كميسيون ماده 5 به رياست شهردار كه مرجع تصويب طرحهاي تفصيلي، طرحهاي موضعي و موضوعي در شهرهاست طي سالهاي گذشته نه تنها در تهران بلكه در بسياري از كلانشهرهاي كشور تخلفات زيادي در حوزه ساخت و ساز انجام داده است اكنون شوراي عالي معماري و شهرسازي كشور با مصوبه تازه خود سعي دارد كه اين كميسيون را به سمت قانونمندي بيشتري ببرد. آنگونه كه معاون معماري و شهرسازي وزارت راه و شهرسازي گفته است: كميسيونهاي ماده 5 با مصوبه تازه شوراي عالي معماري و شهرسازي مجبورند همه مصوبههاي خود را براي عموم منتشر كنند.
خبراقتصادي - نيره خادمي: پيروز حناچي روز گذشته در نشست خبري خود با استناد به بررسيهايي كه درباره مصوبات كميسيون ماده 5 بين سالهاي 90 تا 92 انجام شده است گفت: كميسيون ماده ۵ مرجع تصويب طرحهاي تفصيلي و ديگر عوامل مربوط به ساخت و ساز است و در سالهاي گذشته مصوبههايي بر خلاف قوانين در اين كميسيون به تصويب رسيد. از ميان 156بند مصوبه كميسيون ماده 5 در اين سه سال، ۹۴مورد آن مربوط به بلندمرتبهسازي بوده است يعني ۶۵ درصد. او درباره مصوبههاي بلندمرتبهسازي به تفكيك هر منطقه تهران گفت: در منطقه يك ۳۶مورد، در منطقه شش ۲۲مورد، در منطقه سه ۱۸مورد و در منطقه دو ۱۴مورد مصوبه بلندمرتبهسازي وجود داشته است.
اما در ميان مواردي كه معاون وزير راه و شهرسازي اعلام كرد، آمار مربوط به مصوبات منطقه يك تهران كه با تفاوت زيادي هم در صدر درخواستها نسبت به ساير مناطق تهران قرار دارد جالب و البته نگرانكننده است. به گفته حناچي بخش بيشتر مصوبات منطقه يك براي تغيير كاربري باغ و باغ مسكوني به بلندمرتبهسازي اداري-تجاري و مسكوني- تجاري بوده است. اما نكته جالب اينكه در نيمهجنوبي تهران حتي يك مصوبه براي برج نداشتهايم.
نتايج بررسيهاي اين وزارتخانه نشان ميدهد، همچنان مناطق يك، دو، سه، چهار، پنج و شش از جذابيت بيشتري براي تقاضاي بلند مرتبهسازي برخوردار هستند درحالي كه وضعيت در منطقه 22 به قدري نگرانكننده است كه دبير شوراي عالي معماري و شهرسازي كشور از آن به عنوان قطار از ريل خارج شده ياد كرد و گفت: در منطقه ۲۲ تهران هم وضعيت بسيار خاصي داريم زيرا اين منطقه تنها فضا براي توسعه تهران بود كه تعداد زيادي برج در آن ساخته شد. برجهاي مسكوني زيادي در اين منطقه شكل گرفت و ما چند جلسه در شوراي عالي راجع به اينكه اين برجها چه تاثيري بر جريانهاي باد در فضاي مسكوني شهر تهران دارند، بحث كرديم كه متاسفانه مشخص شد اين برجها جلو جريانهاي بادي را ميگيرند. موضوع بعدي نوع زمينهايي است كه با مجوزهاي اين كميسيون تغيير كاربري داده شده است. آنگونه كه از گفتههاي حناچي برميآيد؛ بيشترين ميزان كاربريهاي تغيير كرده شامل اراضي باير، مسكوني، باغ و باغ- مسكوني بوده است درحالي كه بيشترين تقاضاها نيز براي زمينهاي هزار تا ۵ هزار متر مربع بودهاند ضمن اينكه همچنان بلندمرتبهسازي با طبقات ۱۳ تا ۱۵، ۱۲ و ۱۶ تا ۲۰همچنان در صدر تقاضاها قرار دارد. البته در نهايت حجم بالاي تخلفات كميسيون ماده 5 باعث شده است تا شوراي عالي معماري و شهرسازي كشور مصوبهيي براي كاهش تخلفات اين كميسيونها از سر بگذراند.
حناچي در اينباره توضيح داد: ما اين كميسيونها را موظف كرديم تا همه مصوبههاي خود را منتشر كنند و اگر مصوبهيي منتشر نكردند، مرتكب اقدام غيرقانوني شدهاند. طبيعتا وقتي مصوبهيي منتشر ميكنيم يعني مجوزهايي را دادهايم كه قابل دفاع هستند و ميتوانيم در برابر آن پاسخگو باشيم و اگر منتشر نكنيم يعني جز اين است.
