ديابت سالانه قاتل 9500 ايراني است، شيوع ديابت در ايران 22درصد بيشتر از ميانگين جهاني

خبراقتصادی -  هفته جهاني سلامت امسال روي يك بيماري متمركز بود: ديابت. ديابت يكي از اصلي‌ترين عوامل نابينايي، كاركرد نامناسب كليه، سكته‌هاي قلبي و قطع عضو اندام‌هاي تحتاني است. تخمين زده مي‌شود كه در سال 2012، بيش از 1.5‌ميليون مرگ مستقيم به دليل ابتلا به ديابت در جهان به وقوع پيوسته باشد و البته بيش از 2.2‌ميليون نفر ديگر هم در همين بازه زماني به دليل مقادير بالاي گلوكز در خون، جان خود را از دست داده‌اند.

از طرف ديگر، سازمان جهاني بهداشت پيش بيني مي‌كند كه تا سال 2030، ديابت به عنوان هفتمين علت اصلي مرگ‌ومير در جهان قلمداد شود. با اين همه، اين بيماري قرون جديد، مسوول مرگ تنها 2‌درصد از ايراني‌هاست، هر چند ايراني‌ها با نرخ ابتلاي 10.3‌درصدي به ديابت، حدود 22‌درصد بيش از ميانگين جهاني با اين بيماري دست در پنجه‌اند و اين يعني بايد هشدارها را جدي گرفت.

بر اساس آمارهايي كه در گزارش سازمان جهاني بهداشت در سال 2016 در مورد ديابت موجود است، تعداد افراد مبتلا به ديابت در سراسر جهان، از 108‌ميليون نفر در سال 1980 به 422‌ميليون نفر در سال 2014 رسيده است و در واقع در يك بازه زماني 34 ساله، حدوداً 4 برابر شده است. بر همين اساس، ميزان شيوع ديابت در ميان افراد بالغ بالاي 18 سال در جهان در اين بازه زماني، از 4.7‌درصد در سال 1980 به 8.5‌درصد در سال 2014 رسيده است.

  ديابت 2‌درصد از ايراني‌ها را مي‌كشد

داده‌هاي WHO نشان مي‌دهند كه شيوع اين بيماري در ميان كشورهاي داراي درآمد متوسط و كم درآمد، بيشتر از مردمان كشورهاي پر درآمد است. بر اساس اين داده‌ها، تقريباً نيمي از مرگ‌ومير ناشي از بالا بودن گلوكز در خون، پيش از آنكه فرد به سن 70 سالگي برسد به وقوع مي‌پيوندد.

پيشگيري از ديابت اما ساده‌تر از اين‌هاست. داشتن رژيم غذايي سالم و فعاليت فيزيكي در حد معمول و همچنين اجتناب از دخانيات، ساده‌ترين راه‌ها براي پيشگيري از ابتلا به ديابت نوع 2 هستند. افزون بر اين، ديابت را مي‌توان درمان كرد يا جلوي عوارض آن را گرفت يا آنها را به تاخير انداخت. راه‌حل‌ها باز هم ساده هستند: رژيم غذايي مناسب، فعاليت فيزيكي و مصرف داروهايي كه عمدتا براي پايش يا درمان عوارض بيماري مصرف مي‌شوند.

درگاه آماري ايران در گزارش جهاني سازمان جهاني بهداشت در مورد ديابت، عوامل مختلف مرگ‌ومير را در ايران رتبه‌بندي كرده است. بر اين اساس، بيماري‌هاي قلبي عروقي، مسوول مرگ حدود نيمي از ايراني‌ها (46‌درصد) هستند و رتبه بعدي عوامل مرگ‌ومير، مربوط به جراحات و حوادث (حدود 14‌درصد) است كه احتمالاٌ بخش بزرگي از آن به حوادث رانندگي ارتباط دارد. سرطان سومين عامل مرگ‌ومير در ميان ايراني‌ها است و علت 13‌درصد از موارد فوت در ايران، ابتلا به سرطان است. ديابت، با حدود 2‌درصد، كم اهميت‌ترين علت مستقل مرگ‌ومير در ميان ايراني‌هاست. (با اين توضيح كه انواع بيماري‌هاي غير مسري در ميان ايراني‌ها، روي هم علت حدود 11‌درصد از موارد فوتي هستند.)

