از تغيير در بسته‌بندي سيگار تا تاكيد در نظام ماليات بر دخانيات
مشوق‌هاي 300يورويي انگيزه ترك سيگار مادران باردار
31 ماه مه، از سال 1987 تا به حال به عنوان روز جهاني بدون دخانيات شناخته مي‌شود. هدف اصلي سازمان بهداشت جهاني در روز جهاني بدون دخانيات اين است كه فرد استفاده‌كننده از انواع و اقسام اشكال دخانيات را تشويق كند تا در قدم اول در اين روز به خصوص، به مدت 24ساعت دخانيات را ترك كند.
خبر اقتصادی - از ديگر اهداف اين سازمان، آگاه‌سازي افكارعمومي نسبت به مضرات استفاده از دخانيات است. امروز در جهان سالانه 6ميليون نفر بر اثر استفاده از دخانيات جان خود را از دست مي‌دهند كه بيش از 600هزار نفر آن كساني هستند كه در معرض دود سيگار قرار مي‌گيرند. اين روز به عنوان يكي از 8 رويدادي است كه سازمان بهداشت جهاني مبدع آنها بوده به‌طور رسمي از اين رويدادها حمايت مي‌كند. اين 8 رويداد عبارتند از: روز جهاني سلامت، روز جهاني اهداي خون، هفته جهاني ايمن‌سازي، روز جهاني بيماري سل، روز جهاني بيماري مالاريا، روز جهاني بيماري هپاتيت، روز جهاني مبارزه با بيماري ايدز و روز جهاني بدون دخانيات. هر سال سازمان بهداشت جهاني موضوعي را براي روز بدون دخانيات تعيين مي‌كند كه عمده آنها مربوط به افشاي حقيقت در مورد مصرف سيگار و هشدار دادن به فرد مصرف‌كننده است. به عنوان مثال شعار اصلي اين سازمان براي روز بدون دخانيات در سال 2000 «ساده لوح نباشيد، سيگار شما را خواهد كشت» و در سال 2006 «تنباكو، كشنده در هر شكل» بود كه اشاره به خطرناك بودن استفاده از دخانيات در هر شكل و نوعي دارد. سازمان بهداشت جهاني همچنين هر سال جوايزي را به سازمان‌ها يا افراد حقيقي كه بيشترين سهم را در كاهش استفاده از دخانيات در هر قاره داشته باشند، اعطا مي‌كند. سازمان بهداشت جهاني از هر نهادي- از يك گروه چند نفره محلي گرفته تا دولت‌هاي كشورها- حمايت مي‌كند تا برنامه‌هايي نظير كمپين‌هاي ضد دخانيات، راهپيمايي، مناظره عمومي، همايش‌هاي علمي و برنامه‌هاي هنري برگزار كنند. تعداد زيادي از دولت‌ها اين روز را فرصت خوبي براي عملي كردن برنامه‌هاي ضد دخانيات مي‌دانند به عنوان مثال در سال 2010 در همين روز سيگار كشيدن در تمام بيمارستان‌ها و ادارات دولتي استراليا ممنوع شد.
براي بعضي‌ها فعاليت‌هاي جهاني كه در اين روز خاص انجام مي‌شود به عنوان تجاوز به حريم شخصي يا حتي تبعيض تلقي مي‌شود. عده معدودي با تبليغات دخانيات و استفاده بيشتر از سيگار در اين روز سعي در كمرنگ كردن اثر فعاليت‌هاي گروه‌ها و دولت‌ها شوند. البته اين اعتراض‌ها بيشتر از طرف توليد‌كنندگان دخانيات و شركت‌هاي تبليغاتي ساماندهي مي‌شوند و خود مصرف‌كنندگان تا به حال كمپين اعتراضي خودجوش در مقابل روز بدون دخانيات برپا نكرده‌اند. اما يكي از دانشگاه‌هاي امريكايي به نام «اورگان» در محوطه دانشگاه محلي را در نظر گرفته تا دانشجويان بتوانند در آن مكان سيگار كشيده و از دخانيات با كيفيت لذت ببرند! طبق قانوني در امريكا، چندين سال است كه شركت‌هايي كه به نوعي با توليد تنباكو و دخانيات درگير بوده‌اند در امر تشويق براي ترك كردن سيگار هم دخيل هستند به عنوان مثال بزرگ‌ترين توليد‌كننده سيگار در امريكا سايتي را اداره مي‌كند كه در آن به سيگاري‌ها كمك مي‌كند تا دخانيات را ترك كنند.
