ورود خودروهاي آمریکایی به ایران؛ محدوديت يا گام هاي آهسته؟

 در اردیبهشت سال 92 یک شرکت واردکننده داخلی از بازگشت مجدد خودروهای آمریکایی جنرال موتورز و برندهایی چون کرایسلر، شورلت، جی.ام.‌سی و بیوک به ایران خبر داده و باعث تعجب مردم در آن شرایط شد.

به گزارش پایگاه خبری نسیم اقتصاد، کارمندان این شرکت از ورود این خودروها از گمرک مرز ارس گفت و تاکید کرد که تمام این خودروها با پلاک ایران و نه پلاک موقت عرضه خواهند شد.

این وضعیت در حالی بود که دبیر وقت انجمن خودروسازان ایران با اظهار بی اطلاعی درباره ورود این خودروها به ایران می‌گفت: به هر حال درست است که آمریکایی‌ها از هرگونه همکاری دو جانبه در زمینه کالاهایی که در کارخانجات تولیدی در ایران کاربرد دارند خودداری می‌کنند اما به نظر من مشکلی با فروش خودروهای آماده به ایران ندارند زیرا این امر سودآوری زیادی برای آن‌ها خواهد داشت.

در این شرایط یک واردکننده خودرو در کشور نیز گفته بود که طبق قانون خودروهای آمریکایی جز در مناطق آزاد امکان تردد در دیگر نقاط کشور و دریافت پلاک ایران را ندارند بنابراین عرضه آنها در تهران غیر ممکن به نظر می‌رسد.

همچنین  در آن زمان مسعود موحدی قائم مقام وقت وزیر صنعت، معدن و تجارت درباره آغاز واردات خودروهای آمریکایی به ایران ابراز بی‌اطلاعی کرده و گفته بود که واردات کلیه خودروهای با حجم موتور بالای 2500 سی.سی چه آمریکایی و چه غیر آمریکایی ممنوع است.

در هر حال سرنوشت این تبلیغات و ورود خودروهای امریکایی در آن دورهنامعلوم باقی ماند و اثری از آنها در کشور وجود نداشت اما در اردیبهشت ماه سال گذشته محسن صالحی‌نیا معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت درباره مذاکره خودروسازان آمریکایی با خودروسازان ایرانی منعی برای ورود خودروسازان آمریکایی به صنعت خودروی ایران وجود ندارد اما این اتفاق پیش شرط هایی از سوی ایران دارد.

او گفته بود: وزارت صنعت، معدن و تجارت سیاست‌گذار این بخش است و شرکت‌های خودروساز داخلی براساس سیاست‌هایی که از سوی این وزارتخانه اعمال می‌شود، باید با خودروسازان آمریکایی مشارکت داشته باشند.

صالحی‌نیا تاکید کرده بود: در این همکاری مشترک، باید ۷ پیش‌شرط اعم از همکاری مشترک، ایجاد و توسعه واحدهای صنعتی، سرمایه‌گذاری، ایجاد پلت فرم و طرح توسعه آن، عمق‌بخشی ساخت داخل و استفاده از توانمندی قطعه‌سازان داخلی در رابطه با توسعه صنعت خودرو رعایت شود.

او عنوان کرده بود: اگر شرکت‌های خودروساز بتوانند براساس این سیاست‌ها مذاکراتی را با شرکت‌های مختلف دنیا چه آمریکایی و چه غیرآمریکایی داشته باشند، منعی برای شراکت وجود ندارد. در واقع حضور شرکت‌هایی که اصولا از نظر قواعد ایران بتوانند مراوده صنعتی و تجاری داشته باشند، بلامانع است.

اما در عین حال این معاون وزیر صنعت از اینکه مذاکرات در چه مرحله ای است ابراز بی اطلاعی کرده بود.

این صحبت‌ها در حالی رخ داده بود که هنوز توافق هسته‌ای ایران با کشورهای 1+5 به قطعیت نرسیده بودو همچنین مقام معظم رهبری با تاکید فراوان بر عدم ورود کالاهای امریکایی به ایران اشاره کرده بودند.