به عبارت ديگر، چنانچه موارد مرگ و مير را در سال 1394 با 470 هزار مورد در نظر بگيريم، ديابت عامل مستقيم مرگ و مير 9500 ايراني بوده است.

  چاقي، اضافه وزن و ديابت

گزارش سازمان جهاني بهداشت نشان مي‌دهد حدود 30.6‌درصد از زنان ايراني و 19.3‌درصد از مردان ايراني چاق هستند. از طرف ديگر، 63.1‌درصد از زنان ايراني و 58درصد از مردان ايراني هم اضافه وزن دارند و اين يعني در مجموع، 93.3‌درصد از زنان ايراني و 77.3‌درصد داراي وزني بالاتر از حد مجاز هستند. از طرف ديگر، در مجموع، 31.9‌درصد از ايراني‌هاي بالغ، فعاليت فيزيكي كافي ندارند. شايان ذكر است كه اضافه وزن، يكي از دلايل عمده ابتلا به ديابت است.

داده‌هاي زماني اين گزارش هم نشان مي‌دهند كه ابتلا به ديابت در ايران، مانند كشورهاي ديگر دنيا، از سال 1980 تا سال 2014، روندي همواره صعودي داشته است و البته ابتلا به اين بيماري در ميان زنان ايراني شايع‌تر از مردان ايراني بوده است. 9.6‌درصد از مردان ايراني و 11.1‌درصد از زنان ايراني به ديابت مبتلا هستند. در واقع، به صورت ميانگين، 10.3‌درصد از ايراني‌ها ديابت دارند، رقمي كه در مقايسه با 8.5‌درصد شيوع جهاني ديابت، حدود 21.17‌درصد بيشتر است.

  25 تا 35‌ميليون ايراني چاق  هستند

به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت 25 تا 35‌ميليون نفر در ايران و يك ميليارد و 100‌ميليون نفر در دنيا دچار اضافه وزن و چاقي هستند.

به گزارش ايرنا، سياري چاقي و اضافه وزن را باعث ايجاد سرطان، ديابت، سكته‌هاي قلبي و مغزي، پوكي استخوان، مشكلات خواب و ساييدگي مفاصل دانست و اصلاح رژيم غذايي ورزش و كنترل وزن را راهكار اصلي جلوگيري از آن عنوان كرد.

وي در ادامه اظهار كرد: «بيماران مبتلا به فشار خون، چاقي، كساني كه قند خون ناشتاي آنها بين 100 تا 125 است، زناني كه كودكي با وزن بيش از چهار كيلو گرم به دنيا آورده‌اند و همچنين افرادي كه در ميان بستگان خود بيمار مبتلا به ديابت دارند در معرض خطر ابتلا به اين بيماري هستند و بايد به نظام مراقبت از سلامت مراجعه كنند.»

سياري ادامه داد: «در حال حاضر در روستاها به ازاي هر 1500 نفر يك بهورز و به ازاي هر 4000 نفر يك پزشك در سيستم مراقبت سلامت قرار داده شده است. در شهر نيز به ازاي هر2 تا 3‌هزار نفر يك كارشناس مراقب سلامت و هر 30 تا 50‌هزار نفر يك مركز جامع سلامت تخصيص داده شده است. همه اين خدمات رايگان است و اكنون براي شهرهاي 20 تا 50‌هزار نفر و برخي از نقاط بالاي 50‌هزار نفر خدمات سيستم مراقبت از سلامت تكميل شده است.»

