اقتصاد ايران در سال 94؛ بدهي دولت به بانك ها 119 هزار ميليارد، توليد 3.38 و صادرات نفت 1.79 ميليون بشكه

خبراقتصادي  – محسن شمشيري: بانک مرکزی نماگرهای اقتصادی شماره 83 مربوط به سه ماهه چهارم سال 1394 را منتشر کرد 

بررسی نرخ رشد متغیرهای بخش پولی در اسفند پارسال نسبت به پایان سال 93 بیانگر آن است که نقدینگی 30 درصد، میزان پول به 13.2 درصد، شبه پول به 33.1 درصد و سپرده های بخش غیردولتی به 31.2 درصد رشد كرده است.

رشد 17 درصدي پايه پولي 

رقم پايه پولي به رقم 153 هزار و 570 ميليارد تومان در اسفند 94 رسيده كه نسبت به رقم 131 هزار ميليارد توماني سال 93 معادل 22 هزار ميليارد تومان افزايش داشته و 17.1 درصد رشد كرده است. 

اين رشد در مقايسه با رشد 10.7 درصدي سال 93 افزايش نشان مي دهد و نشان مي دهد كه بانك مركزي براي كاهش نرخ سود بازار بين بانكي و همچنين تامين منابع سال 94 اقتصاد كشور مجبور شده كه رشد پايه پولي را نسبت به سال قبل از آن افزايش دهد. 

ضريب فزاينده 6.62

براين اساس با توجه به نقدينگي 1017 هزار و 290 ميليارد توماني پايان سال 94 مي توان نتيجه گرفت كه ضريب فزاينده به عدد 6.62 رسيده و افزايش قابل توجهي داشته است و از عدد 5.96 در سال 93 با 66 صدم واحد افزايش به 6.62 رسيده است. 

رشد بالاي شبه پول 

سهم شبه پول شامل سپرده هاي دراز مدت و قرض الحسنه به 86.5 درصد كل نقدينگي رسيده است. سهم پول نيز 13.4 درصد رسيده است. 

رشد 13 درصدي پول در مقايسه با رشد 33 درصدي شبه پول كمتر بوده و رشد شبه پول بيش از رشد نقدينگي بوده است. همچنين رشد اسكناس و مسكود در دست اشخاص به 5.8 درصد محدود شده كه نشان دهنده استفاده بيشتر مردم از كارت هاي اعتباري و سپرده هايي است كه در كارت هاي الكترونيكي در قالب حساب هاي كوتاه مدت نگهداري مي كنند. 

مجموعه سپرده هاي غير دولتي و مردمي در بانك ها نيز با رشد 31.2 درصدي به 980 هزار ميليارد تومان رسيده است. 

بدهي 167 هزار ميليارد توماني بخش دولتي 

بدهي بخش دولتي شامل دولت و شركت هاي دولتي به سيستم بانكي شامل بانك مركزي و بانك هاي كشور به رقم 167 هزار و 690 ميليارد تومان رسيده كه رشد 14.4 درصدي داشته است و از 146 هزار ميليارد تومان در سال 93 به 167 هزار ميليارد تومان در سال 94 رسيده و معادل 21 هزار ميليارد تومان افزايش يافته است. 

119 هزار ميليارد تومان بدهي دولت به بانك ها 

از اين رقم بدهي دولت به بانك ها معادل 119 هزار ميليارد تومان با رشد 18.6 درصدي بوده كه 19 هزار ميليارد تومان بيشتر شده و بدهي دولت به بانك مركزي نيز معادل 18 هزار ميليارد تومان با كاهش 0.7- درصدي  بوده است 

بدهي شركت هاي دولتي به بانك مركزي نيز معادل 27 هزار ميليارد تومان با رشد 14.1 درصدي و بدهي شركت هاي دولتي به بانك ها معادل 2.7 هزار ميليارد تومان با كاهش 24- درصدي بوده است. 

اين آمارها نشان مي دهد كه همچنان معضل مهم بانك ها افزايش بدهي دولت به بانك هاست كه به مرز 120 هزار ميليارد تومان رسيده است. 