ترك سيگار سخت‌تر از آنچه فكر مي‌كنيد
ترك سيگار اقدامي چالش برانگيز و مبارزه‌طلبانه است. ميزان سختي ترك سيگار به عواملي مانند مصرف تعداد سيگار روزانه، تعداد افراد سيگاري افراد نزديك (والدين، دوستان و همكاران سيگاري) و دليل سيگار كشيدن (موقعيت اجتماعي، تحريك دوستان و...) بستگي دارد. هفتاد درصد سيگاري‌ها قصد دارند سيگار را ترك كنند و پنجاه درصد آنها در يك سال اخير تلاش براي ترك انجام داده‌اند. براي ترك سيگار راه‌هاي مختلفي وجود دارد كه عبارتند از: روش اول، روش بوقلمون سرد (بدون كمك ديگران) است كه 90 درصد افراد از اين روش براي ترك سيگار استفاده مي‌كنند و مي‌خواهند سيگار را بدون هر گونه كمكي (شامل حمايت نزديكان، دارو يا درمان) ترك كنند. هرچند بيشتر افراد از اين روش استفاده مي‌كنند، اما كمتر از 10درصد افرادي كه از اين روش استفاده مي‌كنند، موفق مي‌شوند.
روش دوم، رفتار درماني است كه براي استفاده از اين روش در ترك سيگار، به يك متخصص براي يافتن بهترين شيوه ترك سيگار مراجعه كنيد. متخصص رفتار درماني براي شناسايي محرك‌هايي كه باعث احساس هوس سيگار مي‌شود و فراهم كردن حمايت عاطفي در زماني كه به آن نياز داريد، كمك مي‌كند.
روش سوم، درمان با جايگزين كردن منابع نيكوتين است. اين روش شامل استفاده از آدامس‌ها، چسب‌ها، اسپري‌ها و قرص‌هاي نيكوتيني است كه نيكوتين را بدون استفاده از سيگار به بدن فرد ميرساند. اين نوع ترك سيگار، زماني كه با رفتار درماني تركيب شود، بهترين نتيجه را مي‌دهد.
روش چهارم، درمان دارويي است كه بعضي از انواع داروها همچون زيبان (Zyban) يا چانتيكس (Chantix) براي كمك به ترك سيگار ساخته شده‌اند. اين داروها بايد با دستور پزشك تجويز شوند.
روش پنجم، درمان تركيبي است كه با استفاده از تركيبي از روش‌هاي مختلف ترك سيگار شانس فرد را براي رسيدن به هدف افزايش مي‌دهد. براي مثال تركيب رفتار درماني با منابع جايگزين، درمان دارويي با منابع جايگزين و... است.
از آنجا كه نيكوتين ماده‌يي اعتيادآور است ترك آن همراه با علائمي مانند اشتهاي زياد، اضطراب و كج خلقي، افسردگي و افزايش وزن است.
دكتر آذري‌پور‌ماسوله از اعضاي كميته كشوري دخانيات وزارت بهداشت در يك برنامه راديويي اعلام كرد: در زمينه كنترل مصرف سيگار، جزو كشورهاي نسبتا موفق دنيا هستيم. وي همچنين گفت: 12 درصد جمعيت بالاي 15سال كشور سيگار مصرف مي‌كنند و با اين تعداد مصرف‌كننده سالانه به 40 ميليارد نخ سيگار احتياج داريم كه اين مقدار با ميزاني كه سازمان دخانيات توليد مي‌كند فاصله قابل توجهي دارد. به نظر مي‌رسد آمار مصرف سيگار در كشور توسط شركت دخانيات بالاتر اعلام مي‌شود تا براي واردات و توليدات داخل كشور، دليل محكمه‌پسندي را ارائه كنند.
دخانيات هر 8 ثانيه جان يك نفر را مي‌گيرد
بارها و بارها از اثرات منفي سيگار روي سلامتي گفته شده و همواره تاكيد بر اين است كه براي هميشه اين ماده مخدر فراموش شود. طبق تحقيقات سازمان جهاني بهداشت در هر 8 ثانيه يك نفر در دنيا به علت استعمال دخانيات جان خود را از دست مي‌دهد.
