گزارش از متن و حاشيه نخستين نشست اوپك در سال 2016
روزي آرام براي اوپكي كرخت
نخستين نشست اوپك در سال 2016، روز پنج‌شنبه در شهر وين، شهري كه از 24 ژوئن 1965 تاكنون مقر اين سازمان بوده است، برگزار شد.
خبر اقتصادی - تغيير وزير نفت عربستان و حضور خالد الفالح به عنوان وزير انرژي از سوي سعودي‌ها، سبب شده بود كه رسانه‌ها توجه ويژه‌يي را به اين نشست نشان دهند. طبق اظهارات گزارشگر اوپك، 3000 نفر براي حضور در اين نشست ثبت‌نام كرده بودند كه در سال‌هاي اخير رقم بي‌سابقه‌يي بوده است.
گزارش اين نشست بر اساس ويديوهاي زنده وب‌سايت اوپك از اين مراسم تهيه كرده است. مهم‌ترين اتفاق نشست 169 انتخاب محمد باركيندو نماينده نيجريه به سمت دبيركلي بود. نماينده‌يي كه بيژن زنگنه وزير نفت ايران نيز در بدو ورود به وين حمايت خود را از او اعلام كرده بود. سقف توليد اوپك در اين نشست همچنان بدون هيچ تغييري باقي ماند، گابن به عنوان عضو جديد سازمان پذيرفته و مقرر شد تا نشست بعدي اوپك 30 نوامبر 2016 برگزار شود. در حالي كه بيژن زنگنه وزير نفت ايران پس از پايان نشست در جمع خبرنگاران اعلام كرد كه اين نشست «آرام» برگزار شده است، بسياري اعتقاد دارند اين نشست نه «آرامش» بلكه كرختي و بي‌حسي اوپك را نشان مي‌دهد. سكوتي پوشالي بر هياهوي لايه‌هاي زيرين اين سازمان. حدود ساعت 12 ظهر به وقت تهران، خبرنگاران وارد سالن نشست وزراي اوپك شدند. همان‌طور كه مي‌شد از قبل حدس زد، ميز عربستان سعودي به واسطه عضو جديد خود، خالد الفالح، براي ژورناليست‌ها بيشترين جذابيت را داشت. الفالح كه از روز دوشنبه در وين حضور داشت و جلو خبرنگارها آفتابي نشده بود، با خونسردي به پرسش‌ها پاسخ مي‌داد. آن سوي ميز، جايگاه بيژن زنگنه نيز به نسبت شلوغ بود و خبرنگاران سعي مي‌كردند موضع وزير نفت ايران را در مورد افزايش توليد نفت جويا شوند. در خلال همين صحبت‌ها بود كه زنگنه زمزمه سهميه‌بندي توليد اوپك را طرح و بيان كرد كه ايران خواستار دستيابي به 14.5درصد از سهميه توليد نفت اوپك است. سهميه‌يي كه به معناي توليد 4 ميليون و 700 هزار بشكه نفت خام در ايران تا 5 سال آينده خواهد بود.
آغاز مذاكرات غيرعلني
الفالح اما اظهارنظرهايي محافظه‌كارانه را در پاسخ به خبرنگاران طرح كرد، اظهارنظرهايي از اين دست كه «اوپك همواره موفق شده است تا وضعيت را با اجماع مديريت كند.» در نهايت پانزده دقيقه قبل از ساعت 13 به وقت تهران، بلندگوهاي سالن از خبرنگاران خواستند تا سالن را ترك كرده و اجازه دهند تا نشست رسمي سازمان اوپك آغاز شود. در نهايت راس ساعت 52و 12 دقيقه به وقت تهران، محمد بن صالح الساده وزير انرژي قطر به عنوان رييس كنفرانس، آغاز نشست را پشت درهاي بسته اعلام كرد.
