حميد حسيني
ترسيم دوباره نقشه راه ايران با هند
هند در طول تاريخ، شريك طبيعي ايران بوده است. با توجه به اينكه هند سابقه استقلال سياسي، موازنه منفي و اينكه سعي داشته در معادلات سياسي جهاني، خود را به يك قطب جهاني وابسته نكند، اكنون و در دوران پسابرجام مي‌تواند به شريك استراتژيك ايران تبديل شود.
خبر اقتصادی - جريانات سياسي كه در طول يك دهه گذشته رخ داد و باعث شد كه ارتباط ايران با بسياري از كشورهاي غربي قطع شود، نگاه ما را به جريان شرق متمركز‌تر كرد و كشورهايي همچون هند، چين و كشورهاي آسياي شمالي مبادلات بيشتري با ايراني‌ها برقرار كردند. همين نگاه بود كه در جريان تحريم‌ها توانست تا حد زيادي بن‌بست‌هاي اقتصادي و تجاري را از پيش رو بردارد.
در اين مدت عمده بازارهاي صادراتي نفت كشور، عمدتا بازارهاي شرق آسيا بودند.
هند بزرگ‌ترين خريدار محصولات پتروشيمي و چين هم بزرگ‌ترين خريدار نفت خام ايران بود. اين كشورها خريدار عمده كالاهاي صادراتي ما بودند و از اين طريق بسياري از نيازهاي ما تامين شد. اما در اين ميان يك سوال مطرح است؛ اكنون كه در دوان پسابرجام به‌سر مي‌بريم و مي‌توانيم با تمام دنيا بدون مشكل ارتباط برقرار كنيم، آيا اين روابط را با كشورهايي همچون هند، چين، كره‌جنوبي و مالزي حفظ كنيم يا به‌دنبال توسعه روابط با غرب باشيم؟ واقعيت اين است كه در وضعيت فعلي، اقتصاد كشور هم به منابع مالي و سرمايه نياز دارد و هم نيازمند دانش و تكنولوژي روز دنياست. اين درحالي است كه براي طي كردن مسير توسعه، به تجهيزات پيشرفته و ماشين‌آلات و بازارهاي صادراتي هم وابسته‌ايم و شرق نمي‌تواند تمام نيازهاي كشوري مانند ايران را تامين كند اما مي‌تواند نيازهاي سرمايه‌يي و مالي را انجام دهد. همچنين در بسياري از جزييات تجهيزات و تامين بازار هم موثر است چراكه بهترين بازار براي ايران، بازار شرق است.
از سوي ديگر حتي در شرايط معمولي و مقايسه‌يي، بسياري از كالاهاي ايراني يا استاندارد بازار غرب را ندارند يا قيمت‌ها به نحوي است كه در اين بازارها بايد با روسيه رقابت كرد، زيرا روسيه صادر‌كننده محصولاتي مثل گاز مايع، متانول، قير، نفت كوره و سنگ‌آهن است و رقيب جدي محسوب مي‌شود. زماني كه اين محصولات به سمت بازارهاي غرب مي‌رود، هيچ‌كدام قدرت رقابت ندارند، بنابراين از لحاظ بازار، بهترين بازار براي ما بازار شرق آسياست و تجربه بعد از تحريم‌ها هم نشان داده كه باز هم گرايش بيشتر در صادرات به شرق آسيا خواهد بود و تغييري در روند صادراتي كشور نيز انجام نشده است. اگرچه بازار اروپا به روي نفت خام باز شده و در حال حاضر چيزي حدود 400هزار بشكه صادر مي‌شود كه ممكن است اين عدد با افزايش رو‌به‌رو شود. با اين حال در درازمدت بهترين شركاي ايران در شرق و كشورهاي آسيايي مثل چين، هند، كره‌جنوبي و ژاپن خواهند بود.
