. 

با این همه، شبکه بانکی کشور در ماه های گذشته آنگونه که باید در این عرصه ورود نکرده است و پیگیری خبرنگاران  از شعب ارزی بانک ها نشان می دهد که این بخشنامه به طور فراگیر اجرایی نشده است و البته در همان زمان ارائه بخشنامه پيش بيني شده بود كه بسياري از بانك ها و شعب، از نرم افزارها و امكانات ماشيني كافي براي دسترسي به نرخ ارز و همچنين تفكيك ارز به نرخ هاي مختلف و حساب و كتاب جداگانه آنها برخوردار نيستند و در نتيجه اين بخشنامه نمي تواند به صورت فراگير اجرايي شود. 

هدف بانک مرکزی در اجازه به بانک ها برای ورود به مبادلات ارز را می توان در سیاست این بانک در کاهش نقش صرافی ها در این بازار جست و جو کرد.

 به گفته «غلامعلی کامیاب» معاون ارزی بانک مرکزی، خروج تسویه مبادلات تجاری از سیستم بانکی و انتقال آن به صرافی ها در دوره تحریم بانکی ایران روی داد. به گفته وی، در آن دوره استفاده از براوات و اعتبارات اسنادی که مهمترین ابزار بانک ها به شمار می رود، در بانک ها مقدور نشد و به صرافی ها منتقل شد در حالی که کار صرافی تسویه حساب تجاری نیست نتیجه آنکه بخش قابل توجهی از معاملات ارزی به سوی صرافی ها انتقال یافت.

رییس کل بانک مرکزی با تاکید بر اینکه شبکه بانکی کشور باید نقش و جایگاه اصلی خود را در زمینه تصفیه مبادلات ارزی بازیابد، از آنان خواست حضور فعالانه ای در بازار ارز آزاد داشته باشند.

بر این اساس، «ولی الله سیف» رییس کل بانک مرکزی در جلسه ای با تعدادی از مدیران عامل و مدیران بین الملل بانک ها با تاکید بر اهمیت گسترش نقش بانک ها در ارائه خدمات ارزی افزود: بانک ها باید نقش اساسی و تاریخی خود را با توجه به گشایش های پسابرجام بازیابند و از روابط کارگزاری ایجاد شده علاوه بر گشایش اعتبارات اسنادی با ارز رسمی به توسعه این خدمات با ارز آزاد نیز مبادرت کنند. 

سیف یادآورشد: بانک‌ها‌ می‌توانند درآمدهای ارزی حاصل از صادرات کالاهای غیرنفتی و خدمات را از اشخاص حقیقی و حقوقی به نرخ آزاد خریداری کنند.

وی افزود: در مسیر جدیدی که به واسطه بخشنامه‌های بانک مرکزی پیش روی نظام بانکی قرار گرفته است، بانک ها می‌توانند با تقویت بخش عملیات ارزی خود، درآمدهای خوبی کسب کرده، ریسک عملیاتی فعالان اقتصادی را کاهش و پرداخت‌ها و معاملات خارجی مشتریان را ایمن کنند. 

رییس شورای پول و اعتبار با تاکید بر اینکه بانک ها باید نسبت به تقویت فعالیت ها در زمینه ارائه خدمات بانکی اقدام کنند، تصریح کرد: عملیات ارزی برای رونق بخشی به تولید و مبادلات و جلب سرمایه گذاری خارجی که فعالیت هایی پرسود و اشتغال زا هستند، می تواند در تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی به صورت جدی موثر واقع شود، لذا بانک ها باید در این زمینه تلاش بیشتری را بکار گیرند.

رییس کل بانک مرکزی تاکید کرد: بانک ها باید تلاش خود را برای تشویق مشتریان به تمرکز دادوستد ارزی در بانک ها متمرکز کنند.

وی افزود: اکنون بانک به عنوان امن ترین شیوه عملیات تصفیه برای واردکننده کالا و خدمات است، پیش از این و به دلیل فضای ایجاد شده به واسطه تحریم‌ها محدودیت‌هایی وجود داشت، اما بانک مرکزی تلاش کرده است با دستورالعمل ابلاغ شده، فعالیت بانک‌ها را در حوزه ارزی افزایش دهد و از این طریق به شفافیت صادرات و ورود و خروج ارز نیز کمک کند. 

سیف نوسان های اخیر نرخ ارز را به طور عمده ناشی از تغییرات فصلی عنوان کرد و گفت: این نوسان ها در این فصل از سال همانند سال های گذشته به طور مقطعی اتفاق افتاده است، با این حال یکی دیگر از اصلی‌ترین دلایل آن را می‌توان در خروج عملیات ارزی مربوط به تجارت خارجی از بانک ها به سمت شبکه صرافی در دوران تحریم جست و جو کرد. 

تامین کسری ارز بانک ها

سیف با اعلام آمادگی کامل بانک مرکزی برای تامین کسری ارز مورد نیاز بانک‌ها افزود: بانک مرکزی در نظر دارد کسری ارز مورد تقاضای بانک‌ها را تأمین کند و در این زمینه بانک‌ها می توانند با گشایش اعتبارات اسنادی با نرخ آزاد ارز فعالیت کنند و بانک مرکزی نیز از فعالیت آنها حمایت می کند.

