برجام دستاورد هم داشت

خبر اقتصادی - ولي‌الله سيف رييس كل بانك مركزي كه براي حضور در نشست مشترك صندوق بين‌المللي پول و بانك جهاني به امريكا سفر كرده بود، در ديداري با وزير دارايي امريكا، به بررسي مهم‌ترين مسائل پولي و بانكي بين ايران و كشورهاي غربي پرداخت كه به عقيده بسياري از كارشناسان اقتصادي، گامي رو به جلو براي پيگيري منافع اقتصادي ايران ارزيابي شده و سيف در ديدارها و نشست‌هاي خود در امريكا، براي پيگيري دستاوردها و منافع اقتصادي ايران نكات مهمي را مطرح كرده است.

در ديدار رييس كل بانك مركزي ايران با وزير دارايي امريكا كه پس از گذشت 38 سال از انقلاب اسلامي، گفت‌وگويي در اين سطح بين دو مقام ارشد اقتصادي ايران و امريكا انجام شده، سيف بر ضرورت اجراي تعهدات امريكا براساس مفاد برجام تاكيد و خواستار تحرك بيشتر مقامات سياسي و اقتصادي و نهادهاي مالي امريكا شد. سيف از برخي نواقص و كاستي‌ها در برقراري ارتباطات و تعاملات پولي و بانكي با توجه به مفاد برجام انتقاد كرد و با قاطعيت، خواستار رفع موانع ايجاد شده توسط امريكا و كشورهاي غربي در گسترش روابط بانك‌هاي بين‌المللي با ايران شد.

رييس كل بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران تاكيد كرد: واشنگتن براي رفع ابهامات بانك‌هاي اروپايي براي همكاري با ايران، بايد احساس مسووليت بيشتري كند. امريكا همان‌طور كه در زمان اعمال تحريم‌ها براي وادار كردن بانك‌ها به قطع رابطه با بانك‌هاي ايراني، به تك تك آنها مراجعه و آنها را مورد تهديد قرار مي‌داد يا بانك‌هاي مختلف را با مبالغ هنگفت جريمه مي‌كرد در شرايط كنوني نيز بايد به صورت شفاف، نگراني‌ها و ابهامات بانك‌هاي اروپايي را برطرف كند.

وي تصريح كرد: متاسفانه تا به حال اقدام موثري از طرف امريكايي‌ها مشاهده نكرده‌ايم و به همين دليل ادعا مي‌كنيم از اين نظر تقريبا هيچ اتفاقي نيفتاده است. لذا آنها بايد با سرعت و حساسيت بيشتر و با روش‌هاي اعتمادساز نسبت به رفع نگراني بانك‌ها و موسسه‌هاي مالي براي شروع همكاري با بانك‌هاي ايراني در سطح بين‌المللي اقدام كنند.

سيف در گفت‌وگو با ايرنا، ضمن تشريح دستاوردهاي سفر خود به امريكا و نشست صندوق بين‌المللي پول و بانك جهاني، با اشاره به دستاوردهاي بانكي و پولي برجام براي اقتصاد ايران گفت: دستاوردهاي برجام، شامل برقراري سوييفت و افزايش روابط كارگزاري بانك‌هاي ايران، بهبود رتبه ريسك ايران و استفاده از منابع مالي بين‌المللي، افزايش روابط كارگزاري تعيين وضعيت اقلام باز و تعيين تكليف مطالبات موسسه‌هاي بيمه صادراتي اروپايي بوده است. وي با اشاره به اقداماتي كه لازم است بانك‌هاي ايران با تطبيق با شرايط بين‌المللي و بهبود دستاوردهاي برجام انجام دهند، افزود: بانك‌هاي ايران بايد به سرعت نقايص و عدم انطباق‌هاي خود با استانداردهاي روز دنيا را برطرف كنند. اشاره شد به دليل شرايط تحريم نظام بانكي كشور از نظر تطابق با استانداردهاي روز دنيا عقب مانده است.وي افزود: زمانبر بودن ايجاد كارگزاري‌هاي جديد و تعاملات بانكي با آسيا و اروپا، نگراني‌ها و ابهامات بانك‌هاي اروپايي در مورد كار با ايران، نكاتي است كه بايد به آن توجه شود زيرا نيازمند صرف زمان بيشتري است.

وي ادامه داد: بانك‌هاي ايتاليايي و اتريشي تمايل زيادي براي همكاري با ايران نشان داده‌اند و گسترش روابط با بانك‌هاي اروپايي به تدريج وضعيت مناسب‌تري پيدا خواهد كرد.

سيف با اشاره به تحولاتي كه در سال‌هاي تحريم در نظام بانكداري بين‌المللي ايجاد شده گفت: مقابله با بحران مالي جهان و گسترش پولشويي و تامين مالي تروريسم نيازمند اقدامات گسترده‌يي در نظام بانكداري بين‌المللي است و براي تطبيق با شرايط جديد، بانك‌هاي ايران نيز بايد اقدامات موثري انجام دهند و اين كار به زمان زيادي نياز دارد. زيرا بازسازي و جبران ويراني‌ها و تخريب‌ها به زماني به مراتب بيشتر از ساختن يك بناي جديد نياز دارد.

ولي‌الله سيف كه براي شركت در اجلاس بهاره بانك جهاني و صندوق بين‌المللي پول به امريكا سفر كرده بود، در آخرين روز حضور در اين كشور، درباره برنامه‌ها و دستاوردهاي اين سفر به پرسش‌هاي ايرنا پاسخ داد.

