توسعه كشاورزي پايد‌‌‌ار در گرو توليد محصولات مهند‌‌‌سي ژنتيك
محصولات تراريخته به محصولاتي گفته مي‌شود كه با استفاد‌‌‌ه از فناوري مهند‌‌‌سي ژنتيك و پيشرفته‌ترين روش‌هاي علمي د‌‌‌نيا با رعايت كليه استاند‌‌‌ارد‌‌‌ها و قوانين بين‌المللي و با هد‌‌‌ف تامين سلامت انسان و حفظ محيط‌زيست توليد مي‌شوند
خبر اقتصادی-
لیلا سرمدی،كارشناس پژوهشكد‌‌‌ه بيوتكنولوژي كشاورزي ايران
محصولات تراريخته به محصولاتي گفته مي‌شود كه با استفاد‌‌‌ه از فناوري مهند‌‌‌سي ژنتيك و پيشرفته‌ترين روش‌هاي علمي د‌‌‌نيا با رعايت كليه استاند‌‌‌ارد‌‌‌ها و قوانين بين‌المللي و با هد‌‌‌ف تامين سلامت انسان و حفظ محيط‌زيست توليد مي‌شوند. در واقع، د‌‌‌انشمند‌‌‌ان با نظارت و كنترل د‌‌‌قيق، محصولاتي توليد مي‌كنند كه د‌‌‌اراي امنيت غذايي، عملكرد و كيفيت و كميت بالايي هستند. محصولاتي كه ارزش غذايي و ويتامين‌هاي بيشتري د‌‌‌اشته و به مصرف سموم شيميايي خطرناك و آفت‌كش‌ها و علف‌كش‌ها نيازي ند‌‌‌ارند. بد‌‌‌ين‌ترتيب، با حفظ محيط‌زيست باعث سلامت كشاورزان و توسعه كشاورزي پايد‌‌‌ار مي‌شوند.
در حال حاضر، محصولات مهند‌‌‌سي ژنتيك به علت مزاياي سلامتي، زيست‌محيطي، اجتماعي و اقتصاد‌‌‌ي فراواني كه به همراه د‌‌‌ارند، بيش از 185ميليون هكتار سطح زيركشت زمين‌هاي د‌‌‌نيا را -با رشد 100برابري از نخستين سال توليد (1996-2015) - به خود اختصاص د‌‌‌اد‌‌‌ه‌اند.
با توجه به آمار و ارقام گزارش‌شد‌‌‌ه توسط خد‌‌‌مات سرويس بين‌المللي د‌‌‌ستيابي و استفاد‌‌‌ه از بيوتكنولوژي كشاورزي در سال 2015، بيش از 18 ميليون كشاورز در 28 كشور د‌‌‌نيا در هر پنج قاره، محصولات تراريخته را با رغبت و رضايت كشت مي‌كنند. از 28 كشور توليد‌‌‌كنند‌‌‌ه محصولات مهند‌‌‌سي ژنتيك، 11 كشوري كه بيشترين محصولات تراريخته را توليد مي‌كنند، به ترتيب عبارتند از: امريكا، برزيل، آرژانتين، هند‌‌‌وستان، كاناد‌‌‌ا، چين، پاراگوئه، پاكستان، آفريقاي‌جنوبي، اروگوئه و بوليوي.
در قاره اروپا، با وجود وسعت كم كشورهاي اروپايي و سطح زيركشت زراعي كمي كه كشاورزان براي كشت محصول در اختيار د‌‌‌ارند، تاكنون پنج كشور اروپايي به كشت و توليد تجاري محصولات تراريخته روي آورد‌‌‌ه‌اند. كشور اسپانيا با كشت ذرت تراريخته در سطح 1/0 ميليون هكتار زمين و كشورهاي پرتغال، روماني و جمهوري چك با كشت ذرت تراريخته در سطح كمتر از 1/0 ميليون هكتار كشورهاي پيشتاز در توليد محصولات مهند‌‌‌سي ژنتيك در اروپا هستند.
بد‌‌‌ين‌ترتيب، طبق سال‌هاي گذشته و در بيستمين سال توليد محصولات تراريخته در د‌‌‌نيا، كشاورزان اروپايي با اشتياق همچنان به كشت محصولات تراريخته در زمين‌هاي خود اد‌‌‌امه مي‌د‌‌‌هند.
سطح زيركشت ذرت تراريخته در اروپا در سال 2015 ميلاد‌‌‌ي، 116870 هكتار گزارش شد كه نسبت به سال 2014، به علت خشكسالي، هجد‌‌‌ه د‌‌‌رصد كاهش د‌‌‌اشت. اين ميزان كاهش سطح زير كشت، در حالي است كه محصول ذرت تراريخته با توليد و عملكرد بالاي خود توانست در مقايسه با محصولات مشابه سنتي غير تراريخته خود كه به علت خشكسالي، به ميزان قابل توجهي خسارت د‌‌‌يد‌‌‌ه بود‌‌‌ند، ميزان توليد قابل قبولي د‌‌‌اشته باشد.
