در نشست تخصصي «مواد سرطان زاي پيرامون ما» توسط كارشناسان مطرح شد
«مداخله انسان» عامل بروز 85 درصد از سرطان‌ها، نگوييد عوامل ژنتيكي، بگوييد مداخله انسان در طبيعت!
اختلالات ناشي از اين فلزات موجب بروز انواع سرطان‌ها، افسردگي، آلزايمر، پاركينسون، اختلالات تنفسي، قلبي، عروقي و آسيب‌هاي كبدي مي‌شود كه تمامي اين موادهاي سمي بايد در قالب سيستم پايش منظم و مستمر اندازه‌گيري شود.
خبراقتصادي - نشست تخصصي «مواد سرطان زاي پيرامون ما» صبح ديروز در محل سازمان محيط زيست برگزار شد. دراين برنامه سعيد متصدي، معاون محيط زيست انساني سازمان حفاظت محيط زيست گفت: «عواملي كه امروزه از فعاليت‌هاي انساني در محيط زيست منتشر مي‌شود، سبب بروز بيماري‌هاي گوناگون به ويژه سرطان مي‌شود. متاسفانه 85درصد از سرطان‌ها، مربوط به فعاليت‌هاي انساني بوده و عوامل ژنتيكي نقش اندكي در بروز اين بيماري‌ها دارند.
در اين ميان عوامل شيميايي بيشتر مورد توجه قرار مي‌گيرند و بطور كلي آلاينده‌هاي هوا سرطان‌زا هستند كه در اين ميان يك سري جزء آلاينده‌هاي خطرناك هستند.» وي با بيان اينكه اكنون حدود 30 آلاينده خطرناك مانند جيوه، نيكل و بنزن در مناطق شهري وجود دارند، ادامه داد: «مهم‌ترين آنها بنزن است كه سازمان حفاظت محيط زيست اقداماتي براي كاهش غلظت آن انجام داده و آن را به حد استاندارد رسانده است، ميزان حد مجاز سالانه غلظت بنزن 5ppb است كه اكنون ميزان آن در كلان‌شهرها به استاندارد نزديك شده است و تمام اينها به كيفيت سوخت برمي‌گردد و با اضافه كردن افزودني‌ها به سوخت اين اتفاق مي‌افتد.»
وجود بنزن در هواي تهران
وي با اشاره به اينكه آلاينده‌هاي سمي و خطرناك جاي خود را در محيط‌هاي شهري باز كرده‌اند، تاكيد كرد: متاسفانه آلاينده‌هاي موجود در هوا از نوع دي اكسيد و بنزن بوده كه در سال‌هاي 1390 تا 94، بيشترين روند تغييرات غلظت بنزن در محيط شهر تهران مشاهده شده است. سازمان محيط زيست از اواسط سال 92 حذف بنزين پتروشيمي را آغاز و اوايل سال 93 آن را از چرخه توليد و مصرف خارج كرد اما با اين وجود در برخي مناطق شاهد بالا بودن ميزان بنزن هستيم كه به بخارات بنزين برمي‌گردد و تا پايان سال 95 نيز اين مشكل برطرف مي‌شود. در اين شرايط اگر بخواهيم در محيط زيست براي پيشگيري از هرگونه بيماري اقدام كنيم، بايد روي كاهش انتشار آلاينده‌ها از منبع حركت كنيم از اين رو يكي از برنامه‌هاي اصلي سازمان حفاظت محيط زيست، مديريت منابع آلاينده از منبع است.»
