عبور بدهي بخش دولتي از مرز 200 هزار ميليارد تومان

خبراقتصادي - محسن شمشيري: نكته حايز اهميت در تركيب بدهي بخش دولتي به سيستم بانكي، رشد مستمر بدهي دولت به بانك‌ها بوده است كه اكنون به 137 هزار ميليارد تومان نزديك شده و 66 درصد كل بدهي بخش دولتي به سيستم بانكي را تشكيل مي‌دهد، به گونه‌يي كه از بدهي140 هزار ميليارد توماني بخش دولتي به بانك‌ها، بدهي دولت به بانك‌ها 136 هزار ميليارد تومان و بدهي شركت‌هاي دولتي به بانك‌ها 3.8 هزار ميليارد تومان است.

روند طبيعي در افزايش بدهي دولت به بانك مركزي، استفاده از تنخواه بودجه در نيمه اول هر سال و بازپرداخت آن از سوي دولت در نيمه دوم باعث شده در شهريورماه امسال بدهي دولت به بانك مركزي به 35 هزار ميليارد تومان برسد كه معادل 17 درصد كل بدهي بخش دولتي است. اما بدهي دولت به بانك‌ها به رقم بالاي 137 هزار ميليارد تومان رسيده و طي سه سال اخير نيز از 61 هزار ميليارد تومان در خرداد 92 به 137 هزار ميليارد تومان در شهريور 95 رسيده و طي سه سال معادل 76 هزار ميليارد تومان يا معادل 124 درصد رشد كرده است.

بر اين اساس، اين پرسش اساسي وجود دارد كه تحت تاثير چه عواملي رشد بدهي دولت به بانك‌ها همچنان رو به افزايش است و تسهيلات تكليفي دولت به بانك‌ها، مسكن مهر، طرح‌هاي صنعتي و... تا چه حد بار مالي برنامه‌هاي دولت را به بانك‌ها تحميل كرده و چه بخش‌هايي بيشترين درخواست تسهيلات بانكي را از سوي دولت به بانك‌ها ارائه كرده است.

گزيده آمارهاي اقتصادي مربوط به شهريورماه 1395 كه به تازگي توسط بانك مركزي منتشر ‌شده نشان مي‌دهد كل بدهي بخش دولتي به سيستم بانكي در يك‌سال اخير 26.5 درصد و در  6ماه اول سال 95 معادل 17.4 درصد رشد كرده است. همچنين بدهي دولت به سيستم بانكي در طول  6ماه اول سال20 درصد رشد كرده است.

رشد بدهي دولت به بانك مركزي 34.4 درصد در طول يك‌سال و 45.3 درصد در طول  6ماه اول سال 95 بوده است. اين در حالي است كه رشد بدهي دولت به بانك‌ها27.7 درصد در طول يك‌سال و 14.8 درصد در طول  6ماه اول سال جاري بوده است.

 ضريب فزاينده 6.78 شد

در حالي كه نقدينگي در شهريورماه 95 به 1122 هزار ميليارد تومان رسيده و رشد 28.6 درصدي در طول يك سال و 10.7 درصدي در  6ماه اول داشته، ضريب فزاينده نيز به عدد 6.78 افزايش يافته و نشان‌دهنده اين است كه از مبلغ پايه پولي 165 هزار ميليارد تومان پايه پولي موجود، بانك‌ها گردش مالي و نقدينگي قابل توجهي داشته و باعث افزايش ضريب تكاثر يا خلق پول شده‌اند.

همچنين حجم پول با 148 هزار ميليارد تومان در شهريور 95، در 12ماهه منتهي به شهريورماه 25.4 درصد و در 6 ماه اول سال جاري معادل 8.3 درصد رشد داشته است. حجم شبه‌پول شامل سپرده درازمدت و قرض‌الحسنه نيز 974 هزار ميليارد تومان بوده كه رشد 29.1 درصدي در طول يك‌سال اخير و 10.7 درصدي در  6ماه اول سال داشته است.

سپرده غير ديداري بانك‌ها نيز با 29.1 درصد رشد، به رقم 974 هزار ميليارد تومان رسيده كه از اين مبلغ 905 هزار ميليارد تومان آن معادل 93 درصد سپرده درازمدت بوده كه رشد 29.2 درصدي در طول يك‌سال اخير و 10.6 درصدي در  6ماه اول امسال

داشته است.

سپرده بلندمدت با رقم 488 هزار ميليارد تومان با رشد 26.8 درصدي سهم 54 درصدي از سپرده‌هاي درازمدت داشته است. همچنين سپرده‌هاي كوتاه‌مدت نيز با رقم 417 هزار ميليارد تومان با رشد 32.2 درصدي سهم 46 درصدي از سپرده‌هاي درازمدت داشته است.

بر اين اساس رشد سپرده كوتاه‌مدت بالاتر از رشد نقدينگي و سپرده غير ديداري بوده است.

