چوب بي‌پولي لاي چرخ توليد‌كنندگان صنعت آب

خبراقتصادی - زهره اكرمي: روزگاري كه كودكان اواخر دهه60 آن را خوب به ياد دارند، دومين پل هوايي در اتوبان چمران، با گذر از تپه‌هاي كوچك پوشيده از چمن، ارديبهشت ماه با بوي كتاب پر مي‌شد. باوجود اينكه نمايشگاه كتاب سال‌هاست به مكان ديگر منتقل شده است اما هنوز هم مركز برگزاري نمايشگاه‌هاي بين‌المللي تهران در اتوبان چمران و خيابان سئول، يادآور آن دوران است. حتي اگر مانند ديروز، غرفه‌ها و سالن‌هاي اين نمايشگاه از تجهيزات بزرگ و كوچك و آبي رنگ صنعت آب و فاضلاب پر شده باشد. لوله‌ها؛ تجهيزات تصفيه آب، چرخ‌دنده‌هاي بزرگ و بسياري ابزارهاي ديگر كه متخصصان اين حوزه را در چهارمين روز از آغاز فصل پاييز، به محوطه زيباي نمايشگاه بين‌المللي دعوت كرده بودند. دوازدهمين نمايشگاه بين‌المللي صنعت آب و تاسيسات آب و فاضلاب ايران صبح روز گذشته با حضور وزير نيرو و مقامات بلندپايه اين وزارتخانه برگزار شد. اين نمايشگاه با حضور 259شركت داخلي و 140شركت خارجي از 25كشور جهان همچون انگلستان، فرانسه، آلمان، كانادا و چين برگزار شد. نمايشگاهي كه بخش‌هاي مختلفي از فعالان صنعت آب و فاضلاب ايران از كارفرماها و مشاوران و پيمانكاران را درگير خود كرده و فرصتي چند روزه براي توليد‌كنندگان محصولات مرتبط با اين صنعت فراهم مي‌كند.

با گذر از در شمالي نمايشگاه بين‌المللي تهران تعداد كثير چشم‌بادامي‌ها، چشم‌آبي‌ها و مو بلوندها جلب‌نظر مي‌كنند؛ مساله‌يي كه براي يك نمايشگاه «بين‌المللي» امتيازي مثبت به حساب مي‌آيد. ساعت 45: 9صبح است و با آنكه هنوز دقايقي تا شروع رسمي نمايشگاه باقي مانده، اما حضور كثير بازديد‌كنندگان در محوطه، توجه را به خود جلب مي‌كند. حميد چيت‌چيان وزير نيرو مانند هميشه خوش‌قول است و راس ساعت10 آيين افتتاح نمايشگاه را به‌پا مي‌دارد. خبرنگار تعادل نيز دوشادوش وزير وارد سالن38 نمايشگاه بين‌المللي مي‌شود. وزير نيرو پس از افتتاح رسمي دوازدهمين نمايشگاه بين‌المللي صنعت آب و تاسيسات آب و فاضلاب ايران، طبق عرف و رسم هميشگي نمايشگاه‌ها سراغ غرفه‌هاي شركت‌هاي داخلي و خارجي رفته تا از نزديك با توليدات برخي آنان آشنا شود. لحظه‌هايي كه اغلب غرفه‌داران از حضور چند دقيقه‌يي وزير براي بيان تومار مشكلات‌شان استفاده مي‌كنند و اميد دارند كه بتوانند گرهي از مشكلات كور خود را از اين روش باز كنند.

حميد چيت‌چيان حين بازديد از غرفه محصولات كشور آلمان، بالاخره در حلقه خبرنگاران گرفتار شده و درباره نمايشگاه مي‌گويد: «اين نمايشگاه با حضور بيش از 400شركت داخلي و خارجي برگزار شده است. همچنين از مقامات كشورهاي مختلف دعوت شده است كه در اين نمايشگاه شركت كنند تا با قابليت‌هاي صنعت آب كشور آشنا شوند و بتوانند نيازهاي خود را از توليدكنندگان ايراني تامين كنند.»

وي در ميان همهمه زياد خبرنگاران در اين باره توضيح مي‌دهد كه باوجود آنكه در سال‌هاي اخير با كاهش درآمد كشورهاي صادر‌كننده نفت روبه‌رو بوده‌ايم، اكنون محصولات و خدمات فني ايراني به بيش از 40كشور دنيا صادر ‌مي‌شود و بالغ بر 3ميليارد دلار پروژه‌هاي در دست اجرا توسط مهندسان مشاور و صنعتگران ايراني در ساير كشورها در حال انجام است.