نشست خبري بدون خبر تازه
حدود 4 ساعت پس از اين صحبت‌ها، نشست 169 اوپك به پايان رسيد. عبدالله سالم البدري و محمد بن صالح، پشت ميز قرار گرفتند تا بيانيه نشست را قرائت كرده و به پرسش‌هاي ژورناليست‌هاي تشنه براي خبر جديد پاسخ دهند. ژورناليست‌هايي كه البته بيكار ننشسته و تا قبل از ورود به سالن نشست خبري، زير و بم نتايج نشست 169 را از زبان وزرا بيرون كشيده بودند. توييت‌هاي خبرنگاران حاضر در وين كه بلافاصله پس از باز شدن در سالن نشست وزرا، مانند آغاز نشست، به ماراتن گفت‌وگو با وزرا پيوسته بودند، نشان مي‌داد كه سقف توليد هيچ تغييري نكرده است، نماينده نيجريه به سمت دبيركلي برگزيده شده و گابن نيز به عنوان عضو جديد اوپك پذيرفته شده است. قبل از آغاز نشست خبري، خبرنگاران گزارش دادند كه گروه‌هاي ونزوئلا و اندونزي بلافاصله پس از پايان نشست 169، بدون هيچ حرفي سريعا سالن را ترك كرده‌اند. وضعيتي كه نشان مي‌داد تلاش‌هاي ونزوئلا براي اقناع اعضاي اوپك در زمينه كاهش سقف توليد همچنان بي‌نتيجه باقي مانده است.
2پرسش درباره ايران
در نهايت ساعت 44 و 17 دقيقه به وقت تهران، نشست خبري اوپك آغاز شد. پس از قرائت بيانيه كه مفاد آن تا پيش از اعلام نيز كاملا آشكار شده از خبرنگاران خواست تا پرسش‌هاي خود را آغاز كنند. نخستين پرسش پس از پرسش درباره نشست بعدي اوپك، درباره اقدام اوپك در زمينه افزايش قيمت بود كه محمد صالح پاسخي با سبك ميانه‌رو به آن داد. وزير انرژي قطر به وضعيت فعلي بازار كه قيمت‌هايي رو به بهبود دارد، اشاره كرده و بيان كرد كه بايد منتظر ماند و ديد كه در ادامه چه اتفاقي خواهد افتاد. وزير انرژي قطر با بيان اينكه خوشحاليم كه نشست خوبي را پشت سر گذاشته و فهم مشترك و نگاهي مسوولانه به بازار نفت داريم، اظهارنظرهايي را درباره وضعيت بازار نفت در 2 سال گذشته بيان كرد. او در نهايت اعلام كرد كه منصفانه‌ترين حالت اين است كه قيمت نفت به وضعيتي برسد كه توليدكننده و مصرف‌كننده هر دو از قبل آن منتفع شوند.
دفاع ضمني از حق افزايش سرمايه‌گذاري ايران
پرسش سوم اما درباره «ايران» بود. جان ديفتريوس خبرنگار برجسته و باسابقه اوپك، اين پرسش را خطاب به وزير انرژي قطر به عنوان رييس نشست و عبدالله البدري دبيركل سابق اين سازمان طرح كرد كه با توجه به اينكه ايران خيلي سريع دست به افزايش توليد نفت زده و قصد دارد تا بر توليد خود اضافه كند، آيا اين حقيقت دارد كه اعضاي اوپك تا زمان دستيابي ايران به سطح توليد قبل از تحريم، به نتيجه‌گيري خاصي درباره سقف توليد نخواهند رسيد و اين سقف افزايش خواهد يافت؟وزير انرژي قطر به اين پرسش اين‌گونه پاسخ داد: «بازار نفت بسيار دايناميك است و در وضعيت فعلي نشانه‌هاي مثبتي در آن وجود دارد. ايران در حال افزايش توليد نفت و افزايش سرمايه‌گذاري در صنعت نفت خود است و اين كشور حق دارد تا در منابع طبيعي نفت خود سرمايه‌گذاري كند. در حال حاضر ما مي‌بينيم كه با وجود افزايش توليد نفت ايران، قيمت‌ها در حال بازيابي هستند. در حالي كه سطح توليد نفت اوپك در حال افزايش است، بازار به نفت احتياج دارد و همين مساله به تعادل بخشي عرضه و تقاضا كمك كرده است.» او گفت: «در نهايت اگر سطح توليد نفت اوپك در وضعيت فعلي باقي بماند، با توجه به اينكه در سال جاري با افت سرمايه‌گذاري نفتي مواجه بوديم، تاثير قيمتي در سال بعد مشخص خواهد شد و اعضاي اوپك نيز نسبت به اين تغييرات برخوردي مسوولانه دارند.»