رشد 12.7 درصدي سپرده كوتاه‌مدت در مقايسه با رشد 8.9 درصدي سپرده بلندمدت و سهم 46 درصدي سپرده كوتاه‌مدت از كل سپرده‌هاي درازمدت، نشان‌دهنده اين واقعيت است كه در  6ماه اول سال جاري، تحت تاثير تصميم‌گيري‌هاي فعالان اقتصادي، سپرده‌گذاران ترجيح داده‌اند پول خود را به صورت كوتاه‌مدت نگهداري كنند تا در هر لحظه تصميم بگيرند كه چه نوع دادوستد و سرمايه‌گذاري انجام دهند و اين موضوع باعث شده كه رشد سپرده كوتاه‌مدت بالاتر از بلندمدت باشد. در طول يك‌سال اخير نيز رشد سپرده كوتاه‌مدت با 32.2 درصد بيش از رشد سپرده بلندمدت با 26.8 درصد بوده است.

 رشد سپرده كوتاه‌مدت بالاتر از بلندمدت

بدهي بخش غيردولتي يا تسهيلات بانك‌ها نيز در شهريور 95 به رقم 842 هزار ميليارد تومان رسيده كه رشد 27.6 درصدي در طول يك‌سال و 14.5 درصدي در  6ماه اول سال جاري داشته است. اين موضوع نشان مي‌دهد كه رشد تسهيلات دهي بانك‌ها نسبت به رشد نقدينگي و رشد سپرده‌هاي غيردولتي بالاتر بوده است.

سپرده غيردولتي نيز با رقم 1090 هزار ميليارد تومان رشد 29.4 درصدي در يك‌سال و 11.2 درصدي در  6ماه اول سال 95 داشته است.

 سهم بالاي غيردولتي‌ها از سپرده و تسهيلات

سهم بانك‌هاي غيردولتي با رقم 785 هزار ميليارد تومان سپرده به 72 درصد كل سپرده‌هاي غيردولتي بانك‌ها رسيده است. همچنين سهم بانك‌هاي غيردولتي يا خصوصي با رقم 523 هزار ميليارد تومان بدهي غيردولتي، به ميزان 62 درصد كل تسهيلات بانك‌ها يا بدهي بخش غيردولتي به بانك‌ها رسيده است.

 

 سهم تخصصي‌ها از تسهيلات 2برابر جذب سپرده

سهم بانك‌هاي تجاري از مانده تسهيلات بانك‌ها 15 درصد و سهم بانك‌هاي تخصصي 23 درصد كل بدهي بخش غيردولتي به بانك‌ها بوده است.

در بخش جذب سپرده نيز سهم بانك‌هاي تجاري از كل جذب سپرده بانك‌ها به ميزان 17.7 درصد و سهم بانك‌هاي تخصصي نيز 10.2 درصد بوده است.

به عبارت ديگر، در حالي كه بانك‌هاي غيردولتي يا خصوصي 10 درصد بيش از سهم خود در پرداخت تسهيلات، در جذب سپرده‌هاي بانكي موفق بوده‌اند، اما بانك‌هاي تخصصي با وجود سهم 10 درصدي در جذب سپرده، 23 درصد تسهيلات را پرداخت كرده‌اند، به عبارت ديگر بانك‌هاي تخصصي بيش از دو برابر سهم خود در جذب سپرده، توانسته‌اند تسهيلات پرداخت كنند و سهم قابل توجهي در تامين نياز واحدهاي اقتصادي به وام و نقدينگي داشته‌اند. قرض‌الحسنه با رقم 52 هزار ميليارد تومان رشد 10.9درصدي در  6ماه اول داشته و سهم آن به رقم اندك 5.3 درصد كل سپرده غيرديداري بانك‌ها رسيده است.

 بدهي بانك‌ها 94 هزار ميليارد تومان

سپرده قانوني بانك‌ها در شهريور 95 به رقم 116 هزار ميليارد تومان رسيده كه رشد 23.5 درصدي در طول يك‌سال و 13.6 درصدي در طول  6ماه داشته است.  حجم اسكناس معادل 48 هزار ميليارد تومان با رشد 8.7 درصدي در طول يك‌سال بوده كه 33 هزار ميليارد در دست اشخاص، 10 هزار ميليارد تومان نزد بانك‌ها و 5 هزار ميليارد تومان نزد بانك مركزي بوده است. بدهي بانك‌ها به بانك مركزي نيز به رقم 94 هزار ميليارد تومان رسيده كه رشد 16.9 درصد در طول يك‌سال و 12.7 درصد در طول  6ماه اول داشته

 است.

بدهي‌هاي ارزي بانك مركزي نيز معادل 154 هزار ميليارد تومان اعلام شده كه كاهش 4.5- درصدي در طول يك‌سال اخير داشته است.