تب داغ زباله سوزهاي سرطان‌زا
متصدي ادامه داد: «علاوه بر تركيبات احتراقي يك سري آالاينده‌ها مانند آزبست وجود دارد كه سرطان زا هستند ازبست در لنت ترمز و برخي از قطعات خودرو مورد استفاده قرار مي‌گيرد كه در گذشته دور افرادي كه با آن به تناسب شغل خود ارتباط مستقيم داشتند، بيمار مي‌شدند. اما امروزه همه مردم با آن درگير هستند بر اين اساس سازمان حفاظت محيط زيست مصوبه ممنوعيت استفاده از آزبست را تهيه كرده است و با متخلفان برخورد مي‌شود. البته چند سالي است تب استفاده از زباله‌سوز نيز در كشور رايج شده است. در حالي كه گازهاي فريون و داكسين‌ها كه سرطان‌زا هستند، از آن متصاعد مي‌شود.» دانشيار دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي گفت: فلزات سنگين از ديگر موادي هستند كه با آنها روبرو هستيم كه از سرب تا تركيبات كادميم را شامل مي‌شوند، منبع سرب در كشور بنزين بود كه با اقدامات سازمان حفاظت محيط زيست، سرب از سوخت از سال 82 حذف شد و اكنون يك ليتر هم بنزين سرب‌دار در كشور توليد نمي‌شود. تمام اين موارد بايد در قالب يك سيستم سنجش و پايش مستمر انجام شود كه براين اساس 188 ايستگاه پايش در كشور فعال است و تقريبا تمام آلاينده‌هاي پارامتريك را اندازه‌گيري مي‌كند همچنين برخي از آلاينده‌هاي خاص نيز در هشت كلان‌شهر پايش مي‌شود. متصدي درخصوص ميزان آلايندگي فلزات سنگين نيز بيان كرد: اختلالات ناشي از اين فلزات موجب بروز انواع سرطان‌ها، افسردگي، آلزايمر، پاركينسون، اختلالات تنفسي، قلبي، عروقي و آسيب‌هاي كبدي مي‌شود كه تمامي اين موادهاي سمي بايد در قالب سيستم پايش منظم و مستمر اندازه‌گيري شود.
12 روز هواي ناسالم در 4ماه گذشته
متصدي به ارتقاي كيفيت هوا در چند سال اخير اشاره كرد و گفت: در سال 92 حدود 45روز هوا ناسالم بود كه در سال 94 به 32 روز كاهش يافت و امسال تا امروز در تهران فقط 12روز ناسالم داشتيم كه نشان‌دهنده كاهش ميزان آلاينده‌هاي هوا در كشور است. وي با بيان اينكه در برخي شهرها تعداد روزهاي سالم سه برابر شده است، اظهار كرد: اين ناشي از اقدامات و پيگيري‌هاي سازمان حفاظت محيط زيست و همكاري نهادهاي ذيربط است كه سوخت و خودروها به استاندارد يورو4 ارتقا يافته‌اند چون معتقديم كه بايد آلاينده‌ها از مبنع مديريت شوند.
وجود 30 آلاينده خطرناك در مناطق شهري
در ادامه اين نشست تخصصي شينا انصاري، مديركل دفتر پايش فراگير سازمان حفاظت محيط زيست گفت: «مواد شيميايي صنعتي و آفت كش‌ها در چارچوب كنوانسيون روتردام، 22 آلاينده آلي پايدار در چارچوب كنوانسيون استكهلم، جيوه و تركيبات آن در كنوانسيون ميناماتا، همچنين نقل و انتقال پسماندهاي خطرناك و مديريت صحيح زيست محيطي آنها در چارچوب كنوانسيون بازل و با مرجعيت سازمان حفاظت محيط زيست و همكاري دستگاه‌هاي ذيربط در كشور وجود دارد. وي درباره آلاينده‌هاي خطرناك هوا گفت: «اين آلاينده‌ها مواد شيميايي سمي و آن دسته از آلاينده‌هايي هستند كه مسبب ايجاد تاثيرات منفي شديدي بر سلامت بشر و حتي محيط زيست است، تهديدي براي اين دو محسوب مي‌شوند كه شامل 188 آلاينده خاص هستند و در دسته پتانسيل سرطان‌زايي تقسيم‌بندي شده‌اند. همچنين 30 آلاينده خطرناك (خاص) در مناطق شهري وجود دارد كه شامل جيوه، كلرايدها، ديوكسين‌ها، بنزن، آرسنيك، سرب و آزبست هستند. وي ادامه داد: تمام اين مواد خطرناك هستند و كشورها براي مقابله با انتشار آنها قوانين خاص خودشان را دارند به عنوان مثال مصرف آزبست در 40كشور اتحاديه اروپا ممنوع شده است كه سازمان حفاظت محيط زيست نيز در ايران مصرف اين محصول را ممنوع كرده است. لازم به ذكر است كه پايش و سنجش مبناي تصميم‌گيري‌ها در مديريت كلان است و هرگونه تصميم‌گيري در مديريت محيط زيست بدون پايش و اندازه‌گيري آلاينده‌ها انجام نمي‌شود، سازمان محيط زيست موظف است براي مردم اطلاع‌رساني كند و همچنين اطلاعات لازم را در اختيار مديران تصميم‌گير قرار دهد از اين رو نيازمند مديريت پايش هستيم.