  مغايرت‌هاي آماري ديابت

وزير درمان و آموزش پزشكي آماري از ابتلا به بيماري ديابت در ايران ارائه داد كه با آمارهاي سازمان جهاني بهداشت اختلاف زيادي دارد: «آمار بيماران مبتلا به ديابت كشور طي چهار دهه اخير به مرز پنج‌ميليون نفر رسيده كه اين موضوع تهديدي براي خانواده‌ها محسوب مي‌شود. » اين در حالي است كه بر اساس آمارهاي سازمان جهاني بهداشت، حدود 8‌ميليون ايراني ديابت دارند. البته درگاه ايران در گزارش جهاني WHO اذعان كرده كه آمارهايش در مورد ايران، به دليل نقص داده‌ها، چندان دقيق نيست.

سيدحسن قاضي‌زاده هاشمي روز جمعه در همايش پياده روي و صبح و نشاط كه در ميدان مشق تهران برگزار شد، افزود: «90‌درصد اين بيماران به ديابت نوع 2 مبتلا هستند.»

وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي با بيان اينكه حدود 400‌ميليون نفر در دنيا با بيماري قند و ديابت مواجه هستند، گفت: «در چهار دهه اخير آمار تعداد مبتلايان به بيماران ديابتي در كشور حدود چهار برابر افزايش يافته كه اين شرايط تهديدي جدي براي سلامت عمومي جامعه است.»

وي ادامه داد: «اگر هر فرد روزانه 30 دقيقه فعاليت بدني و ورزشي داشته باشد بطور قطع شاهد كاهش ابتلا به بسياري از بيماري‌ها به ويژه ديابت، چاقي و اضافه وزن در سطح جامعه خواهيم بود. دكتر قاضي‌زاده هاشمي تصريح كرد: 15 دقيقه ورزش و حركات بدني نرم در هر روز مي‌تواند تا 20‌درصد ميزان ابتلا به بيماري ديابت را كاهش دهد.»

  استرس هم موثر است

طيبه كرمي كارشناس ارشد روانشناسي در رابطه تاثير عوامل رواني در ابتلا به بيماري ديابت به «تعادل» مي‌گويد: طبق تحقيقات جديد، تجمع بيش ازحد چربي شكمي و استرس بيش ازحد كه از ارمغان‌هاي زندگي امروزي است، هر دو مي‌تواند امكان بروز ديابت نوع 2 را در افراد مستعد افزايش بدهد. او ادامه مي‌دهد: «مكانيسمي كه در رابطه با نقش استرس در افزايش خطرديابت مي‌توان مطرح كرد اين است كه افزايش سطح خوني هورمون آدرنالين در جواب به استرس، باعث تحريك شكسته شدن چربي و اسيدهاي چرب آزاد مي‌شود، اسيدهاي چرب با گلوكز به عنوان سوخت بدن رقابت نموده كه نتيجه آن پيروزي اسيدهاي چرب و بالا رفتن گلوكز خون است، البته اينكه چه ميزان استرس در بروز ديابت موثر است مطالعات آتي را مي‌طلبد.»

كرمي معتقد است با ظهورديابت، فرداحساس افسردگي درماندگي و ناكامي مي‌كند. «افسردگي با تغييردرشيوه زندگي يك بيمار مبتلا به ديابت مي‌تواند برمديريت بيماري ديابت توسط بيمار تاثير منفي بگذارد بطور كلي تاثيرات منفي افسردگي در بيماران مبتلا به ديابت عبارتند از: كاهش عملكرد اجتماعي و كيفيت زندگي بيمار، كاهش فعاليت‌هاي حركتي و افزايش چاقي، كاهش پايبندي به رژيم درماندگي، افزايش بروز رفتارهاي ناسالم مثل مصرف الكل و سيگار، كنترل ضعيف قندخون و افزايش احتمال بروز عوارض ديابت به سبب كنترل نامناسب قندخون».

كرمي معتقد است با توجه به اينكه هزينه كيت‌هاي اندازه‌گيري قند خون و انسولين مصرفي بيماران، هزينه سنگين و گزافي را تحميل مي‌كند مي‌توان نتيجه گرفت كه با فرهنگ‌سازي و آموزش جهت پيش‌گيري از اين بيماري و ترويج فرهنگ ورزش و تحرك جسمي. تغذيه سالم و كنترل وزن چگونه مي‌توان در راستاي اين مهم گام برداشت.