بررسی معادله رشد جمعيت و توسعه اقتصادي
ايران در آستانه جمعيت 80ميليوني
روز گذشته مديركل آمار جمعيتي و مهاجرت سازمان ثبت احوال كشور در گفت‌وگو با رسانه‌هاي گروهي آمارهاي تازه‌يي از ميزان جمعيت ايرانيان را مطرح كرد كه به بهانه آن مي‌توان يك‌بار ديگر معادله‌يي ذيل عنوان «جمعيت» و نقش آن در توسعه اقتصادي و تجاري را روي ميز ارزيابي‌هاي تحليلي قرار داد.
خبر اقتصادی - علي‌اكبر محزون در همايش روز ملي جمعيت (30ارديبهشت) اعلام كرد كه جمعيت ايران به مرز 80ميليون نفر رسيده است و از نظر جمعيتي در دنيا داراي رتبه17 در آسيا رتبه9 و در منطقه رتبه3 را دارد. باتوجه به اهميت مقوله نيروي انساني در فرآيند توسعه پايدار جوامع به بهانه اين اعداد و ارقام تازه نگاهي خواهيم داشت به مهم‌ترين روش‌هايي كه از طريق آن مي‌توان از اين دامنه‌هاي جمعيتي به نفع بهبود محيط‌هاي كسب و كار بهره گرفت. واقعيت آن است كه اگر جمعيت نه به مثابه يك عامل ساكن و بلااستفاده، بلكه به‌عنوان يك پديده پويا نگريسته شود، پي بردن به اين واقعيت دشوار نخواهد بود كه هرگونه تغيير و تحول در مقوله جمعيت آثار و تبعات فراواني را براي بخش‌هاي مختلف به‌دنبال خواهد داشت كه نبايد نسبت به آنها بي‌تفاوت بود. اما واقع‌گرايانه‌تر آن است كه بررسي شود «كندي» يا «تندي» رشد اقتصادي كشور تا چه اندازه معلول سرعت يا سكون رشد جمعيت بوده است تا روشن شود با افول رشد شتابان جمعيت كشور، چه انتظاراتي مي‌توان داشت.
ايران در خواب زمستاني جمعيت
رشد جمعيت و توسعه اقتصادي جمعيت كشور ما، پس از تقريبا دو دهه رشد سريع و شايد بهتر است گفته شود رشد شتابان، چند سالي است كه آهنگ ملايم‌تري را تجربه مي‌كند. مديركل مركز آمار ايران در صحبت‌هايي كه به‌مناسبت نزديك شدن دامنه جمعيتي ايرانيان به مرز 80ميليون نفر مطرح شد، خاطرنشان كرد: «كليدواژه جمعيت تغيير كرده و يكي از اين تغييرات بحث زمستاني جمعيت است كه در دنيا به سمت چالش جمعيتي پيش مي‌رويم.
ايران به كشوري با بيشترين كاهش باروري تبديل شده و اين موضوع به عنوان يك واقعيت مطرح است. ايران در بين 26كشور در منطقه رتبه25 را دارد.» محزون با بيان اينكه سياست‌هاي كلي جمعيتي كشور در 30 ارديبهشت سال93 ازسوي مقام معظم رهبري ابلاغ شد، يادآور شد: «در اين ابلاغيه به مسائل كمي و كيفي جمعيت از جوانب مختلف پرداخته شده است.»
مديركل آمار جمعيتي و مهاجرت سازمان ثبت احوال كشور بااشاره به اينكه اكنون در يك فرصت و پنجره طلايي جمعيت قرار داريم، گفت: «بايد از اين فرصت استفاده شود.»
