پيامدهاي اقتصادي نابودي ميراث جهاني

بنا بر اين گزارش، در شرايطي كه بيش از 1000مورد از ميراث جهاني در 163كشور جهان شناسايي شده است و بسياري از اين سايت‌ها مقاصد گردشگري فعالي هم هستند، نمي‌توان از تاثير تغييرات اقليمي بر آنها غافل بود. اين سايت‌هاي تاريخي و محيط زيستي گاهي به دليل حضور بيش از حد گردشگران در معرض آسيب هستند و تغييرات اقليمي هم در اين روند مزيد بر علت شده‌اند. مسائلي مانند بالا رفتن سطح آب درياها، افزايش دما، جابه‌جايي زيستگاه‌ها و افزايش بسامد شرايط آب و هوايي شديد مانند توفان‌ها، سيل‌ها و خشكسالي‌ها، همه و همه مي‌توانند جذابيت ميراث جهاني به عنوان مقاصد گردشگري را كاهش دهند. به دنبال توافق پاريس، 195 كشور جهان تعهد كردند راه‌هايي براي آن بيابند كه افزايش دماي متوسط جهاني از پيش از آغاز دوران صنعتي شدن، بالاتر از 2 درجه سانتي گرا نباشد و اين، موضوعي حياتي براي آينده ميراث جهاني است.

  گردشگري جهاني و محيط‌زيست

از سوي ديگر، چنانچه اين گزارش نشان مي‌دهد، ميراث جهاني خود مي‌تواند موجب كاهش و سازگاري روند تغييرات اقليمي در جهان شود. به عنوان مثال، جنگل‌هاي باراني و زيستگاه‌هاي ساحلي مي‌توانند موجب جذب كربن و فراهم آوردن خدمات اكوسيستمي شوند كه به نوبه خود مي‌تواند به عنوان محافظي طبيعي در مقابل توفان‌ها و سيل‌ها عمل كند. سايت‌هاي ميراث جهاني همچنين مي‌توانند به منزله آزمايشگاه‌هايي طبيعي براي مطالعه اثرات تغييرات اقليمي عمل كنند. اين سايت‌ها مي‌توانند به بازديدكنندگانشان اين امكان را بدهند كه در مورد تغييرات اقليمي و اينكه اين تغييرات چه اثري بر آنها مي‌گذارد هم آموزش بدهند.

تغييرات اقليمي مي‌توانند استرس‌هاي وارد بر سايت‌هاي ميراث جهاني را تشديد كنند، استرس‌هايي مانند آلودگي، درگيري بر سر منابع، شهرنشيني، تكه تكه شدن زيستگاه‌ها و از ميان رفتن ميراث فرهنگي ناملموس. با اين همه، استرس‌هايي كه بر ميراث جهاني وارد مي‌آيند تنها محدود به اين موارد نمي‌شوند. از طرفي بسياري از سايت‌هاي ميراث جهاني، نقشي مهم در صنعت گردشگري جهاني دارند، صنعتي كه رشدي بسيار بيشتر از بخش‌هاي ديگر دارد و به تنهايي 9 درصد از توليد ناخالص داخلي جهاني را تشكيل مي‌دهد و يك شغل از هم 11 شغل در جهان را به خود اختصاص مي‌دهد.  گردشگري به‌شدت بر اقسام انرژي بر حمل‌ونقل، مانند هواپيماها و اتوموبيل‌ها وابسته است. امروز صنعت گردشگري، مسوول انتشار 5 درصد از كربن توليد شده در جهان است و پيش بيني مي‌شود اين رقم در طول 25 سال آينده 2 برابر شود. با اين همه، حتي خود صنعت گردشگري هم در مقابل تغييرات اقليمي شكننده است. اين شكنندگي به اين جهت رخ مي‌دهد كه تغييرات اقليمي هزينه‌هاي بيمه‌يي را افزايش مي‌دهند، موجب پديد آمدن تنش‌هاي آبي و خسارات متعدد به دارايي‌هاي سرمايه‌يي در مقاصد گردشگري مي‌شوند.

