تحقق اقتصاد مقاومتي با حمايت از محصولات تراريخته

خبر اقتصادی - ساير متخصصان حوزه مهندسي ژنتيك با بررسي وجوه مختلف اين مسيله در قالب 8سخنراني بر مواجهه علمي با اين پديده و تلاش براي روشنگري در ميان آحاد جامعه به عنوان يك ضرورت انكار ناپذير صحه گذاشتند. آنچه در سخنراني‌هاي روز نخست اين همايش گذشت به روايت آمار حكايت از آن دارد كه در طول ساليان گذشته سطح زيركشت محصولات تراريخته از 28 كشور توليدكننده در سال 2012 به 30 كشور و به سطح زير كشت 185ميليون هكتار در سال 2015 رسيده است. همچنين كشت اينگونه گياهان از سال 1990 تا 2014 مورد توجه كشاورزان بوده است به‌طوري كه تعداد كشاورزان حوزه محصولات تراريخته از 6ميليون در سال 2002 به 18ميليون در سال 2014 رسيده است. اين موضوع حكايت از آن دارد كه جهانيان با آگاهي از مزاياي استفاده از محصولات تراريخته همچون افزايش سطح زير كشت، ارتقاي عمكرد محصول و افزايش گونه‌هاي گياهي با استفاده از دانش و فناوري‌هاي نوين به پيشگامي در اين عرصه هم مي‌انديشند. اين در حالي است كه با تكيه بر دانش بومي جوانان ايراني و مزيت‌هاي نسبي اقليم اين آب و خاك آستين‌ها را براي حفظ سلامت غذايي و بهداشتي آيندگان بالا بزنيم. امري كه اين روزها مهر تاييد پژوهش‌ها و تحقيقات معتبر جهاني را دارد در صورت ادامه سياسي كاري و سنگ‌اندازي از سوي ذي نفعان و سكوت عامدانه برخي ديگر بي‌گمان ما را در مقام پاسخگويي نسبت به آيندگان سرزمين‌مان قرار مي‌دهد. اكنون نه تنها زمان

آگاهي بخشي و روشنگري در اين عرصه است بلكه با دانستن مصرف سالانه 400گرم سم كشاورزي توسط هر ايراني و مرگ 23هزار بيمار مبتلا به سرطان بر اثر مصرف اين سموم بايد كوتاهي و سكوت گذشته را بدون فوت وقت جبران كنيم. آنچه در زير مي‌خوانيد گزارش «تعادل » از اختتاميه اين همايش است.

 حفاظت سالانه يك‌ميليون تن خاك

مطهره حسين‌پور عضو هيات علمي پژوهشكده بيوتكنولوژي در نخستين سخنراني روز دوم با تاكيد بر اينكه 20سال از كشت تجاري محصولات تراريخته مي‌گذرد در تبيين مزاياي اين فناوري از جنبه‌هاي گوناگون به ويژه حفاظت از محيط زيست گفت: «امروزه سموم موجود در گياهان به عنوان يكي از معضلات جدي زيست محيطي مطرح است