همچنین در ادامه بحث‌ها برای ورود خودرو‌های امریکایی به کشور در حالی که هنوز وضعیت لغو تحریم‌ها علیه ایران مشخص نبود، اسدالله عسگر اولادی رئیس وقت کمیسون صادرات اتاق بازرگانی ایران از تمایل ورود خودروسازان آمریکایی به ایران خبر داد و گفته بود که تا آمریکا تحریم‌ها علیه ایران را برندارد اجازه ورود خودرو‌های آمریکایی را نمی‌دهیم.

او با بیان این که در گذشته چهار خودروساز آمریکایی در ایران فعالیت می‌کردند، اظهار کرده بود که مدت‌هاست که این شرکت‌ها در ایران تعطیل شدند اما مجددا آمریکایی‌ها در حال تلاش برای حضور در ایران هستند.

به گفته عسگر اولادی ما شریطی داریم و به آنها هم اعلام کرده‌ایم تا تحریم‌ها برداشته نشود ورود خودروهایی آمریکایی به ایران را قبول نمی‌کنیم.

او با بیان این که آمریکایی‌ها مدام به دنبال مذاکره برای واردات خودرو‌های خود به ایران و قطعات آن هستند، تصریح کرد: اکنون زمان این مروادات نیست و ما تنها چیزی که باید از این کشور وارد کنیم دارو و کالاهایی اساسی است.

اما در همین زمان بر اساس اطلاعات موجود به نظر می‌رسید خبری که سال‌ 92 شرکت «ائل خودرو ارس» مبنی بر ورود برخی خودروهای امریکایی داده بود به صورت رسمی اما چراغ خاموش وارد ایران شد.

بر اساس اطلاعات منتشر شده در یکی از مراکز رسمی مرتبط با واردات خودرو، شرکتی با نام «سهام پژوهان مهر»، مجوز واردات خودروهای شورولت را بر عهده گرفته است و در کنار برندهای مشهوری چون اطلس خودرو، آسان موتور و ستاره ایران، قرار بود به فعالیت بپردازد اما باز هم این خودروها در انظار عمومی دیده نشد هر چند اطلاعات موجود حکایت از حضور این شورولت در ایران داشت.

بعد از این همه بالا و پایین‌هایی که بر سر واردات خودروهای آمریکایی به وجود آمد و خبرها حکایت از ثبت سفارش واردات ۲۰۰ خودرو شورلت آمریکایی با مجوز وزارت صنعت، معدن و تجارت داشت، با دستور دولت، ثبت‌سفارش این خودروها ممنوع اعلام شد و در نهایت نیز تیرماه امسال ابلاغیه از سوی مشاور رئیس جمهور و دبیر شورای عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی به مدیران عامل سازمان های مناطق آزاد کشور ارسال شد که طی آن واردات خودروهای سواری کشور آمریکا به مناطق آزاد ایران نیز ممنوع شد.

این ابلاغیه در حالی به مدیران عامل سازمان های مناطق آزاد کشور ابلاغ شد که اواخر خرداد ماه امسال بود که مقام معظم رهبری تاکید کردند: لزومی ندارد خودروهای آمریکایی به ایران بیایند. ایشان به این نکته هم اشاره کردند که آمریکایی‌ها به علت مصرف زیاد و سنگین بودن این خودروها، رغبتی به خرید آنها ندارند؛ حالا در این شرایط ما بیاییم و از فلان کارخانه رو به ورشکستگی آمریکا، خودرو وارد کنیم، این جای تعجب فراوان دارد.

پس از این سخنان، محمدرضا نعمت‌زاده، وزیر صنعت، معدن و تجارت با ابراز بی‌اطلاعی از صدور چنین مجوزی در وزارتخانه متبوعش، نامه رسمی امیرحسین قناتی، مدیرکل خودرو و نیرومحرکه این وزارتخانه را زیرسئوال برد و وعده داد که مجوز ورود خودروهای آمریکایی را لغو خواهد کرد.

البته این ماجرا به بیستم دی ماه سال ۹۴ زمانی که سازمان توسعه تجارت ایران در نامه‌ای به مرکز واردات و امور مناطق آزاد و ویژه گمرک ایران، اعلام کرد: «با توجه به نامه دفتر صنایع خودرو و نیرومحرکه درباره خودروی سواری قابل ورود با نشان تجاری Chevrolet با رعایت آئین‌نامه ضوابط فنی واردات خودرو و رعایت سایر مقررات و مطابق با مدل‌های مندرج در گواهی نمایندگی صادره مرکز اصناف و بازرگانان با اعتبار دوره زمانی ۲۹ آذرماه ۹۸، اقدام شود.» باز می‌گردد.