وي اظهار كرد: «در افق 1404 برخورداري از سلامت و بهره‌مندي از محيط زيست سالم پيش بيني شده است كه رسيدن به آنها با پايش مستمر محقق خواهد شد، زماني مي‌توان مديريت صحيح داشت كه پايش صحيحي از منابع طبيعي مانند آب، خاك و هوا داشته باشيم كه يكي از كاستي‌هاي ما در اين زمينه همين موضوع است.»
انصاري با بيان اينكه آمارهايي در كشور وجود دارد اما شايد از انسجام و پيوستگي كافي برخوردار نيست گفت: «189 ايستگاه پايش آلاينده‌ها در كشور وجود دارد كه در 14 ايستگاه تركيبات آلي فرار نيز اندازه‌گيري مي‌شوند، اكنون امكان اندازه‌گيري از دي اكسين‌ها و فيوران‌ها كه از زباله سوزها متصاعد مي‌شوند در كشور وجود ندارد البته دراين راستا يك دستگاه آنالايزر خريداري كرده‌ايم كه اميدواريم هرچه زودتر راه‌اندازي شود.»
مصرف 4محصول بيوتكنولوژي كشاورزي در ايران
مهناز مظاهري، معاون آموزش و پژوهش سازمان حفاظت محيط‌زيست از ديگر سخنرانان اين نشست تخصصي بود. مظاهري گفت: سابقه بيوتكنولوژي به چهار هزار سال پيش از ميلاد و استفاده از باكتري‌ها براي توليد پنير و محصولات ديگر برمي‌گردد. نخستين بار كلمه «بيوتكنولوژي» را كارل اركي در سال ۱۹۱۹ به كار برد، امروزه بيوتكنولوژي بخشي از اقتصاد محيط‌زيست را تشكيل مي‌دهد. استراليا فقط از محصولات بيوتكنولوژيك موجودات دريايي 3.9ميليون دلار در سال فروش داشته و 10.5ميليارد دلار كل درآمدي است كه در اين قسمت به دست آورده‌اند. معاون آموزش و پژوهش سازمان حفاظت محيط‌زيست ادامه داد: اين محصولات كه در دارو، مواد آرايشي و... به كار مي‌روند، از آنجايي كه اين محصولات ارزيابي مي‌شود و بعد به دست متقاضي مي‌رسد، هيچ مشكلي ندارد. همين حوزه درآمدهاي ميلياردي براي اروپاييان نيز داشته است. فقط در بحث آنزيم‌ها 1.8 ميليون دلار و در بخش آنتي‌بيوتيك‌ها در سال ۲۰۱۱، 1.37، در سال ۲۰۱۲، 7.9 و در سال ۲۰۱۶، 8.6ميليون دلار در سال درآمد داشته‌اند. مشابه همين درآمدها را نيز در حوزه‌هاي ديگر بيوتكنولوژي به دست آورده‌اند.
اين مقام مسوول ادامه داد: در حوزه دام و طيور و آبزيان، توليدات مختلفي در غذا و در بحث حفظ محيط‌زيست و تنوع زيستي مثل تصفيه ميكروبي فاضلاب‌ها و پسماند كارخانجات نيز بيوتكنولوژي به كار گرفته مي‌شود. در حوزه كشاورزي توليدات مختلف با استفاده از بيوتكنولوژي انجام مي‌شود؛ مثلاً ايجاد گياهان مقاوم به شوري، خشكي، سرما، گرما و آفت‌ها از محصولات اين فناوري است. سازمان محيط‌زيست تلاش دارد روي همه اين موارد دقت داشته باشد و در اين مورد آخر دقت بيشتري نيز داشته‌ايم.»
معاون آموزش و پژوهش سازمان حفاظت محيط‌زيست اعلام كرد: «در سال ۲۰۱۴، يك‌درصد از ۱.۸ميليون هكتار كشت محصولات دستگاهي ژنتيكي كاهش پيدا كرده است و خيلي از كشورهاي اروپايي هم اجازه مصرف اين محصولات را نمي‌دهند.
در چنين شرايطي تعيين راهبرد جامع امنيت غذايي و توليد غذاي سالم هدف ماست. در سال ۲۰۲۰ جمعيت جهان بالغ بر 7.6ميليارد نفر خواهد بود كه ۹۸درصد رشد جمعيت در كشورهاي در حال توسعه است. بايد با چالش‌هاي ناشي از بي‌توجهي به امنيت غذايي و سلامت مقابله كنيم.»
