هر هفته رييس يك دولت در تهران

نخست‌وزير هند در آستانه سفر تاريخي به ايران در گفت‌وگويي با بيان اينكه فصل جديدي در روابط ايران و هند در حال شكل‌گيري است، خاطرنشان كرد: در اين روابط جديد چابهار به مركز منطقه‌يي ترانزيت، انرژي و تجارت منطقه تبديل مي‌شود. در همين زمينه كارشناسان معتقدند سفر نارندرا مودي به تهران و امضاي اين اسناد همكاري، فصل نويني از روند رو به رشد همكاري‌هاي تهران-دهلي‌نو را در ابعاد مختلف رقم خواهد زد. همزمان با سفر مودي به تهران، منابع خبري گزارش دادند كه اشرف غني رييس‌جمهوري افغانستان نيز براي امضاي توافقنامه مهم سه‌جانبه درخصوص بندر ترانزيتي چابهار ميان ايران، افغانستان و هند به ايران سفر مي‌كند.

 سرمايه‌گذاري 85ميليون دلاري هندي‌ها

 بندر چابهار به‌عنوان تنها بندر ايران كه به آب‌هاي آزاد جهان دسترسي مستقيم دارد، از بنادر مهم استراتژيك جهان به‌شمار مي‌رود. موقعيت ژئوپليتيك چابهار اين بندر را براي برخي كشورهاي منطقه ازجمله هندوستان و پاكستان داراي اهميت كرده است. چابهار در جنوب ايران مي‌تواند از راه دريا به هند متصل شود و وابستگي هند را به پاكستان به‌عنوان دروازه ورود به افغانستان و نيز آسياي ميانه قطع كند، بنابراين هند مي‌تواند كالاهاي خود را از راه بندر چابهار به آسياي ميانه و افغانستان ارسال كند.

در همين راستا قرارداد مشاركت هند در توسعه فاز يك بندر چابهار ايران، ارديبهشت ماه1394 در تهران به امضاي نيتين گادكاري وزير كشتيراني و حمل‌ونقل هند و عباس آخوندي وزير راه‌وشهرسازي ايران رسيد. مطابق اين قرارداد، هند با سرمايه‌گذاري 85ميليون دلاري در تجهيز فاز يك طرح توسعه بندر چابهار، به مدت 10سال بهره‌برداري از اين فاز را به‌عهده خواهد داشت. از سوي ديگر «دارمندرا پرادهان» وزير نفت و گاز طبيعي هند نيز به‌تازگي در سفرش به ايران اعلام كرد كه هند تمايل دارد تا سرمايه‌گذاري خود را در بندر چابهار افزايش دهد.

هند كه از بزرگ‌ترين مصرف‌كننده‌هاي انرژي است، به نفت و گاز ايران بسيار احتياج دارد، بنابراين بندر چابهار مي‌تواند راه انتقال انرژي ايران به هند باشد. برخي كارشناسان هندي بررسي خط لوله‌يي را از زير دريا به هند مورد بررسي و مطالعه قرار داده‌اند.

 از طرف ديگر اين بندر مي‌تواند به افغانستان كه محصور در خشكي است و راهي به آب ندارد، راهي براي دسترسي و ارتباط با جهان بدهد، از همين رو بود كه محمد اشرف غني از زماني كه به رياست‌جمهوري برگزيده شده است بارها درخواست كرده كه ايران اسكله‌يي را در چابهار دراختيار افغانستان قرار دهد. عبدالله عبدالله معاون اجرايي دولت افغانستان نيز در سفر سال گذشته خود به ايران و چابهار بر اين خواسته تاكيد كرده بود. باتوجه به روابط نزديك ميان هند و افغانستان و نيز ضرورت‌هاي همكاري ميان ايران و هند و ارتباط تاريخي و شباهت‌هاي فرهنگي سه كشور، همكاري آنها در اين پروژه مهم اقتصادي بسيار بااهميت و دورنماي موفقيت‌آميزي دارد.

 ايران قرار است زيرساخت‌هاي جاده‌يي و ريلي خود را از ايران به افغانستان براي توسعه مسيرها سرمايه‌گذاري كرده و چنانكه تاكنون گزارش شده است، ساخت راه‌آهن «چابهار به زاهدان» و «زاهدان به خواف» كه قرار است چابهار را از راه شهر مرزي خواف در خراسان‌جنوبي به افغانستان متصل كند در دستور كار قرار دارد.

همچنين منطقه آزاد چابهار در يك سال گذشته 50هكتار زمين در سواحل مكران به بازرگانان افغانستان اختصاص داده و 130شركت در چابهار توسط اتباع افغان به ثبت رسيده و ثبت اين تعداد شركت حاكي از اشتياق سرمايه‌گذاران افغان براي حضور بيشتر در سواحل مكران است. گفتني است عبدالله عبدالله رييس اجرايي دولت افغانستان كه اواسط دي ماه سال گذشته به ايران سفر كرده بود، از بندر چابهار ديدن كرد و صادرات و واردات كالاهاي افغانستان از اين بندر را مورد بررسي قرار داد.

