اقتصاد اين روزهاي كشورهاي عرب خليج‌فارس
بلومبرگ: كشورهاي عربي ديگر ثروتمند نيستند
مشاغل بي‌دردسر دولتي، سوخت ارزان، خانه‌هاي بدون نياز به وام مسكن، سفرهاي باكيفيت و خريدهاي لوكس، ديگر در زندگي عموم كشورهاي عرب خليج‌فارس انتظارش نمي‌رود.
خبراقتصادی - حالا با كاهش قيمت نفت، اين كشورها با الگوي جديدي از زندگي روبه‌رو شده‌اند كه براي كشورهاي غربي تازگي ندارد. كاهش هزينه‌ها، افزايش ماليات، ناياب شدن مشاغل دولتي و حتي اعتصاب، همان الگويي است كه براي سال‌هاي آينده زندگي در كشورهاي عرب خليج فارس انتظار مي‌رود. به گزارش بلومبرگ، نارضايتي در ميان جمعيت جوان اين كشورها مولود كاهش قيمت نفت و كسري بودجه جدي است كه پيش از اين سابقه نداشته است.
هفته گذشته كويت با بزرگ‌ترين اعتصاب كارگران پالايشگاه‌هاي نفت روبه‌رو شد كه در دو دهه گذشته بي‌سابقه بوده است. جمعيت 13هزار نفري كارگران پالايشگاه نسبت به كاهش هزينه‌ها و مزايا اعتراض كردند. سعودي‌هاي ناراضي نيز دوشنبه گذشته يك طرح سلطنتي طراحي كردند تا براي زندگي پس از نفت آماده شوند. افزايش قيمت آب در عربستان پس از سال‌ها تنها بخش كوچكي از اين طرح است و معلوم نيست اين طرح بلندپروازانه شاهزاده جوان سعودي، چه اندازه بي‌مانع پيش رود و به موفقيت انجامد.
حتي در قطر نيز به عنوان ثروتمندترين كشور جهان، شهروندان براي نخستين بار با حذف يارانه‌هاي سوخت مواجه شدند. غانم نصيبه، بنيانگذار يك شركت مشاوره در زمينه سرمايه‌گذاري اقتصادي در لندن معتقد است كه «براي رسيدن به يك ثبات درازمدت در اقتصاد نياز به يك رياضت جدي وجود دارد. در حال حاضر مهم‌ترين چالش اين كشورها اين است كه مردم را متقاعد كنند سختي‌هاي امروز براي آينده بهتر، ناگزير است.»
مواجهه با واقعيت
در حال حاضر 44ميليون نفر از جمعيت6 كشور عرب حوزه خليج‌فارس را جوانان زير 30سال تشكيل مي‌دهند. در قطر و امارات متحده عربي، رفاه و ثروت به‌شدت كاهش يافته درحالي‌كه در ديگر كشورها همين جمعيت رفته رفته در حال عادت كردن به اين مساله است كه ثروت در كشورهاي‌شان ديگر مانند دوران پدران‌شان نخواهد بود. در عمان يكي از فارغ‌التحصيلان زن رشته بازاريابي به نام «تمادر اللاوتي» كه دوره‌هاي كارآموزي را نيز گذرانده، پس از انجام دادن مصاحبه‌هاي شغلي در بسياري از زمينه‌ها حتي در زمينه آموزش كودكان، سرانجام با اين خبر شوكه‌كننده مواجه شد كه «دولت استخدام‌هاي دولتي را از اين به بعد متوقف خواهد كرد.»
او در همين زمينه به خبرنگار بلومبرگ گفت: «من در اين زمينه به هيچ‌وجه خوشبين نيستم. من آنقدر براي پيدا كردن كار درخواست داده‌ام كه حسابش از دستم خارج شده است. بسياري از فارغ‌التحصيلان رشته من هم نمي‌توانند براي بلندمدت نسبت به شغلي كه دارند برنامه‌ريزي كنند و اين كمي هولناك است.»همسر اللاوتي ماهانه 800 ريال عماني (دو هزار و 78دلار) دريافت مي‌كند كه پس از پرداخت اجاره‌بها و ديگر صورت‌حساب‌ها، تنها 210دلار براي‌شان باقي مي‌ماند. او در اين باره گفت: «هر روز قيمت‌ها رو به افزايش است و اين زندگي را سخت‌تر مي‌كند. هيچ كس هم نمي‌خواهد براي پيدا كردن شغل، شانسي به ديگران بدهد.»