  آدم‌ها و مرجان‌ها

از زمان تصويب كنوانسيون ميراث جهاني در سال 1972، تغييرات اقليمي يكي از عمده‌ترين خطراتي بوده‌اند كه اين ميراث را تهديد كرده‌اند. گرمايش جهاني از سال 1880ميلادي تاكنون، موجب شده دماي متوسط كره زمين يك درجه سانتي‌گراد افزايش پيدا كند و بازه زماني 30ساله مابين سال‌هاي 1983 تا 2012 هم در طول 1400سال گذشته گرم‌ترين بازه زماني در نيم كره شمالي بوده‌اند. اين حجم از تغييرات مي‌توانند نشان‌دهنده آن باشند كه ميزان خطر تا چه اندازه بالاست. امروزه تقريباً نيمي از تمام صخره‌هاي مرجاني در جهان در معرض نابودي‌اند. اين در حالي است كه بنابر تخمين‌ها، بيش از 275ميليون نفر در سراسر جهان در همسايگي مستقيم صخره‌هاي مرجاني زندگي مي‌كنند. صخره‌هاي مرجاني در دست‌كم 93كشور جهان، يكي از منابع جذب گردشگران‌اند و در 23كشور از اين ميان، بازديد از صخره‌هاي مرجاني حداقل 15درصد از توليد ناخالص داخلي كشورها را تشكيل مي‌دهد. مرجان‌ها در سراسر جهان به دليل بالا رفتن دماي آب و اسيدي شدن آنها به‌شدت در معرض خطر قرار گرفته‌اند. حتي با سناريوهاي خوشبينانه كنوني براي كاهش ميزان افزايش دما تا سال 2030، تا آن زمان 70درصد از صخره‌هاي مرجاني در جهان در معرض نابودي خواهند بود. افزايش دما اما تنها در آب‌ها رخ نمي‌دهد. افزايش دماي هوا هم موجب پيدايش تغييرات محيطي بسياري شده است: آب شدن يخ‌ها و يخچال‌هاي قطبي، فرسايش سواحل، آتش سوزي‌هاي بيشتر و بزرگ‌تر و بروز تغييرات در برخي اكوسيستم‌ها، همگي نتيجه افزايش دما در كره زمين هستند. از طرفي بسياري از حيوانات در سايت‌هاي ميراث جهاني در معرض خط قرار دارند. برخي گونه‌ها درجاتي از انعطاف‌پذيري را در مقابل تغييرات اقليمي از خود بروز مي‌دهند، اما برخي ديگر به دلايل مختلف در اين مورد آسيب پذيرتر هستند. برخي عوامل هم موجب مي‌شود آسيب‌پذيري اينگونه‌هاي افزايش پيدا كند، مثل از بين رفتن زيستگاه‌ها، از بين رفتن كيفيت آنها و نيز تكه‌تكه شدن آنها. براي اجتناب از اين اتفاق، بايد به سرعت براي گسترش و مديريت مرزهاي اكوسيستم‌ها كاري كرد. به عنوان مثال بايد راهي پيدا كرد تا مناطق حائل ميان اكوسيستم‌هاي انساني و حيواني افزايش پيدا كنند.

با اين همه، ميراث جهاني در اكوسيستم‌ها خلاصه نمي‌شود. بناهاي يادبود و ساختمان‌ها نمي‌توانند حركت كنند و وضعيت آنها به‌شدت به وضعيت منطقه، فرهنگ و شيوه‌هاي زيست در آن وابسته است. اين گروه از ميراث جهاني بيشترين آسيب را از افزايش وزش بادهاي ويرانگر، سيلاب‌ها، فرسايش ساحلي و اقسام آن مي‌بينند. ميزان رطوبت در هوا هم مي‌تواند به ناپايداري برخي بناها بينجامد. نوسانات دمايي نيز مي‌تواند موجب به هم خوردن توازن در تراكم حشرات و موش‌هايي شود كه در مواردي به نابودي بناها مي‌انجامند. بالا رفتن سطح درياها به عنوان يكي از كليشه‌يي‌ترين تصورات و پيامدهاي تغييرات اقليمي، در منطقه‌يي مانند دريايي آدرياتيك هم، موجب شده است كه همين حالا ساختمان‌هاي بسياري زير آب بروند. گزارش‌هايي كه در فاصله سال‌هاي 1979 تا 2013 توسط يونسكو تهيه شده‌اند نشان مي‌دهند در 77 مورد از گزارش‌هايي كه درباره تهديدات مبتلا به سايت‌هاي ميراث جهان در كشورهاي مختلف تهيه شده‌اند، نحوه مديريت و عوامل نهادي در شمار اصلي‌ترين تهديدات قرار داشته‌اند. از ميان ديگر تهديدهاي مندرج در اين گروه هم مي‌توان به مناقشات مرزي، مسائل قانوني و موضوعات مربوط به حكومت‌ها و كمبود منابع مالي و انساني اشاره كرد.

محمدمهدي حاتمي