«خير» اختلال نفتي 3 حوزه براي ايران

روز گذشته قيمت نفت برنت درياي شمال به 49دلار و 40سنت در هر بشكه رسيد تا تنها چندگام تا رسيدن به قيمت 50دلاري نفت فاصله داشته ‌باشيم. قيمت نفت WTI نيز در اين روز به 48دلار و 53سنت رسيد. به گزارش «تعادل» به نقل از CNBC، بازار جهاني نفت بسيار سريع‌تر از آن‌ چيزي كه پيش‌بيني مي‌شد در حال رسيدن به تعادل مجدد است. اين رخداد ناشي از اختلالات جدي و متعددي است كه اين روزها در سمت عرضه جهاني نفت اتفاق افتاده است. توقف توليد و اختلال در عرضه نفت كانادا بعد از آتش‌سوزي بزرگ ايالت آلبرتا از سويي و كاهش توليد نفت نيجريه، ونزوئلا و ديگر مناطق دنيا از سوي ديگر، توليد جهاني نفت را حدود 3ميليون و 800هزار بشكه در روز كاهش داده است. البته برخي از اين اختلالات موقتي هستند و به زودي و با رفع آنها حجم قابل توجهي از نفت به بازار برخواهد گشت. همچنين كشورهايي مانند ايران، عربستان و حتي ايالات‌متحده نيز ظرفيت بالايي براي افزايش توليد خود در آينده دارند. البته افزايش توليد نفت شيل امريكا منوط به اين است كه قيمت‌هاي جهاني به اندازه كافي بالا باشد تا توليدكنندگان را قادر به راه‌اندازي مجدد حفاري خود بكند. طبق تخمين‌هاي صورت‌گرفته، توليد نفت كانادا در اثر آتش‌سوزي اخير در اين كشور حدود 1ميليون و 200هزار بشكه در روز كاهش داشته است. اين آتش‌سوزي كنترل‌نشده تا به حال بيش از 285هزار هكتار از جنگل‌هاي ايالت آلبرتا را در نورديده و در حال حركت به سمت تاسيسات توليد انرژي است. به گزارش رويترز، شركت Suncor Energy كه در شهر كلگري در ايالت آلبرتا واقع است فعاليت‌هاي خود را متوقف و اعلام كرده كه هيچ‌گونه خسارتي را متحمل‌ نشده است. در حالي كه انبارهاي شركتEnbridge›s Cheecham  در يك‌ مايلي محل آتش‌سوزي قرار داشتند، اما با تلاش ماموران آتش‌نشاني پيشرفت‌ آتش‌سوزي در اين قسمت كنترل شد.

اوضاع در كانادا به هيچ‌ عنوان به سامان نيست و به نظر مي‌آيد كه اوضاع در حال بدتر شدن نيز باشد. اين كاهش توليد نفت در امريكاي‌شمالي پس از توفان سال 2008 در ايالات‌متحده بي‌سابقه بوده است. فعالان صنعتي اميدوار بودند كه آتش‌سوزي در اين منطقه كنترل شود و آنها بتوانند هرچه زودتر كارگران خود را به خط توليد برگردانند. «جكي‌ فارست» نايب‌رييس بخش تحقيقات انرژي شركت Arc Financial در اين باره اظهار مي‌كند: «در حال حاضر پيش‌بيني پايان اين آتش‌سوزي بسيار دشوار شده است». وي معتقد است كه حركت آتش به سمت شمال به معني اين است كه توليدكنندگان نفت‌ماسه كانادا كماكان راه‌اندازي مجدد توليد خود را كه در حال حاضر بيش‌ از 50درصد كاهش يافته، دور از دسترس ببينند.

 مورد خاص نيجريه

اوضاع كانادا با وجود تمام وخامتي كه دارد قابل پيش‌بيني است و همگان انتظار دارند تا به زودي اين آتش‌سوزي پايان يابد و اوضاع به حالت عادي خود برگردد. اما اگر سري به مركز قاره سياه و كشور نيجريه بزنيم، با اوضاع قابل توجهي در توليد نفت اين كشور مواجه مي‌شويم. دليل توقف توليد در اين كشور بسيار عجيب بوده و به همين واسطه، پيش‌بيني بازگشت توليد اين كشور به حالت عادي را نيز دشوارتر از شرايط كانادا مي‌كند. در اثر حمله نيروهاي نظامي گروهي موسوم به «انتقام‌گيرندگان دلتاي نيجر  (Niger Delta Avengersبه تاسيسات نفتي شورون امريكا، توليد نفت اين كشور روزانه 800هزار بشكه كاهش يافته است. به گفته «امانوئل ايبه كاچيكوا» وزير نفت نيجريه كه در حال حاضر رياست گروه اوپك را نيز بر عهده دارد، اين حملات توليد نفت اين كشور را از 2ميليون و 200هزار بشكه به 1ميليون و 400هزار بشكه در روز رسانده است. اين گروه شبه‌نظامي در پايگاه اطلاع‌رساني خود هدف اصلي از اين حمله را فلج‌كردن اقتصاد نيجريه عنوان كرده است. هرچند ارتش نيجريه ادعا كرده كه تعدادي از حمله‌كنندگان را دستگير كرده است. «محمد بوهاري» رييس‌جمهور نيجريه در سخنراني‌اي عنوان كرده كه با حمله‌كنندگان به تاسيسات نفتي همان برخوردي خواهد شد كه با نيروهاي نظامي بوكوحرام شده است. اين اتفاقات سبب شده كه در حال حاضر نيجريه عنوان بزرگ‌ترين توليدكننده نفت آفريقا را از دست داده و آنگولا در حال حاضر به عنوان بزرگ‌ترين توليدكننده نفت اين قاره مطرح باشد.

