وفاي به عهد زيمنس پس از 6ماه

خبر اقتصادی - نادي صبوري: ماجرا در ظاهر انعقاد تفاهمنامه 5000 مگاواتي ميان شركت توليد نيروي برق حرارتي و گروه مپنا بود؛ اما اصل داستان به اينجا بازمي‌گشت كه شركت آلماني زيمنس براي انتقال تكنولوژي نوع خاصي از توربين‌هاي كلاس F به شركت مپنا شرط داشتن 10هزار مگاوات قرارداد را الزامي كرده بود. دولت نيز آستين‌ها را بالا زد تا از فرزند خود حمايت كند و با بستن 5000 مگاوات قرارداد با مپنا عملا كفگير خود را به ته ديگ زد و امكان انعقاد هر گونه قرارداد ديگري را به استناد لايحه بودجه دولت از خود گرفت. در اين بين اما مپنا كه اساسا تجارت اصلي‌اش «توليد برق» نبود از حمايت‌هاي مختلف دولت و بخش خصوصي براي رساندن حد نصاب قراردادهاي خود به 20هزار مگاوات برخوردار شد؛ به شكلي كه محسن طرزطلب، مديرعامل شركت توليد نيروي برق حرارتي در گفت‌وگويي كه به دنبال انتقادهاي مپنا از قرارداد وزارت نيرو با يونيت اينترنشنال صورت گرفت، اعلام كرد كه در ارديبهشت ماه جاري در راستاي اجرايي شدن پروژه‌هاي اقتصاد مقاومتي ساخت 5 هزار مگاوات نيروگاه سيكل تركيبي با راندمان بالا(كلاسF) با سرمايه‌گذاري دولت از طريق ترك تشريفات مناقصه به اين شركت واگذار شده است. به عبارت ديگر مپنا درحال حاضر 20هزار مگاوات قرارداد احداث نيروگاه دارد. طرزطلب عنوان كرد كه مپنا به اين ترتيب 4برابر قراردادي كه ميان وزارت نيرو و يونيت اينترنشنال منعقد شده است، قرارداد دارد و انتقاد‌هاي بيشتر در اين زمينه «بي‌انصافي» است. اكنون و با طي فراز و نشيب‌هاي فراوان روز گذشته پايگاه خبري نچرال گس يوروپ، اعلام كرد كه زيمنس نخستين توربين گازي از مجموعه 20 توربين را به شركت مپنا براي نيروگاه گازي 600 مگاواتي بندرعباس تحويل داده است. نچرال گس يوروپ در ادامه خبر خود نوشت كه مپنا 19 توربين ديگر را طي 4 الي 5 سال آينده به مپنا تحويل خواهد داد. البته همانطور كه در خبر اين پايگاه نيز درج شده است؛ قرارداد ميان زيمنس و مپنا قراردادي براي «انتقال تكنولوژي» ساخت توربين‌هاي كلاس F مدل SGT5 -4000F تلقي مي‌شود و تحويل اين توربين تنها بخشي از اين قرارداد بلندمدت به حساب مي‌آيد. «تعادل» به بهانه تحويل نخستين توربين زيمنس به مپنا نگاهي دوباره به مراحل آغاز تا به انجام رسيدن اين پروژه انداخته است، مشروح اين گزارش را در ادامه مي‌خوانيد.

طبق گزارش‌هاي پيشين «تعادل» 2مارس سال 2016 وب سايت شركت زيمنس در خبري نوشت كه اين شركت با گروه مپنا به يك موافقتنامه دست يافته است. در متن اين خبر آمده بود كه در مرحله ابتدايي اين موافقتنامه، يك لايسنس توافقي وجود دارد كه براساس آن شركت مپنا تكنولوژي توليد توربين‌هاي گازي كلاس F را به دست خواهد آورد. طرفين توافق كردند تا بيش از 20توربين گازي و ژنراتورهاي مرتبط را در «يك دهه» آينده ارائه دهند. در بند بعدي به همكاري اين دو گروه در نيروگاه بندرعباس و ارائه 2 توربين كلاس F از سوي زيمنس به اين نيروگاه اشاره شده و ادعا شده بود كه يك واحد از اين 2 توربين به زودي به ايران ارائه مي‌شود. اين دو شركت همچنين تفاهمنامه‌يي در زمينه گسترش نقشه راه برق ايران و همكاري‌ها در حوزه EPC نيز امضا كردند.

همانطور كه ديده مي‌شود، زيمنس 2مارس سال جاري وعده تحويل توربين نيروگاه بندرعباس را داده بود، وعده‌يي كه حالا اواخر سپتامبر و پس از گذشت 6 ماه عملي شده است.

2ماه پس از انعقاد اين موافقتنامه ميان مپنا و زيمنس وزارت نيرو از طريق شركت مادر تخصصي توليد برق حرارتي اقدام به انعقاد 5000 مگاوات تفاهمنامه با مپنا براي توليد 12توربين گازي كرد. قراردادي كه بعدا مشخص شد از طريق «ترك تشريفات» برگزار شده و انتقاداتي را در زمينه ايجاد انحصار براي مپنا به وجود آورد.