محزون با تاكيد بر اينكه سازمان ثبت احوال در تهيه آمار جمعيتي در كشور نقش اساسي دارد نيز خاطرنشان كرد: «بايد به زيرساخت‌هايي كه سازمان ثبت احوال دارد مانند پايگاه اطلاعات جمعيتي كه لحظه به لحظه جمعيت را رصد مي‌كند در موضوع سياست‌هاي جمعيتي توجه شود. اگر رويه مواليد و فرزندآوري همانند روال فعلي ادامه پيدا كند در آينده با توقف و بعد از آن با رشد منفي جمعيت مواجه خواهيم شد.» وي بااشاره به ضرورت برگزاري همايش روز ملي جمعيت ابراز اميدواري كرد كه بايد از اين فرصت‌ها استفاده كنيم تا براساس سياست‌هاي كلي جمعيت و سياست‌هاي ابلاغي ازسوي مقام معظم رهبري، برنامه‌ريزان و تصميم‌گيران استفاده بهينه كنند.»
جمعيت عامل مهم در رشد اقتصادي است
غلامحسين خورشيدي مدرس اقتصاد دانشكده مديريت دانشگاه شهيد بهشتي كه داراي رتبه علمي دانشيار با پايه استادي و تاليفات فراوان در رشته اقتصاد است درباره تاثير دامنه‌هاي جمعيتي در فرآيند توسعه مي‌گويد: «يكي از فاكتورهاي اصلي اقتصاد رشد جمعيت تلقي مي‌شود و جمعيت از ابعاد مختلف در رشد اقتصادي مطرح است اما ساخت‌هاي جمعيتي از نظر حجم و كيفيت جمعيت و تركيب ساخت جمعيتي مانند ساخت فني، جنسي و توزيع جمعيت در كشور بسيار مهم است.»اين استاد دانشگاه در ادامه مي‌افزايد: «افزايش نرخ رشد جمعيت روي رشد و توسعه اقتصادي نقش اساسي دارد چون در مقوله توسعه، اندازه نيروي كار و كيفيت آن مهم است و هرچه ساختار جمعيت در كشور به سمت نيروي جوان حركت كند پايين هرم جمعيت گسترده‌تر مي‌شود به اين معنا كه جمعيت جوان بيشترين رقم جمعيت را تشكيل مي‌دهد.»خورشيدي در مورد چشم‌انداز كشور و نرخ رشد جمعيت گفت: «جمعيت نيازمند بستر مناسب است و قبل از افزايش بايد تمهيداتي از نظر مديريت و به‌كارگيري ظرفيت بالقوه استفاده شود همان‌گونه كه در يك خانوار قبل از به دنيا آوردن فرزند تمهيداتي انديشيده مي‌شود.»اين استاد اقتصاد ادامه مي‌دهد: «مالتوس كشيش مسيحي كه در مورد رشد جمعيت تحقيق مي‌كرد نسبت به آينده ابراز نگراني مي‌كرد چون از اين اصل منطقي پيروي مي‌كرد كه اصل تمهيدات بايد انديشيده شود و ابتدا زمينه جمعيت فراهم شود آنگاه وقتي جمعيت بر سر سفره غذاي جامعه قرار مي‌گيرد بايد ابزار كار و توليد برايش فراهم شود و اين نيازمند مديريت توانمند در جامعه است.»نهايتا در اين معادله، بايد توجه داشت كه جمعيت زياد به تنهايي نه تنها عامل رشد و توسعه محسوب نمي‌شود، بلكه مي‌تواند مانعي مهم در دستيابي به توسعه باشد.
تنها در صورت سرمايه‌گذاري مناسب آموزشي، تخصصي، تربيتي و رفاهي است كه مي‌توان از جمعيت به نفع توسعه اقتصادي بهره‌مند شد. چنانچه روي آموزش و آگاهي‌بخشيدن به دامنه‌هاي جمعيتي به‌خصوص جوانان سرمايه‌گذاري شود، سرمايه‌يي پايدار در جامعه ايجاد مي‌شود كه با تكيه بر آن مي‌توان به رشد و توسعه اقتصادي نيز دست يافت.
اين مهم‌ترين نكته‌يي است كه بايد در بحث افزايش يا كاهش جمعيت به آنها توجه داشت.
