راهي جديد و ارزان براي مبارزه با تغيير اقليم

در تحقيقات جديد در منطقه‌يي در كشور ايسلند، گاز كربن دي اكسيد به اعماق زمين و در ميان سنگ‌هاي آتش‌فشاني تزريق شد. بازالت موجود در سنگ‌هاي آتش‌فشاني طي يك واكنش شيميايي با كربن دي اكسيد تشكيل مواد معدني كربن‌دار مي‌دهند كه بعدها به سنگ آهك تبديل مي‌شوند. دانشمندان از سرعت تبديل گاز كربن دي اكسيد به سنگ شگفت‌زده شده‌اند. طبق پيش‌بيني‌ها اين فرآيند هزاران سال به طول مي‌انجاميد اما در عمل فقط دو سال براي تبديل گاز به جامد طول كشيد.

يورگ متر يكي از دانشمندان حاضر در اين پروژه مي‌گويد: «ما بايد دنبال راهكاري براي مقابله با افزايش انتشار گاز كربن دي اكسيد باشيم و اين يك راه ذخيره‌سازي دايم است.» يورگ متر ادامه مي‌دهد: «تنها عاملي كه اجراي برنامه‌هاي ذخيره‌سازي كربن دي اكسيد را با تعويق روبه‌رو مي‌كند، اهمال سياستمداران در سرمايه‌گذاري روي پروژه‌هاي كاهش انتشار گاز كربن دي اكسيد است. تكنولوژي انجام اين پروژه در حال حاضر به‌طور كامل در اختيار ماست و فقط نبود انگيزه در بين سياستمداران كشورها اجراي اين پروژه را با تاخير روبه‌رو كرده است.»

پروژه ايسلند به حدي از پيشرفت رسيده است كه مي‌تواند سالانه 10 هزار تن گاز كربن دي اكسيد را دفن كند. سنگ‌هاي بازالت كه باعث تبديل حالت گاز به جامد مي‌شوند نيز در پوسته زمين به فراواني يافت مي‌شوند. ماتين استوت استاد دانشگاه كلمبيا مي‌گويد: «در آينده مي‌توانيم به فكر تاسيس نيروگاه در مكان‌هايي كه بازالت فراواني دارند، باشيم.»

يكي از مشكلات پيش روي اين پروژه احتياج به مقدار بسيار زيادي آب است. براي دفن هر تن كربن دي اكسيد به 25 تن آب نياز است. اما يورگ متر اعتقاد دارد با استقرار مراكز ذخيره‌سازي كربن دي اكسيد در نزديكي سواحل و استفاده از آب دريا مي‌توان بر اين مشكل فائق آمد. مشكل ديگري كه دانشمندان بر پايه تحقيقات نظري به آن رسيده بودند تبديل كربن دي اكسيد به متان بود كه خود يكي از مهم‌ترين گازهاي گلخانه‌يي است اما چنين چيزي در ايسلند مشاهده نشد. اين تحقيق در منطقه هليشيدي، بزرگ‌ترين مركز زمين گرمايي در جهان، واقع در ايسلند انجام شد. محققان در مرحله اول 230 تن گاز كربن دي اكسيد محلول در آب را به عمق 400 تا 500 متري در داخل بازالت تزريق كردند. طي زمان دو سال 95 درصد گاز كربن دي اكسيد به سنگ تبديل شدند. اين مركز ذخيره‌سازي علاوه بر كربن دي اكسيد، سولفيد هيدروژن را نيز به اعماق زمين تزريق مي‌كند.

در روش اوليه ذخيره‌سازي، كربن دي اكسيد در حالت گاز در سنگ‌هاي رسوبي ذخيره مي‌شود. درست مانند ميدان‌هاي گازي طبيعي. اين سنگ‌ها بر خلاف مواد معدني لازم براي تغيير حالت گاز كربن دي اكسيد به سنگ را ندارند. اين نوع از ذخيره‌سازي با خطر نشت بالا همراه و به همين خاطر نيازمند كنترل دايم است كه هزينه‌ها را افزايش مي‌دهد. همچنين در اين روش كربن دي اكسيد بايد از بقيه گازهاي مضري كه توسط كارخانه‌ها و نيروگاه‌ها توليد مي‌شود، جدا شود كه اين مساله نيز هزينه‌بر است. اما احداث اين‌گونه مراكز در مكان‌هاي كه ذخاير خوبي از سنگ‌هاي رسوبي دارند، توجيه زيست محيطي دارد.

استوارت هازلداين، استاد دانشگاه ادينبورگ مي‌گويد: «اين يك موفقيت بزرگ است. اين تحقيق مي‌تواند به روشي كم‌هزينه و باصرفه براي كاهش انتشار گاز دي اكسيد كربن بينجامد. اما ما بايد دنبال استفاده از تمام راهكار‌ها و ظرفيت‌ها باشيم چرا كه سالانه هزاران ميليون تن گاز كربن دي اكسيد منتشر مي‌شود كه بايد جلو انتشار آنها هر چه سريع‌تر گرفته شود.

پنل بين دولتي سازمان ملل متحد (IPCC) نيز به اين نتيجه رسيده است كه ذخيره‌سازي كربن دي اكسيد مي‌تواند نقشي مهم و به‌صرفه از لحاظ اقتصادي در مقابله با تغيير اقليم داشته باشد. اين پنل اعلام كرده است كه بدون اجراي طرح‌هاي ذخيره‌سازي كربن دي اكسيد هزينه‌هاي برنامه مقابله با گرم شدن زمين به دو برابر افزايش پيدا مي‌كرد. با اين‌حال دولت انگلستان در نوامبر سال 2015 يك پروژه يك ميليارد پوندي ذخيره‌سازي كربن دي اكسيد را متوقف كرد. متاسفانه اجراي اين پروژه‌ها در سطح جهان بسيار كند پيش مي‌رود. از سال 1972 تا به حال 100 مورد تزريق گاز كربن دي اكسيد به زمين صورت گرفته كه در مورد هيچ‌يك تا به حال نشتي گاز گزارش نشده است.