اما وزارت نيرو نهايت ظرفيت قانوني خود براي انعقاد قرارداد با مپنا را استفاده كرده بود و اكنون مپنا به بخش‌هاي ديگر براي پر كردن اين خلأ و برآورده كردن شرط زيمنس محتاج بود. تا جايي كه عباس علي‌آبادي، مديرعامل اين شركت در مراسم انعقاد قرارداد با شركت توليد نيروي برق حرارتي عنوان كرد كه ممكن است مپنا قراردادي با شركت خود براي 5000 مگاوات امضا كند. اتفاقي كه طبق صحبت‌هاي حميد چيت‌چيان، وزير نيرو در ابتداي قرار گرفتن در راس اين وزارتخانه در سال 92 در تضاد با وظايف اقتصادي و تجاري گروه مپنا به عنوان يك ساپلاير و مانع موفقيت تلقي مي‌شد.

در نهايت وزير نيرو در حاشيه يازدهمين همايش بين‌المللي انرژي در پاسخ به پيگيري «تعادل» در اين زمينه عنوان كرد « ترجيح ما بر اين است كه 3 گروه شركت‌ها كه در زمينه برق فعاليت مي‌كنند، وظايفي جداگانه داشته باشند. گروه اول تجهيزات نيروگاهي مي‌سازند و در دنيا به ساپلاير معروف هستند. گروه دوم تجهيزات نيروگاهي را خريداري كرده و فعاليت‌هاي ساخت نيروگاهي را مديريت و اجرا مي‌كنند و گروه سوم سرمايه‌گذار و مالك نيروگاه‌ها هستند. » او تاكيد كرد« از نظر اصول اقتصادي بايستي اين 3 گروه جدا از هم فعاليت كنند.» وزير نيرو اما در ادامه تبصره‌يي را براي توجيه عملكرد فعلي مپنا بيان كرده و اظهار كرد:« البته وقتي ما در بعضي از اين گروه‌ها خللي داشته باشيم يا سرمايه‌گذارها به اندازه كافي توانايي ورود به برخي حوزه‌ها را نداشته باشند، طبيعي است كه ساپلاير هم مي‌تواند در توليد برق دخالت كند.» چيت‌چيان در انتهاي توضيحات خود در اين باره گفت:«شرايط بهينه اين است كه اين 3 گروه جدا باشند اما در شرايط خاص مي‌شود از راه‌هاي ديگر هم استفاده كرد».

اما نحوه تامين 5000 مگاوات قرارداد ديگر در ادامه به صورت شفاف مشخص نشد هر چند از همان ابتداي كار بحث از ورود بخش خصوصي و «حمايت» اين بخش از گروه مپنا براي تامين اين ميزان از قرارداد وجود داشت و حضور حميد چيت‌چيان در اتاق بازرگاني بلافاصله پس از انعقاد قرارداد شركت توليد نيروي برق حرارتي و مپنا نيز بر اين شايعه‌ها كه دولت قصد دارد بخش خصوصي را ملزم به حمايت از مپنا كند، دامن مي‌زد.

 با گذشت حدود 3ماه از آن داستان‌ها و درحالي كه مسائل همه پشت پرده و بدون اطلاع‌رساني عمومي رخ مي‌دادند، انتشار خبر تحويل نخستين توربين كلاس F مدل SGT5 -4000F از سوي زيمنس به مپنا نشان از اين دارد كه زمينه‌هاي تحقق شرط زيمنس يا فراهم شده يا درحال فراهم شدن است.

هر چند دستيابي ايران به اين نوع از توربين اكنون براي صنعت دور از تكنولوژي مانده طي اين سال‌ها اتفاقي به ذات كاملا مثبت محسوب مي‌شود اما تاكنون درباره تفاهمنامه ميان زيمنس و مپنا ابهام‌هايي نيز طرح شده است. يكي از اين ابهام‌ها، ‌بندي در خبر منتشر شده در شركت زيمنس است كه «تعادل» در گزارش‌هاي پيشين خود آن را يافته و تحويل كامل 20 توربين را معوق به گذر 10سال مي‌كرد. مساله‌يي كه البته در خبر روز گذشته پايگاه نچرال گس يوروپ به 4 الي 5 سال تغيير شكل داده بود و هنوز مشخص نيست كه در نهايت تحويل اين توربين‌ها به صنايع نيروگاهي ايران طي چه مدت زماني صورت خواهند گرفت؟

 اهميت زمان

همانطور كه پيش از اين در گزارش‌هاي «تعادل» به اين مساله اشاره شده بود؛ اهميت بعد زماني در تحويل گرفتن توربين‌هاي كلاس F مدل SGT5 -4000F كه البته در توربين‌هاي رده بالاي زيمنس به حساب مي‌آيند، امكان افول اين مدل در گذر زمان است. پايگاه خبري پاور انرژي ماه آگوست سال 2015 در گزارشي نوشت كه براي نخستين‌ بار در 20سال گذشته توربين‌هاي پيشرفته مانند M501J درحال سبقت گرفتن از توربين‌هاي كلاس F به عنوان بهترين انتخاب در نيروگاه‌هاي گازي هستند.

اين مطلب با بررسي بازار توربين‌هاي گازي شمال امريكا اضافه مي‌كرد كه براي نخستين ‌بار از زمان پيدايش اين نوع از توربين‌ها، ديگر بيشترين سهم از بازار توربين‌هاي شمال امريكا در انحصار كلاس F نيست. طبق اين گزارش توربين‌هاي كلاس G, H و K نسبت به مدت مشابه سال گذشته خود در اين مدت رشدي بيش از 2برابر را در سهم بازار تجربه كرده بودند.