بحران‌هاي پيش‌رو
سلطان القاسمي، تحليلگر عربي در يكي از روزنامه‌هاي عربي نوشت كه «در كشورهاي خليج‌فارس يك قرار نانوشته‌يي وجود دارد تا خانواده‌هاي مشخصي قدرت را در دست داشته باشند. اين قدرت تا زماني كه هزينه‌هاي زندگي را بالا نبرد و تاثيري بر ماليات‌ها نگذارد، مي‌تواند در دست اين خانواده‌ها باشد. اما حالا اين قدرت‌هاي خانوادگي در خطر هستند و فروپاشي هر لحظه آنها را دنبال مي‌كند.»
هم‌زمان با كاهش قيمت نفت شاهزاده محمد بين سلمان، نايب وليعهد در عربستان سعودي از اجراي برنامه‌يي پرده برداشت كه هدف نهايي‌اش، حذف رد پاي نفت در اقتصاد عربستان سعودي است. او پيش از اجراي اين برنامه در مصاحبه‌يي تفصيلي با بلومبرگ گفته بود كه زمان انجام تغييرات اساسي در اقتصاد و تشكيل بزرگ‌ترين صندوق ثروت ملي در جهان فرا رسيده است. سيف عباس، يكي بازرگانان كويتي در اين باره معتقد است كه كاهش قيمت نفت «يك توفيق اجباري» براي تغييرات الگوهاي اجتماعي كسب و كار در اين كشورهاست. به اعتقاد عباس، اين تغييرات مي‌تواند كويتي‌ها را مولد در اقتصاد، با انگيزه و سختكوش‌تر از قبل كند. او گفت: «تمامي اين تغييرات منوط به اين است كه آنها مشاغل واقعي را تجربه كنند. بسياري از مشاغل دولتي ساعات رفت و آمد مشخصي ندارند و افراد حاضر در اين مشاغل كاري در راستاي نياز اقتصاد اين كشور انجام نمي‌دهند. اين مشاغل تنها وسيله‌يي است تا دولت از طريق آن به مردم پول پرداخت كند.»
بودجه‌هاي آب رفته
چند سال پيش صحبت درباره رياضت اقتصادي غيرممكن بود. در آن سال‌ها شيخ‌نشين‌هاي عربي با استفاده از پول‌هاي ذخيره نفتي، جزاير مصنوعي و مراكز اقتصادي عظيمي در ميان صحراهاي بلااستفاده درست كردند و پس از آن براي برگزاري جام جهاني 2022 در قطر آماده شدند. صندوق بين‌المللي پول پيش‌بيني كرده است كه 6كشور حوزه خليج فارس در سال پيش‌رو با كسري بودجه 12.3درصدي روبه‌رو خواهند شد. اوضاع رشد اقتصادي نيز تعريف چنداني ندارد. كشورهاي عرب كه تا پيش از سقوط قيمت نفت قادر بودند 7ميليون فرصت شغلي ايجاد كنند حالا با خطر از بين رفتن حدود 3ميليون شغل روبه‌رو هستند. مواجهه كشورها با اين خطرات متفاوت است، اما عموم كشورهاي پادشاهي از بروز خطر نارضايتي در كشورهاي‌شان نگران هستند. نظرسنجي انجام شده از 3500نفر از جوانان كشورهاي عربي نشان داد كه اكثر آنها خواهان ادامه پرداخت يارانه‌ها از سوي دولت براي ادامه چرخه اقتصادي هستند. نيمي از آنها نيز معتقد بودند كه افزايش هزينه‌ها تنها بايد در ميان مهاجران ساكن در كشورها اعمال شود.
در اين ميان عربستان سعودي كه ركوددار كسري بودجه 100ميليارد دلاري در ميان كشورهاي عربي است، برنامه «بازسازي يارانه‌ها» را در پيش گرفته است. اين برنامه بر فعاليت‌هاي درآمدي طبقه متوسط تكيه دارد تا ميزان نقدينگي لازم را تهيه كند.
محمد بن سلمان در اين باره به بلومبرگ گفت: «هدف از اين برنامه اين نيست كه سبك زندگي افراد را تغيير دهيم، بلكه دنبال آن هستيم تا به مردم ثروتمندي كه مستقيما از منابع مالي استفاده مي‌كنند فشار بياوريم.»