در اين لحظه منشي جلسه در حال روشن كردن ميكروفن براي خبرنگار بعدي بود اما ديفتريوس خواستار پاسخ سالم البدري در اين زمينه نيز بود. دبيركل سابق اوپك كه حالا آخرين حضورش در اين قامت را تجربه مي‌كرد در پاسخ گفت: «اين مساله كه ايران مي‌خواهد نفت بيشتري توليد كند بر هيچ كس پوشيده نيست. اما در مقابل نيز ليبي وجود دارد كه با كاهش عرضه مواجه شده است. سطح فعلي توليد اوپك توسط بازار پذيرفته شده و بازار فعلا با اين ارقام راحت است.»
اما اين تنها پرسش طرح شده درباره ايران نبود، در خلال صحبت‌هاي وزير انرژي قطر به اين مساله اشاره شده بود كه ايران خواستار دستيابي به سطح توليد «قبل از وضع تحريم‌ها» است. كلماتي كه بيژن زنگنه، وزير نفت نيز بارها در طول صحبت‌هاي خود از آن استفاده كرده است. همين كلمات، دستمايه پرسش يكي از خبرنگاران شد. او پرسيد، «ايران مي‌گويد كه خواستار دستيابي به سطح توليد قبل از تحريم است. اما اين سطح چقدر است؟ 3ميليون بشكه؟ 4ميليون بشكه يا 4ميليون و 500هزار بشكه؟» پرسشي شيطنت‌آميز كه عبدالله سالم البدري، دبيركل سابق اوپك با لبخندي به‌خصوص شخصا به آن پاسخ داده و اعلام كرد: «اين پرسش را نه از ما بلكه از خود ايران بپرسيد.»درنهايت يكي از مهم‌ترين پرسش‌هاي ديگري كه در اين نشست مطرح شد، در اين باره بود كه آيا اوپك كارايي خود را از دست نداده است؟ پرسشي كه وزير انرژي قطر پاسخي جالب‌توجه درباره آن ارائه كرد. او گفت: «دنيا تغيير كرده و بازار نيز تغيير كرده است. سازمان اوپك يك موجود زنده است كه نسبت به اين تغييرات واكنش نشان داده و خود نيز تغيير مي‌كند. اوپك از گذشته تاكنون در موقعيت‌هاي مختلف، موجوديت و هويت‌هاي مختلفي از خود نشان داده و اين روند ادامه خواهد يافت.»
دبيركلي اوپك زير سايه وزير نفت عربستان
مساله دبيركلي اوپك كه تقريبا در نشست 169 پس از چندين سال حل شد، مساله‌يي نسبتا فرعي ميان چالش‌هاي اوپك به حساب مي‌آيد. پيش از اين آغاز نشست اوپك انتظار مي‌رفت كه كانديداهاي تصاحب جايگاه دبيركلي اوپك از كشورهاي اندونزي، اكوادور، آنگولا و نيجريه باشند؛ درنهايت اما رقابت اصلي ميان آنگولا و نيجريه بود.