در‌حالي‌كه براساس پژوهش‌هاي صورت گرفته استفاده از محصولات تراريخته به ميزان 37درصد از مصرف سم در كشاورزي مي‌كاهد. از سوي ديگر اين شيوه منجر به افزايش 22درصدي عملكرد محصول شده و توانسته حاشيه سود كشاورزان را به ميزان 68درصد ارتقا دهد.»به گفته حسن‌پور نتيجه پژوهشي كه داده‌هاي آن در بازه سال‌هاي 1996 تا 2013 جمع‌آوري و ارزيابي شده است نشان مي‌دهد كه در اين سال‌ها ميزان ماده موثره موجود در سموم شيميايي به ميزان 550ميليون كيلوگرم كاهش يافته است. از سوي ديگر با ترويج توليد و مصرف محصولات تراريخته و استفاده از علفكش‌هاي كم‌خطر‌تر و قابل تجزيه امكان كاهش فرسايش خاك، افزايش نفوذ آب به خاك در نهايت منجر به حفاظت سالانه يك‌ميليون تن خاك مي‌شود. وي در باب معرفي ديگر مزيت‌هاي استفاده از محصولات تراريخته به كاهش انتشار كربن اشاره كرد. موضوعي كه در اجلاس تغيير اقليم پاريس مورد تاكيد كشورهاي شركت‌كننده قرار گرفت و همچنين مقرر شد كشورهايي كه نتوانند انتشار گازهاي گلخانه‌يي خود را تا سال 2020به ميزان مشخص شده كاهش دهند مورد عتاب ساير متعهدين توافق‌نامه قرار مي‌گيرند. بنابراين سياست‌هاي كشور بايد به سمت كاهش توليد كربن پيش برود. البته اين موضوع در سند زيست فناوري هم مورد تاكيد قرار كرده و مكلف شده‌ايم كه در راستاي ظرفيت‌سازي براي رشد سه برابري استفاده از زيست فناوري براي پاك‌سازي محيط زيست بكوشيم. به گفته وي از آنجا كه سالانه 700ميليون تن دي اكسيد كربن در ايران توليد مي‌شود و از اين لحاظ ايران در وضعيت خطرناكي قرار دارد، استفاده از محصولات تراريخته مي‌تواند موارد تعهد شده در توافق پاريس و سند زيست فناوري را محقق كند.

 معادل حذف 12ميليون خودرو

عضو هيات علمي پژوهشكده بيوتكنولوژي در ادامه گفت: «بر اساس پژوهش‌هاي صورت گرفته محصولات تراريخته مي‌توانند ميزان انتشار دي اكسيد كربن را 38ميليون كيلوگرم در سال كاهش دهند. اين مقدار معادل است با حذف 12ميليون اتومبيل از جاده‌ها يا فراهم كردن كل سوخت مورد نياز 5/2ميليون خانه در امريكا و حتي بسته شدن 4/7 كارخانه‌يي كه سوخت و انرژي آنها از زغال سنگ فراهم مي‌شود.»

وي در ادامه بررسي مزاياي استفاده از محصولات تراريخته قابليت زيست پالايي آنان اشاره كرد كه قادرند محيط‌زيست آلوده را پاك‌سازي كنند. همچنين كمك به تنوع زيستي از چند جنبه و

به‌ويژه تنوع محصولات از ديگر مزاياي در خور توجه اين محصولات است. در تاييد اين گفته مي‌توان از زبان آمار مدد گرفت. به عنوان مثال از 7هزار گونه گياهي موجود براي مصرف انسان تنها 4 مورد سيب زميني، برنج، ذرت و گندم نيمي از غذاي كل جهان را تشكيل مي‌دهند و 15محصول ديگر هم دو سوم غذاي جهان را تامين مي‌كنند. در چنين شرايطي كشت محصولات تراريخته مي‌تواند نه تنها گونه‌هاي فراموش شده را دوباره زنده كند بلكه منجر به ايجاد تنوع گونه‌هاي گياهي شود.

 چغندر تراريخته مشاوره نمي‌خواهد

پيمان نوروزي، عضو هيات علمي موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه بذر چغندر‌قند به عنوان سخنران بعدي اين همايش گفت:

در مناطق كشت چغندرقند، انواع علف‌هاي هرز در طول دوره رشد و نمو گياه به وجود مي‌آيند كه براي رشد چغندرقند بسيار مضر هستند و باعث كم شدن ميزان محصول و راندمان توليد قند آن مي‌شوند. غفلت از علف‌هاي هرز در مزارع چغندرقند مي‌تواند باعث كاهش 42درصد عملكرد شود. با استفاده از يك نوع علف‌كش عمومي كه همه علف‌هاي هرز را از بين ببرد ولي گياه زراعي مقاوم به آن نوع علف‌كش زنده بماند مي‌توان ضمن كاهش خسارت علف‌هاي هرز در مزرعه باعث افزايش محصول و كاهش هزينه‌هاي سم و سمپاشي و افزايش درآمد كشاورز و كشت اقتصادي‌تر شد.

به گفته وي، براي اين منظور بايد گياهي توليد كرد كه از نظر ژنتيكي به يك علف‌كش عمومي مقاومت پيدا كند. توسعه كشت چغندرقند تراريخته مقاوم به علف‌كش سريع‌ترين رشد فناوري را در طول تاريخ زندگي بشر داشته است.