اين درحالي است كه تجربه نشان داده روابط فعلي ما با اين كشورها به راحتي توسعه پيدا خواهد كرد و زيرساخت‌ها و ابزار لازم براي توسعه روابط با شرق مهياست. به‌طور مثال در ماه گذشته، چيني‌ها روزانه 700هزار بشكه نفت خام از ايران خريداري كردند و هندي‌ها هم خريد روزانه خود را به 400هزار بشكه در روز رسانده‌اند. آنان بهترين خريدار براي نفت خام سنگين كشور نسبت به اروپايي‌ها و چيني‌ها به‌شمار مي‌روند. بنابراين بايد عنوان كرد كه بازار هند به‌دليل اينكه لكوموتيو توسعه اقتصادي دنيا به‌دليل كاهش رشد اقتصادي چين در چند سال گذشته بوده همچنين آينده كه براي اقتصاد اين كشور متصور هستند، بسيار پراهميت است. همچنين هند كشوري است كه محوريتش خدمات است و در بخش‌هاي آي‌تي و تكنولوژي كه بحث‌هاي روز دنياست موفق عمل كرده و توانسته بخش بزرگي از خدمات بازارهاي جهاني را به دست بگيرند. از سوي ديگر هند براي رقابت با چين كه رقيب سنتي‌اش در آسيا به‌شمار مي‌رود، تلاش دارد حضورش را در بازارهاي آسياي ميانه مثل افغانستان حفظ كند لذا به‌دليل ايجاد كريدور شمال-جنوب و فعال كردن بندر چابهار به ايران نيازمند است.
بنابراين هند به‌دليل رقابتي با چين، نيازمند به تامين انرژي، رقابت سياسي و به‌دليل سابقه تاريخي و فرهنگي علاقه‌مند به ارتباط با ايران است. البته هند تلاش كرده كه از ايران نفت خام خريداري كند همچنين تهاتر كالا داشته باشد و بعد از لغو تحريم‌ها هم حاضر نشد تا مدتي نسبت به پرداخت بدهي‌هايش اقدام كند و اصرار داشت كه بدهي‌ها را از طريق تهاتر كالا پرداخت كند كه جاي گلايه‌مندي دارد.
با اين حال هندي‌ها از قبل به بازار فولاد، گاز، نفت و بندر چابهار ايران علاقه‌مند بودند و اگر نتوانيم روي خط صلح به توافق دست يابيم، كساني هستند كه خريدار گاز ال‌ان‌جي ايران باشند و اصرار دارند كه بتوانند روي ميادين گازي ايران سرمايه‌گذاري كنند و گاز اين ميدان را به ال‌ان‌جي تبديل كنند. بنابراين به‌نظر مي‌رسد كه ما به بازار هند براي حضور محصولات پتروشيمي و فرآورده‌هاي نفتي و محصولات كشاورزي و خشكبار نياز داريم و از آن سو هم هند براي امنيت انرژي خود دنبال تنوع منابع انرژي است و علاقه‌مند در سرمايه‌گذاري در ميادين گاز، نفت و فولاد. ضمن اينكه هندي‌ها نگاهي هم به بازار خودرو دارند چراكه هندي‌ها يكي از بزرگ‌ترين توليدكنندگان خودرو بعد از چين محسوب مي‌شوند. همچنين هندي‌ها نگاهي هم به بازار دارو ما دارند چراكه يكي از بزرگ‌ترين صادركنندگان دارو در دنيا هستند.
بنابراين هندي‌ها فرصت‌هايي در بازار ايران مي‌بينند و ايران هم چشم‌اندازهايي مي‌بيند كه با هندي‌ها همكاري كند. بنابراين اين همكاري‌ها به نفع هر دو كشور است. اما نكته بسيار مهم درمورد فروش نفت خام اين است كه هندي‌ها از جمله كشورهاي معدودي هستند كه خريدار نفت سنگين و فوق سنگين ما هستند كه معمولا مشتري كمتري براي اين محصول در كشور وجود دارد. تمام اين موضوعاتي كه مطرح شد عواملي هستند كه دست به دست هم مي‌دهند و همكاري ايران با هند را پراهميت مي‌كند. بايد تلاش كنيم كه نقاط مثبت بين دو كشور را برجسته‌تر كنيم ضمن اينكه در جاهايي كه از هندي‌ها لطمه خورديم يا تهاتر به خوبي انجام نداديم گلايه‌ها را مطرح كنيم و خواستار اين شويم كه هندي‌ها در روابط تجاري با ايران صادق‌تر و جدي‌تر باشند و به تعهدات‌شان بهتر عمل كنند.
* عضو هيات‌مديره اتحاديه صادركنندگان محصولات نفتي