كاهش بدهي بانك ها 

اما با وجود رشد بدهي دولت به بانك ها كه 19 هزار ميليارد تومان بيشتر شده و بدهي بخش دولتي به سيستم بانكي كه 21 هزار ميليارد تومان بيشتر شده، اما بدهي بانك ها به بانك مركزي كاهش يافته است و البته دليل عمده آن احتمالا، تبديل اضافه برداشت بانك ها از بانك مركزي به خطوط اعتباري ارزان قيمت در سال 94 است كه بانك مركزي براي كاهش نرخ سود بازار بين بانكي، به بانك ها تسهيلات ارزان قيمت و خط اعتباري داده است و به جاي جريمه اضافه برداشت 34 درصدي كه قبلا انجام مي شد، از آنها سود زير 20 درصد و 18 درصد دريافت كرده است.  

براين اساس، بدهي بانك ها به بانك مركزي در پايان سال 94 به رقم 83.61 هزار ميليارد تومان بوده است كه نسبت به رقم 85.8 هزار ميليارد توماني سال 93 معادل 2.5- درصد كاهش داشته است. 

بدهي بانك هاي تجاري با 26 هزار ميليارد تومان كاهش 12- درصدي و بدهي بانك هاي تخصصي با 57 هزار ميليارد تومان رشد 2.5 درصدي داشته است.

افزايش 106 هزار ميلياردي بدهي غير دولتي 

بدهي بخش غير دولتي يا تسهيلات مردم به بانك ها نيز معادل 736 هزار ميليارد تومان با رشد 16.7 درصدي بوده است. كه نسبت به سال قبل 106 هزار ميليارد تومان بيشتر شده است. 

مطالبات سيستم بانكي از بخش هاي دولتي و غير دولتي كه در دولت احمدي نژاد از كل نقدينگي بيشتر بود، در دولت روحاني ساماندهي شده و با رقم 904 هزار ميليارد تومان نسبت به نقدينگي 1017 هزار ميليارد تومان كمتر بوده است. 

سپرده قانوني 

سپرده قانوني بانك ها نزد بانك مركزي نيز به 102 هزار ميليارد تومان  در سال 94 رسيده كه رشد 19.9 درصدي داشته است. 

اين رشد تقريبا 20 درصدي  در مقايسه با سپرده هاي بخش غير دولتي در بانك ها كه رشد 31.2 درصدي داشته كمتر بوده و نشان مي دهد كه بانك مركزي، از طريق سياست هاي جديد خود، بخشي از منابع بانك ها را آزاد كرده و سپرده قانوني كمتري را نگه داشته است. 

رشد 9 درصدي اسكناس و مسكوك 

رقم اسكناس و مسكوك منتشر شده با رقم 48 هزار و 770 ميليارد تومان رشد 9 درصدي داشته و اين رقم در مقايسه با نقدينگي 1017 هزار ميليارد توماني كشور معادل 4.8 درصد است كه كمتر از 5 درصد كل نقدينگي است. 

از اين رقم 8.5 هزار ميليارد تومان آن نزد بانك ها و 37.2 هزار ميليارد تومان آن در دست اشخاص در بازار كسب وكار بوده است. 

 

 

دلار آزاد  3466 تومان 

در حالي كه متوسط نرخ دلار آمریکا در بازار بین بانکی در سال گذشته برابر 2958 تومان بوده اما در پايان اسفند 94 اين نرخ به 3021 تومان رسيد. 

نرخ متوسط نرخ دلار نيز در اسفند ماه به 3466 تومان رسيده بود كه باعث شد فاصله نرخ دلار دولتي و نرخ دلار آزاد به رقم 445 تومان برسد. 

تورم 11.9 درصد

بررسی تغییرات شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی نشان می دهد متوسط نرخ تورم در سال 94 نسبت به سال 93 به 11.9 درصد رسید که این نرخ در اسفند 94 نسبت به ماه پیش از آن (بهمن) 0.7 درصد و نسبت به اسفند ماه سال 1393 برابر 8.3 درصد بوده است.

