«منفعت مالي» پشت پرده مخالفت با فناوري‌هاي زيستي

 او كه تحصيلات خود را در رشته مهندسي كشاورزي، بيوشيمي و اگرونومي سپري كرده است سابقه فعاليت روزنامه‌نگاري نيز دارد و به عنوان دبير و سردبير مجلات اسپرينگر (Springer) و الزوير (Elsevier) قلم مي‌زند. اين پروفسور بازنشسته دانشگاه برن هم‌اكنون در پست‌هاي متعدد مديريتي همچون عضو كميته ايمني زيستي دولت سوئيس، عضو انجمن سلطنتي زيست‌شناسي و مدير عمومي در كميسيون اروپا، رئيس بخش تنوع ‌زيستي و فدراسيون بيوتكنولوژي اروپا و عضو و هيات‌مديره توسعه فناوري در افريقا و... توانسته بيش از 500 اثر در حال انتشار و 320 اثر منتشر شده را در كارنامه علمي خود ثبت كند. كمبود زمان بهانه‌يي نشد تا فرصت گفت‌وگو با ايشان را ولو اندك از دست بدهيم.

با توجه به بروز پيامدهاي تغييرات اقليمي در بسياري از نقاط جهان لزوم استفاده از فناوري‎هاي روز براي تطبيق با شرايط موجود را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

به زودي جمعيت جهان به ده ميليارد نفر خواهد رسيد و همه اينها به اين مفهوم است كه بايد در برابر تغييرات انعطاف‎پذير باشيم و با تسلط بر فناوري تغييرات را مورد مطالعه و بررسي قرار داده و آنها را كنترل كنيم. به همين جهت بايد در روش‎هاي سنتي تجديدنظر كنيم. در اين راستاكشاورزي ارگانيك يكي از مهم‌ترين اقداماتي است كه مورد توجه قرار گرفته است. گروهي از طرفداران كشت ارگانيك افراد بسيار روشنفكري هستند كه با ارائه روش‎هاي خلاقانه توانسته‎اند دستاوردهاي خوبي داشته باشند اين دوستداران محيط زيست نه تنها مخالفتي با مهندسي ژنتيك ندارند بلكه اهداف مهندسي ژنتيك را كاملا ستايش مي‎كنند. اينها افرادي هستند كه بر مبناي يافته‎هاي علمي مي‎انديشند و تصميم مي‎گيرند و تشخيص مي‎دهند كه فناوري مهندسي ژنتيك و محصولات تراريخته عملا كمك شايان توجهي به حفظ محيط زيست و تامين امنيت غذايي و سلامت مردم كرده‎اند و برخلاف بسياري از اعضاي فدراسيون بين‎المللي جنبش كشاورزي ارگانيك (IFOAM) صرفا در پي تجارت و كسب درآمد نبوده‎اند. از سوي ديگر متخصصان مهندسي ژنتيك مي‎توانند با اشراف بر فناوري زيستي محصولات سالمي توليد كنند كه به نوعي سوپر ارگانيك بوده و كمك شاياني به محيط زيست و تمدن بشري خواهند كرد.

شما در پاسخ قبلي استفاده از محصولات تراريخته را به عنوان راه‌حلي براي تطبيق با شرايط فعلي ياد كرديد در حالي كه اين محصولات نه تنها در ايران بلكه در برخي نقاط ديگر از جهان مخالفان جدي دارند. نظرتان را در اين رابطه بفرماييد.

براي داشتن كشاورزي بهتر بايد دهه‎ها تجربه كنيم و درك بهتري از نظريات مختلف مخصوصا نظريات مخالف محصولات تراريخته داشته باشيم. بدين‌ترتيب متوجه مي‎شويم كه بسياري از مخالفان اين تكنولوژي انسان‎هاي شريفي هستند كه صرفا به دليل عدم آگاهي درست از ماهيت اين فناوري به مقابله با آن مي‎پردازند و از طرف ديگر نيز عده‎اي سودجو با ارائه اطلاعات نادرست در پي تشويش اذهان مردم عادي هستند تا به اين ترتيب به منافع مالي و شخصي خود دست پيدا كنند.

بسيار شنيده مي‎شود كه مهندسي ژنتيك دشمن طبيعت است، در حالي كه مي‎توان گفت اين فناوري بسيار به حفظ محيط زيست كمك كرده است. ثابت شده است كه استفاده از آفتكش‎ها بوده كه باعث ازبين رفتن موجودات غير هدف شده است نه ذرت يا هر محصول تراريخته ديگري.

سال‌ها تجربه و تحقيقات شما در حوزه مهندسي ژنتيك چه پاسخي براي مخالفان جدي اين حوزه به ويژه «واندانا شيوا» دارد؟

براي پاسخ به اين پرسش به يك نمونه كوچك اشاره مي‌كنم. سازمان صلح سبز تحت پوشش شعارهاي محيط‎زيست‎دوستانه به مخالفت با محصولات تراريخته مي‎پردازد در حالي كه شواهد و اسناد نشان داده است كه چنين محافلي صرفا در پي كسب منافع مالي خود هستند. همچنين با صراحت مي‌گويم كه «واندانا شيوا» دروغگويي بزرگ است. شيوا در حالي تظاهر به حمايت از كشاورزان كم درآمد مي‎كند كه تنها براي يك سخنراني براي همين مردم فقير ده هزار دلار براي بليت هواپيما و چهل هزار دلار دستمزد دريافت مي‎كند.