دولت نيجريه لابي‌گري و مذاكرات زيادي با مقامات ارشد اوپكي انجام داده بود تا از حمايت آنها از «باركيندو» اطمينان حاصل كند. محمد بوهاري، رييس‌جمهور نيجريه كه هم‌زمان وزير نفت اين كشور نيز به حساب مي‌آيد و امانوئل ايبه كاچيكوو به عنوان وزير ايالتي نفت اين كشور هركاري كردند تا موفقيت باركيندو را تضمين كنند.
بر اساس گزارش‌ها، در نشست دوحه در ماه آوريل جايي كه بزرگ‌ترين كشورهاي توليدكننده نفت جهان گرد هم آمده بودند تا در مورد فريز توليد نفت و حمايت از قيمت‌ها به گفت‌وگو بنشينند، بوهاري و كاچيكوو از اين فرصت استفاده كرده و كانديداتوري باركيندو را به اعضاي اوپك فروخته بودند. همچنين مشخص شده كه شخص امانوئل كاچيكوو ديدارهاي جداگانه‌يي از عربستان‌سعودي، ايران و عراق داشته تا براي حمايت از باركيندو راي جمع كند.
وال‌استريت‌ژورنال حدود يك هفته پيش از برگزاري نشست 169 اوپك در گزارشي به بررسي وضعيت كانديداهاي دبيركلي سازمان كشورهاي صادركننده نفت پرداخت. در اين گزارش بر اين نكته تاكيد شده كه به‌طور كلي دبيركل اوپك نقش چندان مهمي در اين سازمان ايفا نمي‌كند و به عنوان مثال وزير نفت عربستان نقش بسيار مهم‌تري را در تصميمات اين سازمان ايفا مي‌كند. اما در هر صورت نقش دبيركل به‌عنوان يك كارگزار اغلب براي هموار كردن اختلافات درون گروه است. عبدالله البدري ليبيايي، قرار بود در سال 2013 از سمت خود بازنشسته شود اما به دليل اختلافات كشورهاي اوپك نهايتا تعيين جانشين وي تا نشست 169 در روز پنج‌شنبه گذشته در وين به طول انجاميد. البدري در طول اين سال‌ها نقشي خنثي داشت و تنها نظاره‌گر رقابت‌هاي داخلي اوپك بود كه اين سازمان را بين ايران و عربستان و كشورهاي ثروتمندتر نظير كويت و كشورهاي فقيرتر نظير ونزوئلا تقسيم كرد.
اما براي تعيين دبيركل جديد نيجريه محمد باركيندو را به عنوان كانديداي خود معرفي كرد. وي پيش از اين رييس بخش مديريت گروهي شركت ملي نفت اين كشور بوده است.
متاسفانه از كانديداهاي ديگر كشورها اطلاعات بسيار كمي موجود است و امكان مقايسه صلاحيت آنها دشوار است. به گزارش «تعادل» به نقل از رويترز، به غير از نيجريه كه باركيندو را به ميدان فرستاده بود، ونزوئلا نيز «علي رودريگز» را به عنوان كانديداي خود براي تصاحب اين پست معرفي كرده بود. رودريگز پيش از اين و در فاصله سال‌هاي 2001 تا 2002 دبيركل اوپك بود اما اين‌بار در رقابت با باركيندو نتوانست مجددا اين سمت را به دست آورد و نخستين شخصي باشد كه دو بار دبيركل اين سازمان مي‌شود. نكته جالب توجه اين است كه در تاريخ اوپك، نيجريه و ونزوئلا به ترتيب با پنج و چهار بار تصاحب كرسي دبيركلي اوپك در بين تمامي اعضا ركورددار هستند.