عضو هيات‌مديره انجمن ايمني زيستي ايران مزاياي عمده چغندر تراريخته مقاوم به علف‌كش را اينگونه برشمرد:

1- كاهش تعداد دفعات سمپاشي به دو يا سه نوبت پس از جوانه‌زني در حالي كه براي علف‌كش‌هاي انتخابي معمولا چهار يا پنج نوبت سمپاشي لازم است. 2- برخلاف علف‌كش‌هاي انتخابي كه بسته به شرايط جوي و دوره فنولوژيكي علف‌هاي هرز و چغندرقند بايد استفاده شوند، در مورد كاربرد علف‌كش عمومي در مزارع چغندر تراريخته چنين محدوديت‌هايي وجود ندارد و كشاورز، آزادي عمل بيشتري در تعيين زمان سمپاشي دارد. 3- تاخير نخستين سمپاشي تا زمان 8-6 برگي چغندر (معمولا 6-5 هفته پس از كشت) و 10 سانتي‌متر ارتفاع علف‌هرز كه باعث مي‌شود جمعيت شته‌ها بيشتر روي علف‌هاي هرز تغذيه كنند و به چغندر آسيب كمتري وارد كنند، تنوع زيستي فون حشرات در محيط‌هاي كشاورزي افزايش يابد و خاك در برابر فرسايش محافظت شود.

 به‌هرحال قبل از شروع رقابت علف‌هاي هرز بايد علف‌كش عمومي در مزارع چغندر تراريخته مقاوم به علف‌كش به كار رود. 4- كنترل و نابودي طيف وسيع علف‌هاي هرز شامل علف‌هاي هرز دايمي با يك نوع علف‌كش (رانداپ يا لايبرتي) در مزارع چغندر تراريخته. برخلاف علف‌كش‌هاي انتخابي در مزارع چغندر كلاسيك كه بسته به نوع علف‌هرز كارايي متفاوتي داشته و لازم است كه چند نوع علف‌كش انتخابي در چند نوبت يا به‌صورت مخلوط با هم به كار روند. 5- چغندر تراريخته نياز به خدمات مشاوره‌يي پيشرفته‌يي ندارد. 6- براي كنترل موثر علف‌هاي هرز ثانويه تا زماني‌كه چغندر تراريخته بين رديف‌ها را پر نكرده است مي‌توان علف‌كش عمومي را در مزرعه به كارگرفت و باعث كنترل كامل علف‌هاي هرز و افزايش عملكرد ريشه شد. 8- هزينه كنترل علف‌هاي هرز به روش شيميايي در مزارع چغندر تراريخته نسبت به كاربرد علف‌كش‌هاي انتخابي در مزارع چغندر كلاسيك به نصف كاهش مي‌يابد. 10- عملكرد شكر يكسان يا كمي بيشتر در چغندر تراريخته به واسطه كنترل موثرتر علف‌هاي هرز متصور است. 11- كاهش تردد ماشين‌آلات كشاورزي به علت دفعات كمتر سمپاشي يا كشت بذر بدون شخم يا با شخم كمتر باعث كاهش گازهاي گلخانه‌يي مي‌شود.

نهايتا قبل از ورود فناوري چغندر قند تراريخته مقاوم به علف‌كش در سطح مزارع به صورت تجاري بايد با ارزيابي هزينه‌ها و فوائد اين فناوري در مزارع آزمايشي و پايلوت، ذهن مردم و به ويژه كشاورزان را براي پذيرش كشت چنين محصولي آماده كرد.

 جنگ زرگري راه انداخته‌اند

در حاشيه اين همايش بهزاد قره ياضي رياست امور پژوهشي و فناوري سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور در گفت‌وگو با «تعادل»گفت: «توسعه علمي استان سيستان و بلوچستان مرهون چهره‌هاي علمي و دانشگاهي اين استان است. نيروي انساني متعهد و متخصص بزرگ‌ترين سرمايه اين استان به شمار مي‌رود. ميزباني اين همايش نيز مي‌تواند براي اين استان مزيت‌هاي نسبي به همراه داشته باشد كه علاوه بر اشتغالزايي و توسعه علمي برچسب محروميت را از چهره اين استان بزدايد.»