 از سوي ديگر در حالي كه مدعيان دروغين حقوق بشر از جمله اسراييل و اتحاديه اروپايي با دريافت درآمدهاي نفتي داعش و فروش سلاح به اين گروه‎هاي تروريستي از آن‎ها حمايت مي‎كنند بايد با صداي بلند گفت كه اين‎ جريان‎هاي حمايت از تروريسم و كشتار جمعي ترسناك است نه محصولات تراريخته كه سلامتي آن‎ها اثبات شده است.

در واقع بايد بگويم كه فرار ژني و افزايش استفاده از سموم شيميايي از جمله دروغ‎هايي هستند كه در مورد محصولات تراريخته مطرح مي‎شوند اين در حالي است كه احتمال فرار ژني با تدوين و رعايت استانداردها به صفر رسيده است و استفاده از سموم شيميايي نيز با كشت محصولات تراريخته بطور معني‎داري كاهش پيدا كرده است. علاوه بر آن مقاومت به آفات نيز در اثر كشاورزي سنتي چندين برابر محصولات حاصل از مهندسي ژنتيك بوده است.

نتايج تحقيقات شما در زمينه تغيير اقليم پيامدهاي اين پديده را براي ايران چگونه پيش‌بيني مي‌كند؟

تغيير اقليم همواره در طول تاريخ وجود داشته و يك حقيقت است اما از سوي ديگر بزرگ‌نمايي و اغراق در اين زمينه صورت گرفته است؛ به گونه‌يي كه تعدادي از امريكايي‌ها ادعا مي‌كنند كه تغيير اقليم دروغ است و چنين تغييراتي رخ نداده است و برخي ديگر در اين زمينه بزرگ‌نمايي مي‌كنند.

 براساس داده‌هاي علمي اثرات تغيير اقليم در حال افزايش است، سازمان فائو (سازمان خواربار و كشاورزي ملل متحد) از من خواست تا گزارشي در خصوص تغيير اقليم تهيه كنم كه اين گزارش مورد توجه بخشي از اين سازمان قرار نگرفت؛ چراكه در اين گزارش اعلام كردم كه تغيير اقليم به دليل افزايش CO2 قابل قبول نيست. اساس مستندات علمي آن زماني كه تغيير اقليم آغاز شده بود، هيچ دي اكسيد كربني در دنيا وجود نداشته است و بعد از گرم شدن كره زمين بوده است كه ما با پديده افزايش دي اكسيد كربن مواجه شديم. مطمئن نيستم كه افزايش دي اكسيد كربن در گرم شدن كره زمين تاثير داشته باشد؛ چراكه نتايج مطالعات نشان مي‌دهد كه در برهه‌يي افزايش دي اكسيد كربن تاثيري در تغيير اقليم نداشته است؛ ولي در زمان ديگر ممكن است تاثير داشته باشد. به عبارت ديگر مي‌توان تغيير اقليم را يك روال طبيعي كره زمين توصيف كرد كه حدود 20 عامل در بروز آن موثر است. اگر به جاي گرم شدن به سمت سرد شدن زمين حركت كنيم، همانطور كه در دهه 50 و 60 قرن 19 ميلادي در اروپا رخ داد و چند صد نفر فوت كردند، اين پديده مي‌تواند براي افراد ساكن در مناطق مختلف اروپا خطرناك‌تر باشد. در گذشته تغييرات قابل توجه بيشتري در اقليم رخ داده است؛ ولي حقيقت اين است كه در دنيا جمعيت بيشتر و متراكم‌تر شده است و ما شاهد اثرات مثبت پديده تغيير اقليم هستيم. براي مثال افزايش بارش و افزايش مساحت جنگل‌هاي حاره‌يي از مزاياي مثبت پديده تغيير اقليم است و به صراحت مي‌توان گفت حتي يك قطره آب به دليل تغيير اقليم از دست نرفته است. در رابطه با اثرات منفي تغيير اقليم همچون بيابان‌زايي و خشكسالي بايد بگويم در مناطقي از كره زمين چون پاكستان و ايران تاثيرات منفي تغيير اقليم ديده مي‌شود كه اين امر به دليل كاهش بارش بوده است.

و اما سخن پاياني....

با توجه به پيشرفت سريع فناوري و روش‎هاي جديدي كه ارائه مي‎شود لازم است آگاه باشيم كه اين روش‎ها مكمل روش‎هاي قديمي‎تر هستند و اينكه صرفا از يك فناوري استفاده كنيم روش عاقلانه‎اي نيست و طرفداران روش‎هاي مختلف بايد بدانند كه بشر بخشي از طبيعت است و جدا از آن نيست پس بايد با به كارگيري روش‎هاي تلفيقي ضمن حفاظت از طبيعت به تامين معقول نياز‎هاي بشر نيز توجه شود. گفتني است از هنگامي كه دولت اقدام به برچسب‎گذاري محصولات تراريخته خوراكي كرده است مخالفين توسعه علمي داخلي اقدام به انتشار شايعات و اكاذيبي عليه محصولات تراريخته كرد‎ه‎اند از جمله اينكه اين محصولات در كشورهاي اروپايي مصرف نمي‎شوند و جوامع اروپايي كاملا مخالف توليد و مصرف اين محصولات هستند. بنده با دفاع تمام قد از اين محصولات و فناوري تراريخته با صراحت منع مصرف اين محصولات در اروپا را تكذيب مي‌كنم.