منصور بي‌طرف
شرط موفقيت گام اول يكسان‌سازي نرخ ارز
باتوجه به گذشته تاريخي ورود سيستم بانكي به خريد و فروش آزاد ارز مي‌توان گفت كه تغييرات قابل‌توجهي در دستورالعمل‌ها نسبت به گذشته رخ نخواهد داد
خبراقتصادي - سياست ارزي كشور با اعلام ورود بانك‌ها به خريد و فروش آزاد ارز، وارد مرحله تازه‌يي مي‌شود. آن‌طور كه بالاترين مقام ارشد پولي كشور اظهار كرده از هفته جاري بانك‌ها با دستورالعملي كه ابلاغ خواهد شد، مي‌توانند ارز مشتريان را با قيمت آزاد خريداري كنند. هرچند رييس كل بانك مركزي از اعلام جزئيات بيشتر خودداري كرد و آن را منوط به صدور دستورالعمل دانست اما باتوجه به گذشته تاريخي ورود سيستم بانكي به خريد و فروش آزاد ارز مي‌توان گفت كه تغييرات قابل‌توجهي در دستورالعمل‌ها نسبت به گذشته رخ نخواهد داد.
درواقع سيستم بانكي كشور در دو مقطع وارد بازار آزاد ارز شد. مقطع اول در دوره اول دولت هاشمي و رياست دكتر عادلي بر بانك مركزي بود كه خريدوفروش آزاد ارز براي سيستم بانكي كشور آزاد شد. اين اتفاق كه تقريبا 4سال پس از پايان جنگ رخ داد نخستين گام در جهت يكسان‌سازي نرخ ارز قلمداد شد. در آن دوران كارشناساني بودند كه برداشتن اين گام را براي اقتصاد كشور خطرناك مي‌دانستند و دلايل موجهي براي اين نظر داشتند. مهم‌ترين دليل آنها اين بود كه منابع ارزي كشور براي ورود به اين بازار كافي نيست. اصلي‌ترين منابع ارزي كشور درآمدهاي حاصل از صادرات نفت بود كه بايد براي بازسازي جنگ به كار گرفته مي‌شد و درآمدهاي حاصل از صادرات غيرنفتي آن‌قدر نبود كه بتوان با آن ريسك ورود به بازار آزاد ارز را تحمل كرد. نگاهي به خاطرات هاشمي در آن سال‌ها –سال‌هاي1371 و 1372– نشان مي‌دهد كه با چه مشكلاتي در اين خصوص مواجه بودند تا بالاخره دولت در سال1373 دست از يكسان‌سازي نرخ ارز كشيد و همان سيستم تخصيص ارز را به اجرا در آورد. مقطع دوم شروع برنامه سوم توسعه بود. در سال1381 بانك مركزي با اعلام تك‌نرخي كردن ارز، در عمل سيستم بانكي را وارد يكسان كردن نرخ ارز كرد. اين سياست به مدت 9سال موفق بود تا بحران تحريم‌هاي بانكي پيش آمد و اين چرخ دوباره به جاي اول خود برگشت. مهم‌ترين دليل موفقيت در آن زمان كاهش اثر رواني قيمت ارز بر زندگي مردم بود. سازوكار اقتصادي در آن دوران به‌گونه‌يي بود كه ديگر قيمت ارز تاثير زيادي بر معيشت مردم نداشت و مردم هم روزانه براي ارزيابي سرمايه خود قيمت دلار را رصد نمي‌كردند؛ برخلاف كاري كه در دهه1370 انجام مي‌دادند.
اكنون با اعلام رييس كل بانك مركزي وارد مقطع سوم ورود سيستم بانكي به بازار آزاد خريدوفروش ارز شده‌ايم. بدون شك اعضاي دولت ازجمله وزير امور اقتصادي و دارايي و رييس كل بانك مركزي كه خود زماني درگير چالش‌هاي بازار آزاد ارز بوده‌اند –به‌ويژه رييس كل بانك مركزي كه در دهه‌هاي 70و 80 مديريت عامل يكي از بانك‌هاي بزرگ كشور بود– به سازوكار يكسان‌سازي نرخ ارز آگاه هستند و تجربه آن دوران را دارند. لذا مي‌دانند كه چگونه قيمت ارز را از زندگي روزانه مردم جدا كنند و مهم‌تر آنكه مردم به دلار به‌عنوان كالاي سرمايه‌يي نگاه نكنند. درواقع اين نگاه بود كه سياست دهه1370 را به شكست كشاند و جدا كردن اين رفتار بود كه سياست دهه1380 را موفق كرد. آيا اين اتفاق –يعني قطع دلار از سرمايه‌يي شدن كالا- در اقتصاد ايران افتاده است؟