وي ادامه داد: دانشمندان پس از چهار دهه تحقيق موفق شده‌اند ژن‌هاي مورد نظر را از يك موجود به ديگري انتقال دهند و انتظار دارند محصول مورد نظر را از اين راه توليد كنند اما هميشه اين‌چنين نيست و ممكن است همان محصول توليد نشود يا ويژگي‌هاي جانبي داشته باشد. معاون آموزش و پژوهش سازمان حفاظت محيط‌زيست با تاكيد بر اينكه LMO و GMO هر دو موجودات دستكاري ژنتيكي شده است، گفت: به گفته مخالفان اين فناوري‌ها، در سال ۱۹۸۶تريپتوفان كه محصول دستكاري شده ژنتيكي شده بود، به بيماري ۱۵۰۰نفر و مرگ ۳۷نفر انجاميد كه اين بيماري به دليل وجود مواد سمي در عصاره باكتري مولد بود كه ارزيابي خطر نشده بود.
اقتصاد، محيط‌زيست و جامعه
مظاهري با بيان اينكه توزيع گسترده ژن‌هاي مقاومت به آنتي‌بيوتيك، خطر انتقال آنها به باكتري‌ها را دارد، گفت: سه نوع مقاومت در گياهان دستكاري شده ژنتيكي حاصل شده است؛ مقاومت و علف‌كش كه كشاورزان را به مصرف بيشتر علف‌كش ترغيب كرد، از حشرات و ويروس‌ها هم گزارش‌هايي داريم.
وي ادامه داد: آلودگي ژني باعث مي‌شود تنوع زيستي از بين برود. دانه‌هاي گياهان دستكاري ژنتيكي شده به وسيله پرندگان جابه‌جا مي‌شوند و باد و گردافشاني نيز در اين فرآيند تاثير دارد. بنابراين گياهان دستكاري ژنتيكي شده را نمي‌توان محصور كرد. اعتقاد داريم كه در كشاورزي بايد بيشتر دقت كنيم چون غذاي ما را تشكيل مي‌دهد. معاون آموزش و پژوهش سازمان حفاظت محيط‌زيست با اشاره به مثلثي كه اقتصاد، محيط‌زيست و جامعه تحت عنوان «توسعه پايدار» شكل مي‌دهند، گفت: بيوتكنولوژي مي‌تواند در آن نقش جدي داشته باشد.
مظاهري، هدف توسعه پايدار را دستيابي به امنيت غذايي و پايان دادن به گرسنگي و بهبود تغذيه و كشاورزي پايدار عنوان كرد و گفت: بيوتكنولوژي فقط محدود به بيوتكنولوژي محصولات كشاورزي نيست و تازه در بيوتكنولوژي كشاورزي هم محصولات زيادي داريم كه دستكاري ژنتيكي نشده‌اند. ايمن بودن براي مصرف انسان و دام، كاهش مصرف سموم شيميايي، سودآوري براي كشاورزان، طرفداري از محيط‌زيست و كمك به حل مشكلات تغييرات اقليمي، شرط فناوري زيستي است.
وي چهار محصول اصلي دستكاري ژنتيكي شده در كشور را سويا، ذرت، كتان و كنولا اعلام كرد و گفت: در دنيا اين محصولات كشت مي‌شود و اعداد و ارقام بسيار زيادي هم داريم كه ۲۸كشور دنيا از آن استفاده مي‌كنند؛ پس مشكل چيست؟معاون آموزش و پژوهش سازمان حفاظت محيط‌زيست گفت: گزارش‌هايي داريم مبني بر بيماري‌هاي سرطاني و... در حيوانات آزمايشگاهي كه با محصولات دستكاري ژنتيكي شده، تغذيه شده‌اند. از آنجا كه ما به پروتكل كارتاهنا متعهد شده‌ايم، بايد مردم را مشاركت بدهيم و مردم حق دارند بدانند كه چه استفاده مي‌كنند. اخيرا روي روغن‌هاي ما برچسب GMO يا تراريخته زده‌اند اما نمي‌گويند كه اين به چه معناست و ممكن است چه بيماري‌هايي را ايجاد كند.
وي با تاكيد بر حركت به سوي توسعه پايدار با استفاده صحيح از فناوري‌هاي جديد گفت: سازمان محيط‌زيست وظيفه‌اش ارزيابي خطر، مديريت خطر و حفظ تنوع زيستي است. دستورالعمل ايمني زيستي توسط سازمان محيط‌زيست تهيه شده و ما طبق آن رفتار مي‌كنيم و برنامه‌هاي‌مان را پيش مي‌بريم.