رشد 3 درصدي توليد ناخالص سال 93

همچنین بررسی بخش واقعی اقتصاد در سال 1393 نشان می دهد رشد تولید ناخالص داخلی بر پایه سال 1383 با احتساب نفت به سه درصد و بدون نفت 2.8 درصد بوده است.

عملکرد سال 1393 به قیمت های جاری نیز نشان می دهد که تولید ناخالص داخلی به قیمت پایه 10،807،477 میلیارد ریال، تشکیل سرمایه ثابت ناخالص 2،886،932 میلیارد ریال و هزینه های مصرفی بخش خصوصی 5،586،451 میلیارد ریال بوده در حالی که هزینه های مصرفی بخش دولتی 1،181،023 میلیارد ریال برآورد شده است.

در بخش خارجی اقتصاد ایران نیز تراز حساب جاری ایران به 9 هزار و 16 میلیون دلار رسیده و تراز بازرگانی (حساب کالا) 12 هزار و 178 میلیون دلار برآورد شده است.

همچنین صادرات کالا 64 هزار و 597 میلیون دلار و واردات کالا 52 هزار و 419 میلیون دلار ثبت شده، ضمن آنکه کل بدهی های خارجی در پایان این دوره به هفت هزار و 476 میلیون دلار رسیده است.

.

بررسی وضع مالی دولت نیز نشان می دهد درآمدهای دولت 1123.7 هزار میلیارد ریال، پرداخت های هزینه ای 1706.9 هزار میلیارد ریال، واگذاری دارایی های سرمایه ای 673.6 هزار میلیارد ریال و تملک دارایی های سرمایه ای 227 هزار میلیارد ریال بوده ضمن آنکه کسری تراز عملیاتی و سرمایه ای نیز 196.3 هزار میلیارد ریال برآورد شده است.

در بخش خارجی اقتصاد ایران نیز تراز حساب جاری ایران به ۹ هزار و ۱۶ میلیون دلار رسیده و تراز بازرگانی (حساب کالا) ۱۲ هزار و ۱۷۸ میلیون دلار برآورد شده است.

همچنین صادرات کالا ۶۴ هزار و ۵۹۷ میلیون دلار و واردات کالا ۵۲ هزار و ۴۱۹ میلیون دلار ثبت شده، ضمن آنکه کل بدهی های خارجی در پایان این دوره به هفت هزار و ۴۷۶ میلیون دلار رسیده است.

79 ميليون جمعيت 

جمعیت کشور در پایان سال 94 به عدد 78.8 میلیون نفر رسید که از این میزان 57.3 میلیون نفر در شهرها و 21.4 میلیون نفر روستا زندگی می کنند و نرخ رشد جمعیت 1.2 درصد بوده است.

از این میان 24.7 میلیون نفر جمعیت فعال به شمار می آیند و نرخ بیکاری 11 درصد محاسبه شده است که این رقم در مناطق شهری 12.2 درصد و در مناطق روستایی 8.1 درصد برآورد می شود.

نرخ بیکاری برای زنان 19.4 درصد و برای مردان 9.3 درصد بوده و نرخ بیکاری در میان جوانان 15 تا 24 ساله 23.3 درصد و در جوانان 15 تا 24 ساله 26.1 درصد محاسبه شده است.

همچنین تراکم جمعیت 47.8 نفر در هر کیلومتر مربع برآورد شده است.

رشد 14.4 درصدی صادرات نفت 

تولید نفت با ۵.۵ درصد افزایش ۳ میلیون و ۲۳۱ هزار بشکه در روز رسید و صادرات با رشد ۹.۷ درصدی یک میلیون و ۵۷۴ هزار بشکه در روز بوده است. رشد صادرات در ۳ ماهه چهارم سال گذشته ۱۴.۴ درصد بوده است.