 منافع چابهار براي افغانستان

مسافر قوقندي سخنگوي وزارت صنايع و تجارت، استاد مسعود اقتصاددان برجسته دانشگاه كابل و صيام پسرلي رييس كميته روابط بين‌الملل اتاق تجارت و صنايع افغانستان روز گذشته در ميزگردي با عنوان «نقش و جايگاه بندر ترانزيتي چابهار در اقتصاد منطقه» در خبرگزاري ايرنا، با تشريح تلاش‌هاي دولت افغانستان از سال1383 خورشيدي براي استفاده از بندر چابهار گفت كه كاهش هزينه‌ها در استفاده از اين بندر نسبت به بندر كراچي پاكستان براي بازرگانان كشورمان كه 30درصد مردم آن زير خط فقر زندگي مي‌كنند، بسيار مهم است.

سخنگوي اتاق تجارت و صنايع افغانستان نيز در اين ميزگرد، درباره اهميت بندر ترانزيتي چابهار براي منطقه گفت: آن چيزي كه به اين بندر اهميت مي‌دهد جايگاه آن در منطقه است. افغانستان مي‌تواند از اين بندر كالاهاي خود را به هند صادر و كالاهاي هندي را وارد كشور كند و از طرف ديگر افغانستان و هندوستان مي‌توانند كالاهاي هندي را به كشورهاي آسياي ميانه صادر كنند.

سخنگوي اتاق تجارت افغانستان در عين حال گفت كه براي اينكه بندر چابهار به يك بندر بين‌المللي تبديل شود، بايد سرمايه‌گذاري بيشتري در اين بندر صورت بگيرد و به نظر مي‌رسد هند قصد دارد علاوه بر سرمايه‌گذاري 85ميليون دلاري، به ميزان 200تا 500ميليون دلار ديگر در اين بندر سرمايه‌گذاري كند.

 اهميت استرات‍ژيك روابط ايران و هند

علاوه بر چابهار و همكاري سه كشور افغانستان، هند و ايران در اين بندر گسترش روابط ايران با هند، اتفاقي مهم براي ايران است. هند و ايران كه تا پيش از جدايي بخش مهمي از اين كشور كه پاكستان امروزي را شكل داده، با هم همسايه بودند، سابقه تاريخي طولاني از همكاري و ارتباط با يكديگر داشتند و از همين رو مشابهت‌هاي فرهنگي زيادي هم با يكديگر دارند.

اين روابط تاريخي و فرهنگي كه مي‌تواند پشتوانه روابط جديد بين دو كشور باشد، با مزيت‌هاي اقتصادي كه دو كشور براي يكديگر دارند، تكميل مي‌شود و رابطه با هند را به مثابه يك ضرورت براي ايران معرفي مي‌كند. به نظر مي‌رسد كه هندي‌ها نيز به ضرورت برقراري رابطه با ايران آگاه هستند و از همين روست كه هند هم به دنبال همكاري در چابهار و نيز همكاري در بخش نفت و گاز ايران نيز است. ايران در پاسخ به علاقه هند به سرمايه‌گذاري در بخش نفت و گاز اعلام كرده كه پروژه «فرزاد» را از جريان مناقصات كنار گذاشته و در اختيار هندي‌ها قرار داده است. غلامرضا انصاري، سفير ايران در هند، گفت كه آنها در حال حاضر مشغول مطالعه روي اين پروژه هستند و علاقه دارند آن را اجرايي كنند.