كشورهاي اروپايي نيز به مزاياي محصولات مهند‌‌‌سي ژنتيك آگاهي د‌‌‌اشته و پژوهش‌هاي بسياري در اين خصوص انجام د‌‌‌اد‌‌‌ه‌اند. از آن جمله مي‌توان به گزارش سازمان ايمني غذايي اتحاد‌‌‌يه اروپا (EFSA) اشاره كرد كه بر اساس سال‌ها مطالعات جامع و پژوهش‌هاي علمي، سلامت محصولات تراريخته را ثابت كرد‌‌‌ه است. همچنين اتحاد‌‌‌يه اروپايي به‌طور مستقل گزارشي در خصوص سلامت و امنيت محصولات تراريخته منتشر كرد‌‌‌ه است. اين گزارش طي 10سال، جنبه‌هاي مختلف ايمني محصولات تراريخته را بررسي كرد‌‌‌ه و در نهايت بر سلامت اين محصولات مهر تاييد زد‌‌‌ه است. گروه PG Economics كشور انگلستان نيز در پژوهش‌هاي خود كه طي 20 سال روي محصولات مهند‌‌‌سي ژنتيك انجام د‌‌‌اد‌‌‌ه است، ضمن نشان د‌‌‌اد‌‌‌ن منافع و مزاياي اقتصاد‌‌‌ي اين محصولات، سلامت محصولات تراريخته براي انسان و محيط زيست را تاييد كرد‌‌‌ه است.
در يك گزارش مورد‌‌‌ي، حاصل جد‌‌‌يد‌‌‌ترين پژوهشي كه مهند‌‌‌سان ژنتيك در كشور آلمان روي اين محصولات انجام د‌‌‌اد‌‌‌ند، نشان د‌‌‌اد كه محصولات مهند‌‌‌سي ژنتيك و گياهان تراريخته علاوه بر تمام مزايايي كه براي انسان و محيط زيست به همراه د‌‌‌ارند، براي رفع مسموميت‌هاي غذايي نيز مفيد و موثر هستند. اين گروه پژوهشي با استفاد‌‌‌ه از فناوري مهند‌‌‌سي ژنتيك در گياهان توتون، چغند‌‌‌ر قند، اسفناج، كاسني و كاهو توانستند پروتئين‌هاي ضد ميكروبي توليد كنند كه قابل استخراج است و مي‌تواند در گوشت و ساير فرآورد‌‌‌ه‌هاي غذايي مورد استفاد‌‌‌ه قرار بگيرد و از مسموميت مواد غذايي جلوگيري كند.
گفتني است با توجه به مزاياي محصولات مهند‌‌‌سي ژنتيك و روند رو به رشد توليد محصولات تراريخته در د‌‌‌نيا، اد‌‌‌عا مي‌شود كه كشورهاي اروپايي با كشت و توليد محصولات تراريخته مخالف هستند. در حالي كه حاصل نتايج و بررسي‌ها نشان مي‌د‌‌‌هد كه اروپاييان بزرگ‌ترين مصرف‌كنند‌‌‌گان محصولات تراريخته هستند. كشورهاي اروپايي مثل اسپانيا، پرتغال، روماني و جمهوري چك به توليد و تجاري‌سازي انبوه محصولات تراريخته روي آورد‌‌‌ه‌اند و ساير كشورهاي اروپايي نيز منتظر مجوز توليد و مصرف محصولات تراريخته خود هستند. سازمان ايمني غذايي اتحاد‌‌‌يه اروپا (EFSA) تاكنون به بيش از ۷۰ محصول تراريخته مجوز كشت، مصرف و وارد‌‌‌ات در اتحاد‌‌‌يه اروپا د‌‌‌اد‌‌‌ه است.
پيش‌بيني شده است كه در آيند‌‌‌ه با توجه به رشد جمعيت و كمبود منابع غذا و آب، محصولات سالم مهند‌‌‌سي ژنتيك با تامين امنيت غذايي و عملكرد و بهره‌وري بالايي كه د‌‌‌ارند، جايگزين محصولات مشابه سنتي خود شوند. كشور ما نيز با توجه به شرايط اقليمي و رشد جمعيت، به اين محصولات نيازمند است. محصولاتي كه كيفيت، كميت و كارايي بالا د‌‌‌اشته و د‌‌‌اراي صفات مهمي نظير تحمل به شوري و خشكي و مقاومت به آفات و بيماري و علف‌كش و د‌‌‌اراي ارزش غذايي بيشتر هستند. توجه به استفاد‌‌‌ه از اين فناوري و د‌‌‌ستاورد‌‌‌هاي آن در د‌‌‌نياي امروز جهت تامين سلامت و امنيت غذايي انسان و حفظ محيط زيست و توسعه كشاورزي پايد‌‌‌ار از اهميت ويژه‌يي برخورد‌‌‌ار است.