در همين رابطه، «هليما كرافت» سرپرست بخش تحقيقات كالايي در موسسه RBC Capital Markets  اظهار مي‌كند: «اين نيروهاي نظامي بسيار بر عزم خود مبني بر توقف توليد نفت اين كشور راسخ هستند و قابليت انجام اين كار را نيز دارند.»

 ونزوئلا كماكان در بحران

حال سري به امريكاي‌لاتين و كشور بحران‌زده اقتصادي و سياسي ونزوئلا مي‌زنيم. در حال حاضر توليد نفت اين كشور حدود 2ميليون و 300هزار بشكه در روز است اما تحليلگران معتقدند كه اين سطح از توليد به مثابه نقطه آغاز كاهش توليد نفت اين كشور است. «اريك لي» تحليلگر انرژي بانك سرمايه‌گذاري Citigroup در اين باره اظهار مي‌كند: «اوضاع (ونزوئلا) در حال فروپاشي است. دستمزد كاركنان پرداخت نمي‌شود. تجهيزات وارد نمي‌شود و اين اوضاع به زودي سبب كاهش توليد اين كشور خواهد شد. اين وضعيت ممكن است سبب ايجاد خرابي در زيرساخت‌ها مانند دريچه‌ها، خط لوله‌ها و پالايشگاه‌ها شود.» در هفته جاري مقامات ونزوئلايي اعلام كردند كه قصد دارند با به كارگيري طرح استقراض در برابر نفت از چين براي بازپرداخت بدهي‌هاي خود زمان بخرند.»

 توليد نفت در ايران، يك استثنا در خاورميانه

حال به منطقه خاورميانه باز مي‌گرديم. در بعضي كشورهاي اين منطقه نيز اوضاع چندان بسامان نيست. در همسايگي ايران شاهد توقف توليد نفت در كركوك عراق هستيم. كشوري كه توصيف اوضاع نابسامان سياسي و تزلزل جايگاه دولت آن به امري غيرشگفت‌انگيز تبديل شده است. خصوصا اختلافات بر سر تعيين وزير نفت اين كشور بسيار جدي شده است. در ليبي نيز شاهد افزايش اعتراضات در اثر عدم پرداخت دستمزد كاركنان دولتي هستيم.

اما ايران جزو معدود كشورهاي منطقه و شايد تنها كشور منطقه باشد كه برخلاف تمام اين جريانات با قدرت در حال افزايش توليد خود، بازگشت به بازار و بازپس‌گيري سهم از دست‌رفته خود است. به گزارش «تعادل» و به نقل از رويترز، صادرات نفت ايران در ماه مه ‌2016، نسبت به سال گذشته 60درصد افزايش داشته است. بنابر اطلاعات يك منبع آگاه در اين زمينه ارسال محموله‌هاي نفتي ايران به اروپا در حال حاضر به سطح 50درصد دوران پيش از تحريم بازگشته است.

اين مساله نشان‌دهنده اين است كه تهران بسيار سريع‌تر از آن‌چيزي كه تحليلگران فكر مي‌كردند در حال بازپس‌گيري سهم خود از بازار است. برخي معتقدند كه اين توفيق در اثر جنگ قيمتي است كه اين كشور با عربستان‌سعودي براي ارائه تخفيف به مشتريان به راه‌ انداخته است. هرچند پيش از اين ركن‌الدين جوادي مديرعامل شركت ملي نفت در نشست خبري خود در آغاز نمايشگاه بين‌المللي نفت تهران در پاسخ به «تعادل» هرگونه ارائه تخفيف نفتي را قويا رد كرد.