حميد چيت‌چيان در ادامه صحبت‌هاي خود درباره رويكرد وزارت نيرو در قبال توليدكنندگان حاضر در اين نمايشگاه اظهار مي‌كند: «وزارت نيرو از سال‌هاي گذشته تاكيد زيادي بر تامين تجهيزات خود توسط شركت‌هاي داخلي داشته است. در عين حال معتقديم كه دانش در تمام دنيا در حال پيشرفت است اما وزارت نيرو بسيار هوشمندانه تلاش كرده كه همواره در جهت انتقال فناوري‌هاي نوين به داخل كشور گام بردارد. در سايه پيگيري مستمر وزارت نيرو، امروزه شاهد توان بالاي كشور در صادرات اين صنعت هستيم.»

وزير نيرو در ادامه بيان مي‌كند: «بزرگ‌ترين حمايت دولت از صنايع، دراختيار گذاشتن بازار بزرگي مثل ايران است. شركت‌هاي داخلي بايد بدانند كه به توليدات و محصولات‌شان نيازمنديم. در عين حال وزارت نيرو از انجام تحقيقات و فعاليت شركت‌هاي دانش‌بنيان حمايت مي‌كند.»

حميد چيت‌چيان همچنين درخصوص تامين اعتبار پروژه‌هاي صنعت آب مي‌گويد: «خوشبختانه در ميان بخش‌هاي مختلف اقتصادي كشور، بخش آب از فعال‌ترين حوزه‌هاست و وزارت نيرو امكانات گسترده‌يي به آن تخصيص داده است. صندوق توسعه ملي، اوراق مشاركت و اعتبارات عمراني ازجمله منابع تامين اعتبار اين دست  پروژه‌هاست.»

وزير نيرو كه تقلا مي‌كرد به برنامه خود براي بازديد از غرفه‌ها بازگردد، ناگزير از پاسخ به خبرنگاران، در جواب به سوالي درباره وضعيت بحران آب ايران مي‌گويد: «وزارت نيرو برنامه‌هاي گسترده‌يي را در اين خصوص تدوين كرده و به مجلس ارائه داده است. ما اميدواريم كه اين برنامه در جريان بررسي برنامه ششم توسعه در مجلس مورد تاييد قرار گيرد.» طبق گفته‌هاي چيت‌چيان، تعادل بخشي به منابع آب زيرزميني و سطح‌الارضي، استقرار سيستم‌هاي اندازه‌گيري در شبكه‌ها، هوشمندسازي شبكه‌هاي آب شهرها، توسعه فعاليت‌ آبرساني به روستاها، توسعه سيستم‌هاي آب شيرين‌كن، توسعه سيستم‌هاي نيترات‌زدايي و زايش فلزات سنگين از منابع آب و استفاده از پساب حاصل از تصفيه فاضلاب از برنامه‌هاي پيشنهادي وزارت نيرو براي برنامه ششم توسعه است.

وزير نيرو درنهايت از سد خبرنگاران مي‌گذرد و باقي وقت خود را صرف بازديد از غرفه‌هاي شركت‌كننده در نمايشگاه مي‌كند.

اما فرش قرمز در ورودي نمايشگاه فقط محل عبور وزير نيرو نبود. پس از آنكه خبرنگاران از يافتن پاسخ‌هاي خود توسط چيت‌چيان نااميد شده بودند، ورود مديرعامل شركت آب منطقه‌يي تهران، شادابي را به چهره نمايندگان رسانه‌ها بازگرداند.

خسرو ارتقايي كه با خوشرويي به پرسش‌ها پاسخ مي‌دهد، درخصوص ضرورت برگزاري نمايشگاه، ضمن تاكيد بر فراهم بودن فضا براي فعاليت شركت‌هاي خصوصي و خارجي مي‌گويد: «بالغ بر 2هزار ميليارد تومان طرح‌هاي آب تهران و سد لار در دست اقدام است تا توسط شركت‌هاي خصوصي به سرانجام برسد.»