كورش پرويزيان عضو كميسيون پول و بانكداري اتاق ايران نيز در اين زمينه گفت: قیمت دلار این روزها نوسانات زیادی دارد. برای پرداختن به دلیل آن باید توجه کرد که به هرحال موضوع ارز موضوعی چند وجهی و پیچیده است و در ارتباط با نهادهای زیادی قرار دارد.  یک مساله در ارز کشور ایران بحث منشا مصارف ارزی است. این محل ایجاد برای مصارف ارزی بعضا در یک زمان ها و فصل هایی نسبت به دوره های زمانی دیگر متفاوت تر می شود. مثلا در همین یک دو هفته پیش بحث اربعین را داشتیم و مسافرت‌های خارجی باعث شد که حجم مصرف ارز در کشور متفاوت تر از روزهای دیگر شود. در سال های گذشته بحث سفر حج هم دلیلی بر این نوسانات بود که البته امسال هم حج نبود. اما ایام حج هم هرسال بازار یکسری رفتارهایی از خود نشان می داد که متفاوت تر از زمان دیگر بود.

وي افزود: آنچه که الان مهم است، این است که بانک مرکزی بحث تک نرخی کردن ارز را دنبال می کند. اما مساله منشا ایجاد مصرف ارزی موضوع مهمی است که نیاز به هدایت، برنامه ریزی و دقت دارد. به این ترتیب این یک موضوعی است که باید به آن توجه کرد. علاوه بر این، بعضی از علایم هم به بازار داده می شود. بعضی از افراد در حقیقت اعداد و ارقامی را مطرح می کنند که این نیاز به دقت و عنایت بیشتری دارد. چرا که این اظهار نظرهایی که - به خصوص از سمت کسانی که بازار به صحبت هایشان توجه دارد- انجام می شود، نیاز به دقت بیشتری دارد که شوک در بازار ایجاد نکند. چرا که بعضی صحبت ها باعث می شود بازار از آن حالت طبیعی و روند خودش خارج شود. مثلا وقتی افرادی که جز تصمیم گیران هستند روی دلار یا ارز مشابه آن در بازار قیمت می گذارند، حرفشان مورد توجه بازار قرار می گیرد. به این ترتیب درباره اظهار نظرهای اینچنینی نیاز است وسواس بیشتری به خرج دهیم.

وي ادامه داد: موضوع بعدی بحث های محیطی است که اتفاق افتاده یا می افتد. بعضی از این موضوعات محیطی به خارج از مرزهای کشور ارتباط دارد و مسایلی است که جمعا ممکن است شوک قیمتی را بیشتر کند. اما مساله این است که در بخش هایی که ثبت سفارش برای مصارف ارز و ارز صادرکنندگان انجام می شود باید به آنها توجه شود و در حقیقت با عنایت به آنها مسایل بازار را پیش برد. البته بحث یارانه مطرح نیست و منظور فرایند و مکانیزیمی است که در این چرخه باید عمل کند. پاره ای از مقررات که نیاز به بازنگری و اصلاح دارند، اصلاح شود و بخش نامه هایی که نیاز است صادر شود تا به بازگشت به شرایط طبیعی بازار کمک کند.

استاد اقتصاد دانشگاه شهید بهشتی معتقد است، موفقیت ایران در نشست سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) آثار مثبتی بربازار ارز به دنبال دارد و دست دولت را برای اعمال سیاست های اقتصادی، ارزی و پولی بازتر می کند.تحلیلگران بازار انرژی امیدوارند با اجرای تصمیم اوپک و همراهی غیراوپکی ها قیمت نفت به 50 تا 55 دلار در هر بشکه افزایش یابد.

سعید لیلازتصریح کرد: به طور قطع آثار مثبت این موفقیت را در بازار ارز شاهد خواهیم بود. ایران از این پس می تواند درآمد نفتی خود را به صورت نقدی وصول کند و به دنبال آن، بازار ارز را کنترل کند. با شرایط ایجاد شده، دست دولت برای اعمال سیاست های اقتصادی، ارزی و پولی بازتر می شود.

لیلاز یادآور شد: رییس جمهوری در سفر هفته گذشته خود به مشهد عنوان کرد با وجود شرایط سخت اقتصادی، دولت موفق شده است هر سال درآمدهای ارزی را 20 درصد افزایش دهد و همین موضوع می تواند افزون بر تقویت صندوق ذخیره ارزی کشور، حتی خسارت های وارد شده به اقتصاد را در 12 سال گذشته جبران کند.

این کارشناس مسایل اقتصادی گفت: افزایش اعتبار ایران در سطح بین الملل، گشایش هر چه بیشتر اعتبارهای اسنادی و ارتقای قدرت چانه زنی کشور در خاورمیانه، از آثار این موفقیت است و حتی می تواند گامی برای تحقق اقتصاد مقاومتی قلمداد شود.