ماجراي يك صندلي
براي خبرنگاران باسابقه اوپك كه تاكنون نشست‌هاي مختلفي را از نزديك پوشش داده‌اند، اين پوشش‌ها تقريبا مانند بازي‌اي شده است كه از شما مي‌خواهند به اشيا يك اتاق دقت كرده، سپس اتاق را ترك كرده و بگوييد كه جاي چه چيزي عوض شده است؟ هر تغيير در جزيياتي هرچند كوچك در اين زمينه، براي خبرنگاران معنادار است. وائل مهدي كه از خبرنگاران عرب باسابقه محسوب مي‌شود، در جريان نشست اوپك در توييتر خود به نكته‌يي بسيار ريز اشاره كرد. او خطاب به جيمي وبستر، ديگر خبرنگار اوپك نوشت: «آيا متوجه شدي كه در اين نشست، نماينده هيات عامل عربستان سعودي در اوپك، در صندلي رديف جلو ننشسته و به عقب رفته است؟ آيا مي‌توان اين مساله را تغييري در وزارت يا سياست عربستان تلقي كرد؟» او ادامه داد: «از نظر من اين اتفاق عجيبي است چراكه براساس پروتكل‌هاي اوپك بايد نماينده هيات عامل در رديف 1 يا 2 باشد.
اما در مورد عربستان اين نماينده براي نخستين‌بار در رديف 3 نشسته بود. من تا به حال چنين چيزي را نديده بودم» درواقع فردي كه در تصوير‌ها سمت چپ خالد الفالح نشسته بود، برخلاف گذشته نماينده عربستان در اوپك نبوده و يكي از شاهزادگان سعودي بود.
واكنش بازار به نشست اوپك
پس از پايان نشست اوپك و با وجود دست‌نيافتن به هيچ‌گونه توافقي مبني بر تغيير در سطح توليد، قيمت جهاني نفت كمي افزايش يافت. در اين روز قيمت نفت برنت به بالاي 50دلار رسيد و هر بشكه 50دلار و 4سنت معامله شد. قيمت هر بشكه نفت WTI نيز به 49دلار و 17سنت رسيد. هرچند روند افزايش قيمت ادامه نداشت و روز گذشته قيمت نفت مجددا كمي كاهش داشت.
رسانه‌هاي مختلف جهان هر يك از نگاه خود به بررسي اين نشست پرداختند. پايگاه خبري «فوربس» در تحليل خود از اين نشست عنوان مي‌كند كه باتوجه به روند ذخاير جهاني نفت، در روز پنج‌شنبه همه چشم‌ها به سمت وين دوخته شده بود تا مشخص شود كه از دل نشست اوپك چه چيزي بيرون خواهد آمد. متاسفانه اين نشست تكرار نشست دوحه در ماه آوريل بود، بدون آنكه هيچ خبر غيرمنتظره‌يي از آن شنيده شود. اما با وجود عدم اتخاذ تصميمي مبني بر فريز توليد نفت، قيمت نفت برنت در روز برگزاري نشست به بالاي 50دلار رسيد.
بعد از فروكش‌كردن اخبار نشست اوپك، روز جمعه و شنبه شاهد كاهش قيمت نفت بوديم. تحليلگر پايگاه خبري «ماركت واچ» به بررسي برخي دلايل اين امر مي‌پردازد. روز جمعه قيمت نفت آتي به پايين‌ترين سطح خود در بيش از يك هفته گذشته رسيد. علت اين كاهش قيمت علاوه بر نشست نااميدكننده اوپك، افزايش تعداد ريگ‌هاي فعال حفاري امريكا كه بيانگر افزايش توليد اين كشور و همچنين انتشار آمار بيكاري در اين كشور است كه باعث افزايش نگراني‌ها از چشم‌انداز تقاضاي انرژي است. براساس گزارش دپارتمان كار امريكا، اين كشور در ماه مه تنها توانسته 38هزار شغل اضافه كند.
پايگاه خبري «اويل پرايس» نيز در گزارشي به علل عدم تاثيرپذيري بازار از نشست منفعلانه اوپك مي‌پردازد. بنابر اين گزارش، علت بي‌تفاوتي بازار به اتفاقات وين اين است كه تقريبا چنين ماحصلي از نشست اخير اوپك انتظار مي‌رفت و به همين دليل تحليلگران و فعالان بازار نفت غافلگير نشدند.
نادي صبوري- حميد مظفر