 ترافيك ديپلماتيك در نمايشگاه

هرچه از زمان افتتاحيه نمايشگاه مي‌گذشت، تعداد بازديدكنندگان نيز رو به فزوني مي‌رفت. مسوولان صنعت آب نيز از اين قاعده مستثنا نبودند و ترافيك ديپلماتيك در سالن‌هاي نمايشگاه، صحنه‌يي تكراري در طول روز بود. در اين ميان محمد حاج‌رسولي‌ها مديرعامل شركت مديريت منابع آب ايران كه براي بازديد از غرفه‌ها وارد نمايشگاه شده، در گپ و گفتي كوتاه با «تعادل»، درباره توان رقابتي شركت‌هاي داخلي با شركت‌هاي بين‌المللي اظهار مي‌كند: «تجربه نشان داده كه هر زمان شركت‌هاي داخلي با شركت‌هاي خارجي كار كرده‌اند، انتقال فناوري با سرعت روي داده است.

در حال حاضر عمده نياز شركت‌هاي داخلي، تامين اعتبار است و در بحث دانش و فناوري وضعيت مطلوبي داريم.» حاج‌رسولي‌ها عمده نياز فعلي صنعت آب و فاضلاب ايران كه اميد مي‌رود با برگزاري نمايشگاه‌ها و همكاري مشترك با شركت‌هاي خارجي، در مسيري رو به پيشرفت قرار گيرد را «تجهيز كنتورها» و «ابزارهاي اندازه‌گيري» عنوان كرد.

درحالي كه وزير نيرو همچنان در حال بازديد از غرفه‌هاي نمايشگاه در روز نخست آن است، ستار محمودي قائم‌مقام وزير نيرو نيز به جمع همراهان وزير مي‌پيوندد. او نيز پس از بازديد از نمايشگاه، در جمع خبرنگاران صحبت‌هايي را درباره سطح شركت‌هاي حاضر در اين نمايشگاه طرح كرد. قائم‌مقام وزير نيرو در گپ و گفتي با «تعادل»، ضمن اشاره به ارزيابي توانايي شركت‌هاي داخلي در مقايسه با شركت‌هاي خارجي در مراسم اختتاميه، اظهار مي‌كند كه شركت‌هاي داخلي كاملا توان رقابت با شركت‌هاي بين‌المللي را دارا هستند، در عين حال ما تمام شركت‌هاي داخلي را براي مناقصه‌هاي وزارت نيرو دعوت مي‌كنيم و اولويت را به شركت‌هاي داخلي مي‌دهيم. محمودي همچنين مي‌افزايد كه شركت‌هاي داخلي در تمام حوزه‌هاي اين صنعت ورود كرده‌اند و بيشتر اين شركت‌ها با كيفيت‌هاي بين‌المللي در حال فعاليت هستند.

با نزديك شدن به ساعات گرم روز نوبت معاون امور آب و آبفاي وزارت نيرو بود كه پا به نمايشگاه بين‌المللي بگذارد. رحيم ميداني همزمان با بازديد از غرفه‌ها به پرسش‌هاي رسانه‌ها نيز پاسخ مي‌دهد. وي در جمع خبرنگاران درخصوص هدف برگزاري نمايشگاه مي‌گويد: «هدف اصلي، عرضه توان داخلي ماست. به پشتوانه برگزاري برنامه‌هايي از اين دست است كه توليدكنندگان داخلي به حمايت وزارت نيرو دلگرم مي‌شوند. شركت‌هاي بين‌المللي نيز در اين بستر با آخرين فناوري‌هاي ايران آشنا مي‌شوند و مي‌توانند مشتركا با شركت‌هاي ايراني محصولات خود را توليد كنند.»وي تاكيد كرد كه بلاانقطاع بودن حوزه آب در زندگي مردم، الزام استفاده از كالاهاي با كيفيت را سبب‌ساز مي‌شود.

 رخوت در غرفه‌ها

اما درحالي كه مسوولان وزارت نيرو از توانايي شركت‌هاي داخلي ايراني در صنعت آب و فاضلاب اعلام رضايت مي‌كردند، واقعيت امر حالت ركود و رخوت حاكم بر فضاي اين شركت‌هاست؛ فضايي كه از غرفه‌ها نيز كاملا به چشم مي‌خورد. همين مساله سبب مي‌شود خبرنگار ‌تعادل‌، ريشه چنين ركودي را با رحيم ميداني در زمان ترك سالن 38 نمايشگاه ازسوي او طرح كند. ميداني در ابتدا با مقدمه‌يي در اين زمينه مي‌گويد: «وزارت نيرو 95درصد از تجهيزات خود را از توليدكنندگان داخلي تامين مي‌كند. 5درصد باقي‌مانده نيز به تجهيزاتي تعلق مي‌گيرد كه براي توليدكننده داخلي توجيه اقتصادي ندارد و اين تجهيزات توسط كمپاني‌هاي بزرگي كه يك‌سوم بازار دنيا را در دست دارند، توليد مي‌شود.»