آهنگ زمين خواري در شمال كند شد
ساخت و سازهاي غيرقانوني، زمينخواري و تصرفات زمينهاي كشاورزي در شمال كشور طي سالهاي گذشته اين بخش از كشور را با خطر از بين رفتن كشاورزي با انگيزههاي مادي مواجه كرده است. معاون معماري و شهرسازي وزارت راه و شهرسازي از كند شدن روند ساخت و ساز غيرقانوني در شمال كشور خبر داد و گفت: البته هنوز اين ساخت و سازها متوقف نشده و همچنان وضعيت حادي را در اين منطقه به خصوص استان مازندران داريم و با حجم تخلفات بالايي در بال غربي اين استان مواجه هستيم. او با بيان اينكه در طول 2سال گذشته توانستهايم به بسياري از موضوعات مانند پديده شانديز، پرديسبان، هفتسنگان قزوين، شهرك تماشا در شمال شرق تهران و بوستان مادر ورود كنيم، افزود: در طول سه سال گذشته نسبت به ساخت و سازهاي كلان در تهران حساسيت خاصي داشتهايم. البته به شخصه ساخت هتل را به ساخت برج مسكوني در شهر تهران ترجيح ميدهم؛ زيرا حداقل ساخت هتل يك سرمايهگذاري انجام شده و سرمايهگذاران در اين پروژهها فقط به دنبال منافع شخصي نيستند.
مالسازي؛ مهمترين چالش با شهرداريها
معاون معماري و شهرسازي وزارت راه و شهرسازي همچنين درباره ساخت اتوبان دو طبقه صدر گفت: براي اين بزرگراه حتي چهار صفحه مطالعه وجود ندارد كه چرا بايد اين بزرگراه دو طبقه شود و اين يك نمونه كاملا شكست خورده در ساير كشورها بوده است. او همچنان يكي از چالشهاي اصلي اين نهاد با شهرداريها را تمايل براي ساخت مالها دانست و گفت: اگر با ديد اقتصاد شهري هم به اين موضوع نگاه شود، ميبينيم در شهري مثل مشهد 20درصد مساحت اطراف حرم امام رضا (ع) براي ساخت مالها برنامهريزي شده اين درحالي است كه اين منطقه ظرفيت 9درصدي دارد يعني عرضه بيشتر از تقاضاست. نگاه ما بر اين است كه در هيچ منطقهيي امكان ساخت برج وجود ندارد مگر مناطق خاص. پيش از اين نگاهي وجود داشت مبني بر اينكه در تمام مناطق تهران امكان برجسازي وجود دارد الا مناطق خاص كه ما اين نگاه را تغيير دادهايم. حناچي درباره موضوع فضاي سبز در طرح جامع شهر تهران كه قرار بود امسال تعيين تكليف شود، گفت: براي آنكه وقفهيي در طرحهاي شهر نداشته باشيم، قرار شد تا زماني كه طرح جديد فضاهاي خدماتي و فضاي سبز به اندازه كافي تامين نشده باشد مطابق با طرح قديم پيش برود و در فضاهاي سبز ساخت و سازي انجام نگيرد. اين طرح بايد به مدت ۵ سال اجرا ميشد تا به اهداف طرح جامع ميرسيديم اما اين اتفاق نيفتاد بنابراين در سال ۹۰ مجددا به ۵ سال تمديد شد اما ميبينيم كه هنوز فضاي سبز و خدمات تامين نشده است بنابراين دوباره آن را مطرح ميكنيم و تعميم ميدهيم.
عدم تعادل مناطق مختلف كشور
دبير شوراي عالي شهرسازي و معماري يكي از مشكلات را عدم تعادل ميان شمال و شمال غربي كشور با جنوب و جنوب شرقي دانست و افزود: در جنوب شرقي كشور خشكسالي منجر به از بين رفتن سرزمينها شده و عدم مديريت، بحرانهايي را ايجاد كرده است بنابراين وظيفه ما اين است كه با تهيه طرحهايي در سلسله مراتب مختلف، تعادل ايجاد كنيم. متاسفانه در برخي دورهها تعادل ميان مناطق كشور مورد توجه قرار نگرفته است.
تراكم فروشي دروازه رانت خواري
به گفته حناچي، ايجاد شهرهاي ريل پايه يكي از اصليترين سياستهاي وزارت راه و شهرسازي است و منابع پايدار براي شهرداريها يكي از اصليترين عوامل موثر روي طرحهاست. بنابراين بايد منابع مالي پايداري را شهرداريها در اختيار داشته باشند. او با بيان اينكه مطالعات نشان ميدهد كه 6/۷۹ درصد از بودجه شهرداريها به طور مستقيم و غيرمستقيم به عوامل ساخت و ساز ربط دارد، گفت: تامين مالي شهرداريها از طريق عوارض مختلف است كه منابع شهرداري را وابسته به آن كرده بنابراين اتكا به درآمد ساخت و ساز، ويژگي اصلي نظام درآمدي كلانشهرهاست. وي با بيان اينكه ادامه اين وضعيت منجر به شرايط بدي در شهرها خواهد شد، افزود: اداره امور شهر به اين شيوه زمينهساز اتلاف منابع و شكلگيري شهرداري رانتي ميشود. اين شيوه زمينهساز خطر و سلب آسايش شهروندان است. آشفتگي و به هم ريختگي نما و منظر شهري و تحميل هزينههاي مضاعف بر مديريت شهري از ديگر تاثيرات اين شيوه مديريت است.