بارگيري 2ميليون و 300هزار بشكه از نفت ايران در ماه آوريل، 15درصد بيشتر از تخمين‌هايي است كه آژانس بين‌المللي انرژي (IEA) در ابتداي ماه جاري انجام داده‌بود. در ماه مه ‌نيز صادرات ايران در سطح 2ميليون و 100هزار بشكه قرار گرفته است كه نسبت به مدت مشابه سال گذشته كه صادرات ايران در اثر تحريم‌هاي غربي يك‌ميليون و 300هزار بشكه بود پيشرفت چشمگيري به حساب مي‌آيد.

دور از انتظار نيست كه عربستان‌سعودي به زودي سايه سنگين افزايش صادرات ايران را حس كند و بر همين اساس، بازار نفت تبديل به يك كارزار كليدي بين دو كشور شود.

 به گزارش رويترز، «لن برمر» رييس مركز مشاوره ريسك‌هاي سياسي گروه اوراسيا معتقد است كه عربستان در ماه‌هاي آينده و با هدف افزايش فشار بر ايران توليد نفت خود را افزايش خواهد داد. وي همچنين معتقد است كه اين افزايش توليد منجر به تقويت سهام شركت آرامكو شود. آرامكويي كه قرار است به زودي و در راستاي برنامه‌هاي محمد بن سلمان جانشين وليعهد اين كشور در بازارهاي بورس واگذار شود. برمر ادامه مي‌دهد: «چالش نفتي عربستان با ايران به اين معني است كه اين كشور تلاش‌هاي مضاعفي براي برقراري ارتباط با مشتريان خود از اقتصادهاي آسيايي خواهد داشت. در نتيجه اين كشور دنبال سرمايه‌گذاري در پالايشگاه‌هاي شرق آسيا خواهد بود. كاري كه ايران به دليل محدوديت‌هاي منابع خود و باقي‌ماندن محيط تحريمي گاهي نمي‌تواند، انجام دهد.»

در همين حال، ايران نيز برنامه‌هاي ويژه‌يي براي محكم‌كردن جاي پاي خود در بازارهاي آسيايي دارد. در ماه آوريل، صادرات نفت ايران به كشورهاي آسيايي حدود يك‌ميليون و 700هزار بشكه در روز بوده‌ كه يك‌سوم بيشتر از ميزان صادرات در سال گذشته و تقريبا برابر با صادرات دوران پيشاتحريم است. در همين راستا نيز روز يك‌شنبه دوم خرداد (22 مه) «نارندرا مودي»، نخست‌وزير هند در پي دعوت حسن روحاني رييس‌جمهور ايران به تهران سفر خواهد كرد تا مذاكرات متعددي با مقامات ايراني داشته ‌باشد. به گزارش پايگاه خبري Times of India هند به دنبال دوبرابر كردن واردات خود از نفت ايران است. كشوري كه در همين چند سال گذشته دومين تامين‌كننده بزرگ نفت اين كشور بود. همچنين هند در اين سفر دنبال رايزني براي توسعه ميدان گازي فرزاد-بي و نيز مشاركت در توسعه بندر چابهار است.

 تلاش‌هاي ايران قبل از نشست اوپك

 تمام معادلات بالا وقتي پيچيده‌تر مي‌شود كه به ياد بياوريم، تنها دو هفته ديگر تا 169مين نشست اوپك باقي مانده است. نشستي كه به نظر مي‌آيد ايران به نوعي مجبور به پذيرش توافقي مبني بر همكاري با كشورهاي اوپك در موضوع توليد نفت باشد. اين نشست ويژگي‌هاي خاص خود را خواهد داشت. از سويي عربستان براي نخستين بار با وزير جديد انرژي خود در اين نشست حاضر خواهد شد و همگان منتظر رونمايي از رويكرد جديد عربستان‌سعودي هستند. عربستاني كه به تنهايي طرح فريز نفتي كه خود مبدع آن بود در نشست دوحه به شكست رساند. از سوي ديگر ايران در حالي در اين نشست حاضر خواهد شد كه قطعا به سطح توليد و صادرات پيش از دوران تحريم خود دست يافته است.

 بنابراين اين‌بار بهانه‌يي براي توافق نكردن با ساير اعضاي اوپك نخواهد داشت. از اين رو ايران در اين روزها بايد تا جايي كه مي‌تواند به سطح توليد خود بيفزايد تا در صورت توافق احتمالي مبني بر پيوستن به طرح فريز نفتي چيز زيادي براي از دست دادن نداشته‌باشد. همان‌طور كه در گزارش نيز اشاره شد برخي اعضاي اوپك مانند نيجريه و ونزوئلا نيز در وضعيت بحراني به سر مي‌برند و در اين نشست بيشترين تلاش‌هاي خود براي فشار به اعضاي اصلي اوپك براي اتخاذ سياستي در راستاي حمايت از قيمت‌هاي نفت را خواهند آورد.