اما او ريشه چالش‌هاي اين شركت‌ها را «تامين سرمايه» دانسته و در اين زمينه اظهار مي‌كند: «در تمام دنيا رسم بر اين است كه كمپاني‌ها از بانك‌ها و بازار سرمايه، سرمايه را تامين مي‌كنند و از محل فروش محصول، سرمايه را برمي‌گردانند. با آنكه رايزني‌هاي زيادي با مسوولان صندوق توسعه ملي صورت گرفته و آنان نيز نزديك به 500ميليون دلار به بخش خصوصي آب و فاضلاب اختصاص داده‌اند، اما ما همواره با مشكل تامين اعتبار مواجه هستيم.» وي در ادامه افزود: «به‌طور مثال براي تامين اعتبار پروژه آب شيرين‌كن شهر بندرعباس، 2سال رايزني شد تا موفق به تامين اعتبار شديم. با احتساب 2سال براي اجراي پروژه، 4سال زمان خواهد برد تا بندرعباس آبرساني شود.» وي تاكيد كرد كه وزارت نيرو تلاش مي‌كند تا براي پروژه‌ها تامين اعتبار كرده و از اين راه از توليدكنندگان حمايت كند. ميداني در ادامه صحبت‌هاي خود بااشاره به برنامه ششم توسعه افزود كه شركت‌هاي خارجي براي فعاليت در كشور از سيستم تضمين پرداخت بهره‌مند هستند و وزارت نيرو در برنامه ششم توسعه اين گزينه را براي شركت‌‌هاي داخلي نيز درنظر گرفته است. بدين‌ترتيب در صورتي كه وزارت نيرو توان پرداخت هزينه را نداشته باشد، وزارت اقتصاد و دارايي هزينه‌هاي پروژه را پرداخت مي‌كند.

با طنين‌انداز شدن صداي اذان، محوطه خلوت مي‌شود و فرصت براي گفت‌وگو با غرفه‌داران كه شايد صادقانه‌ترين صحبت‌ها درباره وضع موجود را در چنته خود دارند، دست مي‌دهد. درحالي كه تجهيزات آبي‌رنگ در گوشه و كنار به چشم مي‌خورد، خبرنگار تعادل سراغ يكي از مسوولان غرفه‌هايي كه وزير نيرو نيز از آن بازديد كرده است، مي‌رود. غرفه مربوط به «نخستين توليد‌كننده مونوپمپ» در ايران است. مسوول اين غرفه كه دقايقي پيش با وزير نيرو صحبت كرده است، با صحبتي كنايه‌وار، بيان مي‌كند كه حمايتي در كار نيست. او معتقد است وزارت نيرو بايد حمايت جدي‌تري از محصولات داخلي داشته باشد و سياست‌هاي خود را در زمينه كنترل گمركي واردات محصولات خارجي مشابه ساخت داخل را جدي‌تر كند. وارداتي كه از ديدگاه او، سبب مشكلات فراواني براي آنها شده است.اين شخص بااشاره به ركود حاكم بر اين صنعت عنوان مي‌كند كه هنوز بحران سايه خود را از اين صنعت برنداشته و براي مثال يكي از بزرگ‌ترين شهرك‌هاي صنعتي كه شركت سازنده مونوپمپ نيز در آن فعال است در ابتداي سال جاري 70‌درصد نيروهاي خود را تعديل كرده است.

البته تمام غرفه‌داران حاضر در نمايشگاه، صراحت نخستين سازنده مونوپمپ را ندارند. بسياري از غرفه‌داران از صحبت با رسانه‌ها طفره مي‌روند يا درنهايت با پاسخ‌هايي محافظه‌كارانه، ترس خود را از مطرح كردن مشكلات، به وضوح نشان مي‌دهند.

نمايشگاه دوازدهم صنعت آب و فاضلاب‌ تا 7‌مهر ادامه دارد و شايد غرفه‌داران نيز اميد دارند كه تا آن روز، گذر يكي از مسوولان بالارده يا ميان‌رده به غرفه آنها بيفتد و آنها بتوانند از مهم‌ترين كاركرد نمايشگاه براي خود كه يافتن كانال ارتباطي با مديران و به نوعي هموار شدن مسير موفقيت‌ آنهاست، استفاده كنند.