قرارداد نهايي چابهار در انتظار سفر مودي

خبراقتصادي -   نارندرا مودي، نخست‌وزير هندوستان در سفر خود به ايران كه قرار است اواخر ماه مه‌ (اوايل خرداد) صورت گيرد، قرارداد توسعه چابهار را با ايران امضا كند. با امضاي اين قرارداد، دسترسي هندوستان به افغانستان و ساير كشورهاي آسياي ميانه ميسر خواهد شد.

روزنامه تايمز هند، به نقل از مقامي در وزارت كشتيراني نوشته كه شركت گلوبال پورت ايندين، اين شركت را با هدف اداره بندر چابهار مطابق قوانين ايران تاسيس مي‌كند. اين مقام مطلع گفته است كه ميزان و تعداد سهام شركت«ايندين پورتس گلوبل» و نيز شركاي اين طرح تاكنون مشخص نشده است. به گفته سخنگوي وزارت كشتيراني هند، فرآيند شناسايي شركاي اين شركت به خاطر امضا نشدن قراردادي بين دولت‌هاي ايران و هند تاكنون به تاخير افتاده و سفر نارندرا مودي مي‌تواند اين قرارداد را نهايي كند.

سياوش رضواني، مديركل مديركل بنادر و دريانوردي سيستان و بلوچستان در حاشيه ديدار وزير اقتصاد افغانستان از چابهار در همين ارتباط گفته درحال حاضر هندوستان با بخش خصوصي ايران براي توسعه بندر چابهار به صورت ١٠ساله با سرمايه ٨٥ ميليارد تومان فقط در بخش تجهيزات تفاهمنامه‌يي امضا كرده كه اميدواريم با سفر نخست‌وزير هندوستان در خرداد ماه به بندر چابهار منتج به انعقاد قرارداد شود.

بنا بر اين گزارش، هند از سال 2003 علاقه خود را به توسعه چابهار اعلام كرده است. براي هندوستان بندر چابهار كه در ساحل جنوب شرقي ايران قرار دارد از اهميت زيادي برخوردار است زيرا راه ارتباطي امن‌تري نسبت به پاكستان براي ارتباط با افغانستان و كشورهاي آسياي ميانه در اختيار هند قرار مي‌دهد. گفته مي‌شود، تجار هندي با استفاده از شبكه جاده‌يي موجود در ايران كالاهاي خود را به راحتي مي‌توانند به شهرهاي هرات، قندهار، كابل و مزارشريف افغانستان برسانند. هند جاده زرنج-دلارام را در افغانستان در سال 2009 احداث كرده است.

 گوادر، زنگ خطري براي هند

سرمايه‌گذاري چين در پاكستان و اجاره بندر گوادر توسط چيني‌ها، زنگ خطري را براي هندوستان رقيب منطقه‌يي چين و نيز پاكستان به صدا درآورد و عزم اين كشور را براي همكاري با ايران در توسعه چابهار جدي‌تر كرد. علاقه هندوستان به چابهار و نيز همكاري با ايران، سابقه طولاني و نيز دلايل سياسي و اقتصادي دارد اما تحريم‌هاي امريكا عليه ايران مانع آغاز همكاري‌ها بين دو كشور شده بود. اما امضاي قرارداد همكاري ايران با هند پس از لغو تحريم‌ها نيز به موانع و مشكلاتي برخورده كرده بود. برخي گزارش‌ها و خبرها حاكي از آن بود كه هند آغاز كار خود در چابهار را مشروط به شرايطي همچون تخفيف در قيمت گاز خريداري شده از ايران كرده است. با اين همه پس از گذشت بيش از يك سال رفت و آمد هيات‌هاي مختلف ميان ايران و هند به نظر مي‌رسد همكاري هند و ايران در چابهار به مرحله اجرا نزديك شده است. كابينه دولت هند در فوريه سال جاري يك اعتبار 150ميليون دلاري براي توسعه بندر چابهار تاييد كرد.  دولت هند سال گذشته سرمايه‌گذاري 85ميليون دلاري براي نصب و تجهيز 2 اسكله در بندر چابهار را تصويب كرد. قرارداد سرمايه‌گذاري هند در چابهار ارديبهشت ماه سال گذشته به امضاي نيتين گادكاري، وزير كشتيراني هند و عباس آخوندي، وزير راه و شهرسازي كشورمان رسيد. براساس يك توافق متقابل مالكيت اين تجهيزات در پايان 10سال يا يك دوره طولاني‌تر به طرف ايراني منتقل مي‌شود. براساس اين قرارداد، عمليات اجرايي ساخت اين 2 اسكله 18ماه بعد از امضاي قرارداد آغاز مي‌شود.