میانگین صادرات نفت خام کشور در این مدت با 14.4 درصد رشد به یک میلیون و 787 هزار بشکه در روز رسیده است.

میانگین تولید نفت ایران در سال 1394 به رقم سه میلیون و 231 هزار بشکه در روز رسیده که 5.5 درصد رشد داشته است.

این در حالی است که میانگین تولید نفت ایران در سال 1393 به میزان 3 میلیون و 63هزار بشکه در روز بوده که کاهش 12 درصدی را تجربه کرده بود. صادرات نفت خام ایران در سال گفته شده با کاهش 14.8 درصدی به یک میلیون و 435 هزار بشکه در روز رسیده بود.

 تنها در زمستان سال گذشته میانگین تولید روزانه نفت ایران سه میلیون و 379 هزار بشکه در روز بوده که افزایش 2.4 درصدی را تجربه کرده است.

همچنین میانگین صادرات نفت ایران در زمستان پارسال با 14.4 درصد افزایش به یک میلیون و 787 هزار بشکه در روز رسید.

تولید برق در نیروگاه های کشور

بررسی میزان تولید برق در نیروگاه های کشور حاکی از آن است که در سال 1394 در مجموع 281.9 میلیارد کیلووات ساعت برق در کشور تولید شده است که 2.7 درصد رشد نسبت به سال قبل نشان می دهد.

سهم بخش نیروگاه های گازی و سیکل ترکیبی از این میزان تولید 176.5 میلیارد کیلووات ساعت بوده که 3.7 درصد رشد داشته است، ضمن آنکه بخش نیروگاه های آبی، دیزلی، بادی و اتمی با کاهش 6.7 درصدی تولید 17.4 میلیارد کیلووات ساعت برق تولید کرده اند و سهم بخش بخاری نیز با 2.8 درصد رشد 88 میلیارد کیلووات ساعت بوده است.

در سه ماهه چهارم سال 1394 در مجموع 58.4 میلیارد کیلووات ساعت برق در نیروگاه های کشور تولید شده است که کاهش 4.8 درصدی نسبت به دوره مشابه سال قبل دارد.

سهم بخش گاز و سیکل ترکیبی از تولید برق در زمستان 1394 برابر 35.6 میلیارد کیلووات ساعت، بخش آبی، دیزلی، بادی و اتمی 3.5 میلیارد کیلووات ساعت و بخش بخاری 19.3 میلیارد کیلووات ساعت بوده است.

در این میان تنها بخش آبی، دیزلی، بادی و اتمی رشد 37.3 درصدی را در تولید برق داشته اند و بخش های گاز، سیکل ترکیبی و بخاری به ترتیب 8 درصد و 4.2 درصد کاهش را ثبت کرده اند.

افزایش 19.5 درصدی جذب سرمایه در بخش صنعت

بانک مرکزی جدیدترین نماگرهای اقتصادی کشور را منتشر کرد که بر اساس آن بخش صنعت توانسته است با جذب 1160.7 هزار میلیارد ریال سرمایه گذاری رشد 19.5 درصدی را تجربه کند.

كارگاه هاي صنعتي 

براساس نماگرهای مرکزی شاخص تولید در کارگاه‌های بزرگ صنعتی در سال ۹۴ منفی ۲.۸ درصد، تعداد پروانه‌ بهره‌برداری از واحدهای صنعتی منفی ۵.۸ درصد و صدور پروانه‌های ساختمانی منفی ۱۳.۴ درصد بوده است.

تعداد جواز تاسیس واحدهای صنعتی ۱۱.۹ درصد کاهش یافت اما ارزش سرمایه‌گذاری‌ها ۱۹.۵ درصد افزایش داشته است. پروانه بهره‌برداری از واحدهای صنعتی از لحاظ تعداد ۲.۶ درصد کاهش یافته اما از لحاظ ارزش ۱۹.۴ درصد رشد کرده است.