موسسه مطالعاتي كارنگي سال گذشته و درست پس از توافقنامه ايران با كشورهاي 1+5 گزارشي كامل در مورد هند و تمايلش با همكاري با ايران در چابهار نوشت. در اين گزارش آمده است كه برداشته شدن تحريم‌هاي ايران، به هند فرصت خوبي براي توسعه روابط خود با ايران و به خصوص همكاري در چابهار مي‌دهد كه پيش از اين هند به دليل مخالفت با امريكا اين طرح‌ها را معوق گذاشته بود. علاوه بر اين، همكاري با هند ‌كمك به ديدگاهي است كه به «نگاه به شرق» معروف و معتقد است ايران بايد همكاري‌هاي خود را با كشورهاي شرق خود كه با آنها پيوستگي‌هاي تمدني و فرهنگي دارد، افزايش دهد. ايران مي‌تواند تامين‌كننده انرژي براي هند باشد و نيز دروازه و راه ورود اقتصاد بزرگ هند به آسياي ميانه. نزديكي فرهنگي دو كشور همچنين مي‌تواند همكاري‌هاي تكنولوژيك را ميان دو كشور گسترش دهد. در واقع ايران به هند اين امكان را مي‌دهد كه در رقابت منطقه‌يي‌اش با چين، بتواند از كريدور ايران به آسياي ميانه متصل شود و كالاهايش را به اين منطقه برساند. كي‌سي‌سينگ سفير سابق هند در ايران در مورد اهميت سفر نارندرا مودي به تهران گفته است: اين سفر در مقطع كنوني براي برقراري توازن منطقه‌يي بعد از سفر نخست‌وزير هند به تعدادي از كشورهاي حوزه خليج‌فارس ضروري بود. وي با اشاره به تحولات خاورميانه و احتمال خروج امريكا از منطقه در مورد همكاري منطقه‌يي ايران و هند گفت: ايران و هند اشتراكات زيادي براي همكاري‌هاي منطقه‌يي دارند كه با توجه به سفر «مودي» بايد اين همكاري‌ها تقويت شود. مهم‌ترين بعد سفر مودي به ايران و توسعه همكاري‌هاي منطقه‌يي به‌ويژه در افغانستان، همكاري اين دو كشور به ثبات منطقه، به‌ويژه كشور هم فرهنگ و همزبان، يعني افغانستان است. با توجه به اين ملاحظات است كه مي‌توان گفت در ميان سفرهاي هيات‌هاي مختلف رسمي به كشور در روزهاي پسابرجام، مي‌توان گفت كه سفر نارندرا مودي نخست‌وزير به ايران از مهم‌ترين اين سفرهاست و مي‌تواند اساس همكاري‌هاي اقتصادي بادوام ميان دو كشور را پايه‌گذاري كند كه به توسعه اقتصادي ايران و نيز كشورهاي همسايه‌يي نظير افغانستان كه توسعه و ثبات آن براي ايران و منطقه بسيار اهميت دارد، كمك كند.  اهميت روابط با ايران باعث شده كه به گفته انصاري، سفير كشورمان در هند، نارندرا مودي به همراه هياتي متشكل از دبير شوراي امنيت ملي، قائم‌مقام وزارت خارجه هند به همراه هياتي از مسوولان و كارشناسان به ايران سفر ‌كند. نخست‌وزير هند عموما هياتي كوچك از مقام‌ها و مسوولان اين كشور را در سفرهاي خارجي خود به همراه دارد و هيچ‌گاه هيات‌هاي پرجمعيت را در سفرهايش به همراه نمي‌برد.

 پرداخت بخشي از بدهي‌هاي هند به ايران

ضرورت همكاري دو كشور و نيز اراده هند براي برقراري و توسعه هرچه زودتر روابط و همكاري‌ها با ايران، باعث شده كه هند براي نشان دادن حسن نيت خود بخشي از بدهي خود را به ايران پرداخت كند. به گزارش مهر و به نقل از هندو بيزنس لاين، در آستانه سفر «نارندرا مودي» به ايران، صاحبان پالايشگاه‌هاي اين كشور بخشي از بدهي 6.4ميليون دلاري خود را از طريق هالك بانك تركيه تسويه كردند. بنا به گفته ۳ منبع مطلع، اين نخستين قسط از بدهي‌هاي نفتي هند به ايران است كه بعد از لغو تحريم‌هاي ايران پرداخت مي‌شود. اين پول‌ها به يورو به ايران پرداخت شده‌اند. بنابر اين گزارش، پالايش نفت و پتروشيمي دولتي مانگالر ۵۰۰ميليون دلار و شركت ايندين اويل هم ۲۵۰ميليون دلار از بدهي‌هاي خود را پرداخت كرده‌اند. ۵۵درصد بدهي‌هاي نفتي هند به ايران مربوط به پالايشگاه‌هاي اين كشور است. هند يكي از بزرگ‌ترين خريداران نفت ايران است و در حال برنامه‌ريزي براي وارد كردن ۴۰۰ هزار بشكه نفت از ايران در روز است.

 احتمال بازگشايي شعب بانك‌هاي 2 كشور

به گزارش ايسنا، غلامرضا انصاري در خصوص روابط بانكي بين تهران و دهلي‌نو نيز گفته است: صحبت از بازگشايي شعب بانك‌هاي ايراني و هندي در دو كشور است و اين درخواست سال‌هاست كه از سوي ما در اختيار طرف هندي قرار گرفته و اميدواريم بانك‌هاي ايراني بتوانند شعب خود را در هند افتتاح كنند. سفير كشورمان در دهلي در رابطه با بازگرداندن پول‌هاي بلوكه شده ايران در هند نيز اين طور توضيح داد كه اقدامات لازم در اين زمينه انجام شده است و احتمالا به زودي به صورت رسمي هم اعلام خواهد شد. علاوه بر اين بخشي از نقل و انتقال آغاز شده و به حساب‌هاي مورد نظر ايران واريز مي‌شوند.