وي در ادامه گفت: «چه چيزي باعث مي‌شود تهاجم سازمان دهي شده بر عليه يك فناوري شكل بگيرد كه برخي از صاحب نظران و محققان ما مويي در اين راه سفيد كرده‌اند. هزينه و سرمايه‌گذاري كه تنها در حوزه تاسيس دانشگاه‌ها و به خدمت گرفتن اساتيد و تربيت دانشجويان اين حوزه صورت گرفته تنها نمونه كوچكي از برنامه‌ريزي و سرمايه‌گذاري برا ي اهداف مد نظر در اين راستاست.»قطعا انتظار نداريم كه خروجي پژوهش تنها به ارائه يك مقاله isi ختم شود. بلكه زماني به آرامش مي‌رسيم كه بتوانيم نتايج پژوهش هاي‌مان را سر سفره مردم بياوريم. براي مثال پنير باد به عنوان يك گونه گياهي منحصر به فرد در استان سيستان و بلوچستان منجر به ثروت‌آفريني و اشتغالزايي برا ي جوانان اين خطه شود.

با توجه به اينكه ايران داراي رتبه 4 جهاني در توليد مقالات علمي در بخش زراعت است اما برخي رسانه‌ها با انتشار اخبار كذب تراريخته را سرطان زا و عامل بيماري‌هاي زيادي مي‌دانند.

اين فناوري بايد در كنار ساير فناوري‌هاي نوين مورد توجه قرار بگيرد. قره ياضي درباره برخي جريان‌سازي‌ها در اين رابطه افزود: «افرادي كه جنگ زرگري راه مي‌اندازند هرگز طرفدار تراريخته و كشاورزي ارگانيك و حتي علم نبوده‌اند. بلكه اين افراد ذلت و خواري ملت ايران را براي پر كردن جيب‌هاي خود مي‌دانند.»برخي كه تراريخته را عامل بيماري و عقيم‌سازي مردم مي‌دانند چرا در طول 20 سال گذشته كه تراريخته وارد كشور مي‌شد سكوت كرده بودند. برخي آبرو و حيثيت خود را در گرو چند نفر رانده شده از محيط‌هاي علمي قرار مي‌دهند. براي مثال 90 درصد روغن‌هاي مصرفي ما وارداتي است و جالب‌تر آنكه 90درصد روغن‌هاي توليد شده در خارج از كشور نيز تراريخته است بنابراين موضوع جديدي نيست و نمي‌دانيم چرا فقط در طول چند ماه گذشته نسبت به سلامت اين محصولات مردد شده‌اند.

 دولت دست تراريخته را بگيرد

در پايان اين همايش دو روزه قطعنامه‌يي تهيه، قرائت و به توافق جمع رسيد. برخي از مهم‌ترين بخش‌هاي اين قطعنامه به قرار زير است:

با استعانت از هدايت‌هاي راهبردي و هوشمندانه رهبر معظم انقلاب در جهت پيشرفت علمي و فناورانه كشور و رويكرد اقتصاد مقاومتي كه دانش بنياني، درون‌زايي و برون‌نگري اركان اصلي آن را تشكيل مي‌دهند نخستين همايش ملي ايمني زيستي، سلامت محيط و محصولات تراريخته با حضور بيش از 500 نفر از پژوهشگران، متخصصين و مديران محيط زيست، كشاورزي، بهداشت، پزشكي، اقتصاد، علوم اجتماعي، علوم دفاعي و... در تاريخ 22 و 23 ارديبهشت 1395 در دانشگاه سيستان و بلوچستان برگزار شد. در اين همايش كه با پيام دكتر حسن روحاني به همايش بيوتكنولوژي كشور و سخنراني دكتر بنداني رييس دانشگاه افتتاح شد، سخنراناني از دانشگاه‌ها و مراكز پژوهشي كشور مقالات خود را در زمينه مهندسي ژنتيك، ايمني زيستي، محيط زيست و محصولات تراريخته ارائه نمودند.