حال با ارائه اين گزارش از هديه كشنده سيگار به سيگاري‌ها مي‌گوييم. از دست دادن موها از اثرات سيگار كشيدن است. با تضعيف سيستم ايمني افراد سيگاري در اثر مصرف مواد دخاني، بدن اين افراد مستعد ابتلا به انواع بيماري‌ها از جمله «لوپوس اريتماتوز» مي‌شود كه اين بيماري مي‌تواند عامل از دست دادن موها، ايجاد زخم در دهان، جوش‌هاي پوست روي صورت، سر و دست‌ها شود. افراد سيگاري 40درصد بيش از افراد ديگر در معرض ابتلا به آب مرواريد، كدر شدن عدسي چشم و ممانعت از عبور نور و در نهايت نابينايي هستند.
استعمال دخانيات باعث از بين بردن پروتئين‌هاي انعطاف‌دهنده پوست مي‌شود؛ همچنين باعث تحليل بردن ويتامين A و محدود كردن جريان خون در عروق پوست مي‌شود. پوست افراد سيگاري خشك و داراي خطوط و چين خوردگي‌هاي‌ريزي در اطراف لب‌ها و چشم‌هاست. به علاوه افراد سيگاري سه‌برابر بيش از افراد غير سيگاري به عفونت گوش مياني دچار مي‌شوند و دو برابر بيشتر در معرض خطر ابتلا به نوعي سرطان پوست (پوسته پوسته شدن، برجستگي روي پوست) قرار دارند. سيگاري‌ها 5.1 مرتبه بيشتر از افراد غير سيگاري در معرض خطر از دست دادن زودرس دندان‌ها هستند.
منواكسيدكربن يكي از اصلي‌ترين گازهاي سمي در خروجي اگزوز اتومبيل و دود سيگار است، ميل تركيبي اين گاز با خون بسيار بالاتر از اكسيژن است. اين گاز باعث كاهش قدرت عمل اكسيژن در خون افراد سيگاري حرفه‌يي تا 15درصد مي‌شود. استخوان‌هاي افراد سيگاري تراكم خود را از دست داده و به راحتي شكسته مي‌شود همين طور زمان التيام يافتن و جوش خوردن آنها پس از شكستگي تا 80 درصد افزايش پيدا مي‌كند.
مشوق‌هاي مالي براي مادران سيگاري
در بيمارستان‌هاي سراسر فرانسه، به مادران باردار در قالب كوپن، ۳۰۰ يورو داده مي‌شود تا سيگار كشيدن را ترك كنند. اين اقدام در راستاي مطالعه‌يي انجام مي‌شود كه هدف از آن بررسي تاثير مشوق‌هاي مالي بر ترك سيگار توسط زنان باردار است.
ترديدي نيست كه استعمال سيگار در دوران بارداري، جزو ممنوع‌ترين ممنوع‌هاست. سيگار كشيدن مي‌تواند احتمال سقط جنين را افزايش دهد، استعمال سيگار همچنين يكي از علل اصلي زايمان‌هاي پيش از موعد شناخته شده است. بر اساس گزارشي كه در سال ۲۰۱۵ ميلادي تهيه شده بود، تخمين زده مي‌شود كه همين حالا با وجود تمام هشدارها، حدود 17.8درصد از زنان سيگاري، حتي در دوران بارداري هم به سيگار كشيدن ادامه مي‌دهند. به اين ترتيب چنانكه وزارت بهداشت فرانسه اعلام كرده است، اين كشور بالاترين نرخ استعمال دخانيات در ميان زنان باردار را در سراسر اروپا دارد. در تلاشي براي رفع اين معضل، سيستم بيمارستاني منطقه پاريس، در ماه مارس مطالعه‌يي را آغاز كرد كه قرار بود تاثير مشوق‌هاي مالي بر ترك سيگار از سوي زنان سيگاري در دوران بارداري‌شان را بررسي كند. ۱۷ بيمارستان در سراسر فرانسه، براي تداوم ۳۶ ماهه اين آزمايش اعلام آمادگي كردند. شركت‌كنندگان در برنامه‌هاي دوران بارداري‌شان، با يك متخصص ترك استعمال دخانيات ملاقات مي‌كنند و در پايان هر جلسه، يك بن ۲۰ يورويي خريد دريافت مي‌كنند كه مي‌توانند با آن در بسياري از فروشگاه‌ها كالا بخرند. در واقع، مادران باردار در دوران بارداري‌شان ۳۰۰ يورو دريافت مي‌كنند و افزون بر آن، احتمالا پول خريد سيگار هم نخواهند داد.