در واقع، امیرحسین قناتی، مدیرکل دفتر نیرو محرکه وزارت صنعت، معدن و تجارت اعلام کرده بود که واردکننده در نظر دارد دو مدل خودرو شورولت AVEO و  TRAX کره جنوبی را در حجم موتورهای ۱۴۰۰ تا ۱۸۰۰در دو گروه شاسی‌بلند و هاچ‌بک وارد کشور کند.

البته از ۳۱ خردادماه با دستور محمدرضا نعمت‌زاده، وزیر صنعت، معدن و تجارت اسامی ۲۴ مدل شورلت از فهرست خودروهای مجاز وارداتی در سال ۹۵ حذف شده است در حالی که اواخر خرداد مصوبه‌ای صادر شد که می‌گفت ممنوعیت‌ها مشمول خودروهای ثبت سفارش شده نمی‌شود.

با این حال مجتبی خسروتاج - قائم مقام وزیر صنعت، معدن و تجارت، اظهار کرده بود: یک تاجر ایرانی از طریق نمایندگی شورلت کره در عمان اقدام به ثبت سفارش برای واردات ۷۰۰ دستگاه خودرو از این برند آمریکایی کرده بود که بعد از فرمایشات مقام معظم رهبری درباره ممنوعیت واردات کالاهای مصرفی از آمریکا، به این واردکننده ابلاغ شد که بر اساس سیاست‌های کلان کشور اجازه واردات این خودرو را ندارد و مجوز آن باطل می‌شود.

در این شرایط براساس اسناد به دست آمده مشخص شده که علی‌رغم لغو مجوز واردات خودروهای شورلت، برخی خودروهای تولید شده در آمریکا وارد ایران شده و به فروش رسیده است. در خودروهای وارد شده از آمریکا که برند آن متعلق به یک شرکت ژاپنی است عبارت "MADE IN U.S.A." (ساخت آمریکا) درج شده و نشان می‌دهد که این خودروی ژاپنی در آمریکا مونتاژ و تولید شده است.

مدیرعامل شرکت واردکننده این خودروها نیز گفته است که خودروی آمریکایی یعنی فورد، شورلت و بیوک اما خودروهای اروپایی، کره‌ای و ژاپنی که در آمریکا تولید می‌شوند آمریکایی محسوب نمی‌شود زیرا خودروسازان بزرگ دنیا در کشورهای مختلف از جمله آمریکا سایت تولیدی دارند.

در این راستا فرهاد احتشام‌زاد رییس انجمن واردکنندگان خودرو با تایید ورود خودروهای تولیدی آمریکا به ایران گفت: از وزارت صنعت، معدن و تجارت درباره واردات خودروهای با برند غیرآمریکایی که در آمریکا تولید می‌شوند، استعلام کرده‌ایم که هنوز پاسخ نداده‌اند.

احتشام‌زاد در پاسخ به اینکه براساس برخی اسناد به دست‌ آمده خودروهای تولید شده در آمریکا وارد ایران شده است، اظهار کرد: تاکید شده خودروهای آمریکایی وارد ایران نشود. این موضوع قابلیت تفسیر به وجود آورده که آیا برند آمریکایی مدنظر است یا حتی خودروهایی که در آمریکا تولید شده‌اند نیز شامل این موضوع می‌شود.

او با بیان اینکه سه برند اصلی خودروساز دنیا سایت‌های مختلف تولیدی در آمریکا دارندافزود: این شرکت‌ها مدل‌های خاصی را برای بازار آمریکا تولید می‌کنند و بقیه دنیا محصولات را از آنجا با کمی تغییرات وارد می‌کنند.

رییس انجمن واردکنندگان خودرو ادامه داد: اینجا چون سیاست کشور به طور شفاف مشخص نشده است که آیا برند آمریکایی مدنظر است یا حتی خودروهایی که با برندهای دیگر در آمریکا تولید می‌شوند هم مدنظر است، لذا اکنون می‌بینیم در فرایند نهایی شماره‌گذاری، خودروهای تولید آمریکا که وارد ایران شده‌اند با توقف مواجه شده و شماره‌گذاری نمی‌شوند. درواقع خودروهای با برند غیرآمریکایی که در آمریکا تولید و وارد ایران شده‌اند فرایند شماره‌گذاری آنها متوقف شده است.