 افغانستان همكار سوم در چابهار

چابهار فقط بندر مورد علاقه و نياز هندوستان نيست بلكه افغانستان نيز به دليل بالا گرفتن اختلافات با پاكستان به اين بندر به عنوان راهي براي ارتباط با جهان خارج ازجمله هندوستان نيازمند است. اشرف غني وقتي در فروردين سال گذشته به ايران سفر كرد در مصاحبه‌يي با روزنامه اعتماد اعلام كرد كه ايران به اين كشور اسكله‌يي در چابهار بدهد. اين خواسته افغانستان توسط ساير مسوولان اين كشور دنبال شد و در زمستان سال گذشته وقتي دكتر عبدالله عبدالله، معاون اجرايي رييس‌جمهوري افغانستان به ايران سفر كرد به چابهار نيز رفت تا در ادامه مذاكرات خود با مقامات ايراني با مقامات محلي و استاني ديدار و گفت‌وگو كند. همكاري‌هاي ميان ايران، هند و افغانستان قرار بود به شكل همكاري و سرمايه‌گذاري هندوستان بر توسعه جاده‌ها و خط آهن در افغانستان و سرمايه‌گذاري براي توسعه بندر چابهار باشد -هر چند چنانكه مقامات دولتي ايران اعلام كردند، زمينه اين همكاري بسيار گسترده‌تر از توسعه ظرفيت‌ها و امكانات بندري چابهار مانند ساخت اسكله است- براساس همين توافق و براي اجراي اين طرح ايران نيز در نظر دارد تا راه آهن چابهار- زاهدان و نيز زاهدان- خواف در مرز خراسان جنوبي با افغانستان را تكميل كند.

به نوشته روزنامه 8 صبح افغانستان در اول ارديبهشت سال جاري هند، ايران و افغانستان پارامترهاي توافقنامه سه‌جانبه به اسم توافقنامه چابهار را نهايي كردند. نهايي‌سازي توافقنامه چابهار پس از ديدار هيات ديپلماتيك هندي به رهبري سشما سوراج، وزير خارجه هند از ايران در اواخر فروردين صورت گرفت و براي امضاي نهايي توسط مودي آماده شده است.

در همين ارتباط بود كه عبدالستار مراد، وزير اقتصاد افغانستان آخر هفته گذشته به چابهار سفر كرد. به گزارش پايگاه خبري وزارت راه و شهرسازي به نقل از روابط عمومي سازمان بنادر و دريانوردي، وي در ارتباط با برنامه‌هاي افغانستان در چابهار گفت: «هدف از سفر ما به چابهار صرفا بررسي شرايط ترانزيت كالا نبوده بلكه يك مطالعه همه ‌جانبه از همه بخش‌ها براي فعاليت تجاري و اقتصادي در بندر چابهار است.»

وي درباره اهميت چابهار براي افغانستان و نيز برنامه اين كشور براي اين بندر گفت: پروژه بندر چابهار يك پروژه بزرگ اقتصادي نه تنها براي ايران بلكه براي كل منطقه است و از ديدگاه مسوولان كشور ما چابهار يك نقطه مهم و استراتژيك تلقي مي‌شود زيرا كشور افغانستان را از خشكي به درياي آزاد متصل مي‌كند. وزير اقتصاد كشور افغانستان گفت: دو كشور ايران و افغانستان در رفاه و آرامش يكديگر مسوول هستند و چابهار نقطه اميد براي افغانستان و مكان رشد براي منطقه است.

همچنين سياوش رضواني، مديركل بنادر و دريانوردي سيستان و بلوچستان خواستار مشاركت كشور افغانستان براي توسعه فاز دوم بندر شهيد بهشتي و ساخت اسكله‌هاي نفتي شده و گفته است: افغانستان مي‌تواند خط كشتيراني ويژه كشور خود را در بندر چابهار راه‌اندازي كند. رضواني همچنين در باب مزايا و امتيازاتي كه ايران براي افغانستان در اين طرح قايل شده است، گفت: برخورداري تجار افغانستاني از تخفيفات گمركي از ديگر مزاياي ترانزيت كالا از بندر چابهار است. وي همچنين از آمادگي ايران براي آموزش جوانان افغانستان در رشته دريانوردي در دانشگاه دريانوردي چابهار سخن گفت كه مي‌تواند ايجاد اشتغال جوانان كشور افغانستان را به دنبال داشته باشد.

با اينكه اين روزها اخبار خوبي از طرح توسعه بندر چابهار و همكاري ميان ايران- هند و افغانستان منتشر شده و اكبر تركان، دبير شوراي عالي مناطق آزاد از علاقه كره‌يي‌ها براي احداث كارخانه فولاد‌سازي خبر داد به نظر مي‌رسد هنوز طرح مشخصي براي توسعه بندر چابهار وجود ندارد و ايران بسته به پيشنهادهايي كه دريافت مي‌كند، پروژه‌هايي را بدون مطالعات و بررسي‌هاي جامع و لازم مانند تاثيرات زيست محيطي و تحقيقات آمايش سرزميني و نيز مطالعات و تحقيقات مرتبط با امكانات منطقه براي توسعه در چابهار در نظر مي‌گيرد.