شاخص تولید کارگاه‌های صنعتی در سه ماهه چهارم سال گذشته قیمت ۲.۹ درصد رسید که به این ترتیب با توجه به رشد منفی ۳.۱ درصدی در سه ماهه سوم، منفی ۰.۴ درصدی در سه ماهه دوم و منفی ۴.۶ درصدی در سه اول، کل این شاخص در سال ۹۴ را به عدد منفی ۲.۸ درصد رساند.

در بخش ساختمان تعداد پروانه‌های ساختمانی صادر شده در شهر تهران ۲۰.۵ درصد افت کرده و همچنین در شهرهای بزرگ ۱۰.۷ درصد، سایر مناطق شهری ۱۳.۶ درصد و کل مناطق شهری ۱۳.۴ درصد کاهش داشته است.

سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در ساختمان‌های جدید مناطق شهری هم در سال ۹۴ کاهش داشته است. به طوری که تعداد ساختمان‌های شروع شده در سال گذشته ۱۷.۷ درصد، ساختمان‌های نیمه‌تمام ۱۲.۹ درصد، ساختمان‌های تکمیل شده ۱۲.۵ درصد و کل ساختمان‌های جدید ۱۳.۹ درصد کاهش داشته است. این رقم در شهر تهران ۱۴.۴ درصد، شهرهای بزرگ ۱۶.۷ درصد، سایر مناطق شهری ۱۰.۱ درصد و کل مناطق شهری ۱۳.۹ درصد کاهش داشته است.

صدور جواز تاسیس واحد صنعتی در سال 1394 با کاهش 11.9 درصدی به رقم 14 هزار و 844 فقره رسید.

در سه ماهه چهارم سال 1394 در مجموع چهار هزار و 217 فقره جواز تاسیس واحد صنعتی صادر شده است که کاهش 21.9 درصدی نشان می دهد اما از نظر سرمایه گذاری با 179.4 درصد رشد نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن توانسته است 371 هزار میلیارد ریال سرمایه جذب بخش صنعت کند.

از نظر صدور پروانه بهره برداری نیز در سال 1394 در مجموع چهار هزار و 838 مورد پروانه صادر شده است که هرچند کاهش 2.6 درصدی را نشان می دهد اما با جذب 175 هزار میلیارد ریال سرمایه رشد 19.4 درصدی را از این حیث ثبت کرده است.

در فصل زمستان 1394 نیز یک هزار و 409 مورد پروانه بهره برداری برای واحدهای صنعتی در کشور صادر شده که کاهش 5.8 درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل از آن دارد اما از نظر جذب سرمایه گذاری 43.8 هزار میلیارد ریال معادل 14.4 درصد سرمایه جذب کرده است.

در سال 1394 شاخص تولید کارگاه های بزرگ صنعتی که بر پایه سال 1390 محاسبه شده و شامل کارگاه های 100 نفر کارکن یا بیشتر است، با 2.8 درصد کاهش به عدد 91.7 رسیده است.

این شاخص در زمستان پارسال با 2.9 درصد کاهش به عدد 95.1 درصد رسید که حاکی از رکود و کاهش تولید در بخش صنعت در سال گذشته است.

وضع مالي دولت 

بررسی وضع مالی دولت نیز حاکی است درآمدهای دولت ۱۱۲۳.۷ هزار میلیارد ریال، پرداخت های هزینه ای ۱۷۰۶.۹ هزار میلیارد ریال، واگذاری دارایی های سرمایه ای ۶۷۳.۶ هزار میلیارد ریال و تملک دارایی های سرمایه ای ۲۲۷ هزار میلیارد ریال بوده ضمن آنکه کسری تراز عملیاتی و سرمایه ای نیز ۱۹۶.۳ هزار میلیارد ریال برآورد شده است.

در بخش بورس اوراق بهادار تهران به عنوان یکی از شاخص های مهم در برآوردهای اقتصادی نیز شاخص کل قیمت در پایان دوره به عدد 80،219 رسیده که ارزش سهام و حق تقدم معامله شده 473.6 هزار میلیارد ریال و حجم سهام و حق تقدم معامله شده 227.8 میلیارد سهم بوده است.