او درباره تعداد خودروهای تولیدی آمریکا که وارد ایران شده اما شماره‌گذاری آنها متوقف شده است، اظهار کرد: فکر می‌کنم حدود ۴۰۰ دستگاه خودروی تولید آمریکا وارد ایران شده که مربوط به برندهای بی‌ام‌و، تویوتا، ولوو و هوندا است که با کد آمریکا تولید شده‌اند.

احتشام‌زاد در پاسخ به اینکه از نظر قوانین واردات خودرو، واردات خودروهای غیرآمریکایی تولیدی در آمریکا ممنوع است یا خیر، گفت: در این زمینه شفاف‌سازی نشده است و چون شفاف نیست قابلیت‌ تفسیرهای مختلف از آن وجود دارد که نیاز به شفاف‌سازی دارد. پلیس این خودروها را شماره‌گذاری نمی‌کند و چون واردات انجام شده است در شرایط بلاتکلیفی قرار دارند.     

او در پاسخ به اینکه آیا منطقی است که ارز ایران صرف واردات خودرو از آمریکا به عنوان یک کشور متخاصم شود؟ اظهار کرد: یک موضوع محل تولید این خودروها است، زیرا هزینه‌ای بابت خرید این خودروها پرداخت می‌شود و اینکه این هزینه به کجا می‌رود، می‌تواند مدنظر قرار گیرد اما در کنار آن دو موضوع نیز باید مدنظر قرار گیرد.

رییس انجمن واردکنندگان خودرو ادامه داد: خودروهای وارد شده حدود صد درصد هزینه داخلی دارد و حتی در ردیف بودجه درآمدی برای دولت از این محل پیش‌بینی شده است. از آن سو نیز برخی مدل‌های خاص خودرو در آمریکا تولید شده ولی در دیگر کشورهای دنیا تولید نمی‌شود.

او در پاسخ به اینکه آیا این‌که برخی مدل‌های خودرو فقط در آمریکا تولید می‌شود توجیه درستی برای خروج ارز از ایران به قیمت ایجاد اشتغال برای کارگران‌ آمریکایی است؟ گفت: این همان بخش است که گفتیم ابهام دارد. چون ما تصمیم گیرنده نیستیم و سیاست‌های کلان کشور است که ما تابع آن هستیم و طبیعتا همان طور که مقام معظم رهبری مشخص کردند واردات کالاها و برندهای آمریکایی ممنوع است.

احتشام‌زاد در پاسخ به اینکه چه نهادی باید پاسخگوی واردات خودروهای تولیدی آمریکا به ایران و ممنوع بودن یا نبودن آن باشد؟ اظهار کرد: باید از مرجع اعلام ممنوعیت پیگیری شود. کانال ارتباطی ما وزارت صنعت، معدن و تجارت است که اخیرا در این مورد از آن‌ها استعلام کرده‌ایم زیرا مشکل (توقف شماره‌گذاری خودروهای وارد شده از آمریکا) تازه پیش آمده است که آیا خودروهایی که در آمریکا تولید شده‌اند اما برند آمریکایی نیستند، منع ورود به ایران دارند یا خیر.

وی تصریح کرد: وزارتخانه هنوز به استعلام ما پاسخ نداده است و پیگیر آن هستیم. البته پیش از این نیز خودروهای تولید آمریکا وارد ایران شده و شماره‌گذاری نیز شده‌اند اما از حدود یک ماه پیش شماره‌گذاری این خودروها متوقف شده است.

بر این اساس با توجه به اینکه اسناد موجود حکایت از ورود خودروهای امریکایی به ایران دارد به نظر می‌رسد که مسوولان وزارت صنعت، معدن و تجارت باید دراین زمینه شفاف‌سازی کنند که با وجود تاکید مکرر و دستور موکد مقام معظم رهبری مبنی بر ممنوعیت واردات کالاهای مصرفی آمریکایی چرا خودروهای تولیدی در آمریکا وارد ایران شده است.