 شركت‌كنندگان در اين همايش ضمن تشكر و قدرداني از تاكيدات مقام معظم رهبري و تلاش‌هاي دولت جمهوري اسلامي ايران در توجه به پژوهش و فناوري به‌ويژه توسعه فناوري‌هاي نو موارد زير را اعلام مي‌دارند:

1- در شرايطي كه علم و فناوري اساس عزت و اقتدار در سطح جهان است و ضرورت دارد جمهوري اسلامي ايران در جهت تحقق اسناد بالادستي همچون نقشه جامع علمي، سند چشم‌انداز 20ساله نظام، سند ملي زيست‌فناوري و راهبردهاي اجرايي و سياست‌هاي ابلاغي مقام معظم رهبري در حوزه علم و فناوري فعاليت نمايد، تحقق اقتصاد مقاومتي در اقدام و عمل، مستلزم توجه ويژه به توسعه عرصه‌هاي دانش بنيان و ممانعت از هراس‌افكني و مقابله با دانايي‌ستيزي است. زيرا علم و فناوري صرفا ابزار پيشرفت و توسعه‌اند و بهره‌گيري ايمن و نظام‌مند از آن تضمين‌كننده پيشرفت كشور است. از مقام معظم رهبري، رياست محترم جمهور و رسانه ملي درخواست مي‌شود از هجمه‌هاي ناروا و سازمان يافته اخير عليه دستاوردهاي دانش‌بنيان زيستي كشور به‌ويژه محصولات اصلاح شده ژنتيكي (تراريخته) كه در مغايرت آشكار با اسناد فوق قرار دارد، احتراز گردد. 2- ضمن تقدير از توجه ويژه نظام در پيش‌بيني توسعه مكران در برنامه ششم، ضرورت توجه به توسعه متوازن و دانش‌بنيان منطقه و استفاده از فناوري‌هاي نو به‌ويژه استفاده از قابليت‌هاي مهندسي ژنتيك متناسب با نياز و الزامات آمايشي كشور صورت پذيرد تا شاهد شكوفايي اقتصادي، اشتغال و نيل به خودكفايي در تامين امنيت غذايي در كشور باشيم. 3- منطقه سيستان و بلوچستان مستعد كشت پنبه است. كشت پنبه در منطقه به دليل تهديد كرم سرخ پنبه در رژيم گذشته ممنوع شد. ضمن تشكر از وزارت جهاد كشاورزي و پژوهشگران كشور درخواست مي‌شود اكنون كه فناوري مهندسي ژنتيك موفق به توليد و معرفي ارقام پنبه تراريخته مقاوم به آفات شده است، ممنوعيت كشت پنبه در منطقه مكران به شرط استفاده از پنبه تراريخته لغو شود تا رونق اقتصادي پايدار دوباره به منطقه بازگردد. 4- ضمن تقدير از دولت و سازمان مديريت و برنامه‌ريزي در پيش‌بيني حمايت از توليد پنبه و برنج تراريخته در برنامه ششم توسعه، درخواست مي‌شود حمايت از دانشگاه‌هاي مناطق كمتر توسعه يافته كشور به‌ويژه دانشگاه‌هاي منطقه مكران با محوريت دانشگاه سيستان و بلوچستان براي توسعه تحقيقات مهندسي ژنتيك و توليد محصولات بومي متحمل به شوري و خشكي در منطقه نيز در دستور كار قرار بگيرد، زيرا دانشگاه‌هاي منطقه از تخصص و زبدگي كافي براي انجام تحقيقات پيشرفته برخوردارند و مي‌توانند سهم خود را در تحقق منويات رهبر معظم انقلاب در اقتصاد مقاومتي ايفا كنند. 5- در خاتمه ضمن تشكر از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در مورد نظارت دقيق بر محصولات تراريخته‌يي كه داراي مصرف غذايي هستند و ضمن تقدير از سازمان غذا و دارو در شروع فرآيند مجوزدهي به محصولات تراريخته وارداتي در كشور، از دولت تقاضا دارد از توليد داخلي محصولات اصلاح شده ژنتيكي (تراريخته) حمايت كرده تا در حد ممكن از حجم واردات اجتناب‌ناپذير فعلي اين محصولات كاسته شود.