تنها افرادي مي‌توانند در اين مطالعه شركت كنند كه دست‌كم ۱۸ساله باشند، بيش از 4.5 ماه از آغاز دوران بارداري‌شان نگذشته باشد و روزانه دست‌كم ۵ نخ سيگار كارخانه‌يي يا ۳ نخ سيگار رول شده بكشند و البته مهم‌تر از هر چيز، تمايل زيادي به ترك سيگار داشته باشند.
اين نخستين‌بار نيست كه در مطالعات مربوط به ترك سيگار، از مشوق‌هاي مالي به عنوان انگيزه‌دهنده استفاده مي‌شود. سال گذشته، محققان در شهر گلاسكو، در پژوهشي مشابه كه در ژورنال پزشكي بريتانيا به چاپ رسيد، به اين نتيجه رسيدند كه مشوق مالي مي‌تواند به زنان باردار سيگاري در ترك عادت كمك كند و در اين زمينه از تاثير بسزايي برخوردار است.
از مجموع ۶۱۲ زن بارداري كه در پژوهش شركت كردند، 22.5 درصد از كساني كه به آنها مشوق مالي داده شده بود موفق به ترك سيگار شدند اما تنها ۸.۶ درصد از كساني كه تنها با متخصصان ترك سيگار جلسه داشتند اما مشوقي دريافت نكرده بودند، موفق به ترك شدند. يكي از اصلي‌ترين چهره‌هاي اين پژوهش در بريتانيا، پروفسور «ليندا بالد» از دانشگاه استرلينگ، در سال ۲۰۱۵ به بي‌بي‌سي گفته بود: «من فكر مي‌كنم آن چيزي كه موجب شد زنان باردار سيگاري از اين طرح استقبال كنند، اين بود كه به جاي محكوم كردن آنها و شرمسار كردن‌شان، به آنها براي به وجود آمدن تغييري در زندگي‌شان كه دستيابي به آن مشكل بود، جايزه داده مي‌شد.» خانم بالد ادامه مي‌دهد: «من معتقدم چيزي كه موجب كارايي اين طرح شده بود اين بود كه مشوق مالي هم به انگيزه‌يي كه بسياري از آنها در همان زمان هم داشتند، افزوده شده بود.»
سونامي سيگار و مرگ 8 ميليون نفر در آينده
طبق گزارش سازمان بهداشت جهاني در سال 2013، 1.1ميليارد نفر معادل 21درصد از جمعيت بالغ جهان سيگاري بودند كه شامل 950ميليون مرد و 177 ميليون زن بود. با وجود افزايش جمعيت جهان تعداد سيگاري‌ها در جهان از 23درصد در سال 2007 به اين رقم در سال 2013 رسيد. اگر همين روند ادامه پيدا كند در سال 2030تعداد مرگ ومير ناشي از مصرف سيگار به بيش از ميليون نفر مي‌رسد كه 80درصد آن در كشورهاي در حال توسعه اتفاق خواهد افتاد. در گزارش سازمان بهداشت جهاني آمده است كه تنها 33 كشور ماليات بالاي 75 درصد دارند و اكثر كشورها يا ماليات بسيار ناچيزي از مصرف‌كنندگان سيگار دريافت مي‌كنند يا به‌طور كلي ماليات خاصي بر دخانيات ندارند. با توجه به اينكه افزايش ماليات يكي از موثر‌ترين راهكارهاي كاهش مصرف است بانك جهاني دست به كار شده است تا نظام ماليات بر دخانيات را در كشورهاي مختلف عملياتي كند. برنامه كنترل مصرف تنباكو در بانك جهاني جهت كاهش مصرف سيگار و اصلاح نظام ماليات بر تنباكو در كشورهاي فيليپين، اندونزي، سنگال، كلمبيا، بوتسوانا، اتيوپي، ارمنستان و گرجستان شروع شده است و به زودي در كشورهايي نظير هند، پرو، پاكستان، بلاروس و تاجيكستان نيز شروع خواهد شد.
طي اين برنامه بانك جهاني با كشورهاي ياد شده در زمينه پيشرفت ظرفيت‌هاي ارزيابي مضرات استعمال دخانيات و تبيين، اجرا و نظارت بر سيستم ماليات بر دخانيات همكاري مي‌شود.
مهدی کریمیان