نشست مشترك صندوق بين‌المللي پول (IMF) و گروه بانك جهاني (World Bank Group) همه ساله در دو نوبت و با حضور روساي كل بانك‌هاي مركزي و وزيران اقتصادي و دارايي كشورهاي عضو برگزار مي‌شود. اجلاس بهاره در اواخر فروردين ماه و اجلاس پاييزه (سالانه) به‌طور معمول در اواسط مهرماه در واشنگتن برگزار و هر سه‌سال يك بار نيز يكي از كشورهاي عضو به عنوان ميزبان اجلاس سالانه تعيين مي‌شود. زمان اجلاس بهاره امسال 15 تا 17 آوريل 2016 (27 تا 29 فروردين) بود.

به نظر شما، برجام تا چه حد به بهبود روابط اقتصادي و بانكي ايران كمك كرده است؟

-تفاهم برجام در دوره اخير اقدامي بسيار بزرگ و تاريخي است كه بر اساس مذاكره و تفاهم، ايران توانست حقوق هسته‌يي خود را تثبيت كرده و ثابت كند، اتهاماتي را كه دشمنان در مورد انحراف اين فعاليت‌ها مطرح كرده‌اند، بي‌اساس و غلط است.

اين دستاورد بزرگ كه تحت حمايت‌ها و رهنمودهاي رهبر معظم انقلاب و با درايت و شجاعت رييس‌جمهوري و فداكاري‌ها و تلاش خستگي ناپذير تيم مذاكره‌كننده به سرپرستي آقاي ظريف حاصل شده، متعلق به همه گروه‌ها و آحاد ملت ايران است؛ لذا همه وظيفه داريم اولا مسوولانه نسبت به حفظ و مراقبت از آن برخورد كنيم و ثانيا بهره‌مندي كامل از ظرفيت‌هاي آن و دستيابي به نتايج پيش‌بيني شده را مورد مطالبه قرار دهيم و آن را تا تحقق كامل پيگيري كنيم.

تحقق كامل تعهدات طرف‌هاي مذاكره حق طبيعي ملت ايران است و بايد تا تامين كامل آن با حول و قوه الهي با قاطعيت پيگيري شود. لازم است توجه شود كه ويژگي مهم برجام «زمان‌بند بودن» آن است كه در صورت اقدامات و پيگيري‌هاي به موقع، با گذشت زمان منافعش به تدريج بيش از گذشته نمايان مي‌شود.

بعد از اجرايي شدن برجام قاعدتا همه طرف‌هاي مذاكره بايد به سرعت به تعهداتشان عمل مي‌كردند. همه آنها نسبت به اجراي موثر برجام متعهد هستند. در اين رابطه ايران اقداماتي را كه لازم بود، انجام داده است. در طرف مقابل نيز همه تحريم‌هايي كه تعهد شده بود، لغو شده‌اند.

بعد از اجراي برجام صادرات نفت ايران رشد چشمگيري داشته است. همه منابع مالي كشور نيز كه بايد آزاد مي‌شدند، اكنون در دسترس هستند. اينكه شاهديم در حال حاضر آرامش در بازار ارز وجود دارد و صف تخصيص ارز براي واردات كالا از بين رفته، ناشي از همين شرايط است. البته همان‌طور كه گفته شده هنوز مشكلاتي بر سر راه جابه‌جايي و تبديل منابع ارزي بانك مركزي وجود دارد.

در حال حاضر ارتباطات بين‌المللي بانكي با كشورهاي آسيايي و اروپايي را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

-خوشبختانه طرف‌هاي آسيايي و اروپايي كم و بيش تحرك‌هاي مثبتي را نشان داده‌اند. البته نوع برخورد كشورهاي اروپايي در اين رابطه از منظر همكاري‌هاي بانكي متفاوت است. يكي از دلايل اصلي آن هم در كنار پيچيدگي‌هاي صنعت بانكداري و زمانبر بودن ايجاد ارتباطات كارگزاري جديد، مربوط به نگراني‌ها و ابهاماتي است كه بانك‌ها در مورد كار با ايران دارند.

در بعضي كشورها نگاه مثبت و استنباطي درست از وضعيت بانك‌هاي ايران وجود دارد لذا مي‌بينيم در عمل كار را با ايران شروع كرده‌اند. به‌عنوان نمونه بانك مركزي ايتاليا باتوجه به تحركات مثبت در روابط دو كشور به‌خصوص بعد از بازديد رييس‌جمهوري، به‌صورت فعال همكاري با بانك مركزي ايران را در سطح مناسبي شروع كرده است. حتي در حاشيه اجلاس صندوق بين‌المللي پول در واشنگتن يك تفاهمنامه بانكي بين بانك‌هاي مركزي دو كشور در ارتباط با گسترش روابط و همكاري‌هاي فني به امضا رسيد.

همچنين چند بانك بزرگ ايتاليايي كه به همراه نخست‌وزير آن كشور به تهران سفر كرده بودند ارتباطات خوبي با برخي بانك‌هاي تجاري كشور شروع كرده‌اند. در جلسه‌يي كه در بانك مركزي با هيات بانكي ايتاليا به سرپرستي رييس انجمن بانكداران ايتاليا داشتيم طرف ايتاليايي علاقه‌مندي زيادي براي گسترش روابط بانكي با ايران نشان داد و همزمان يكي از بانك‌هاي تجاري بزرگ و بين‌المللي آن كشور روابط بانكي با بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران را آغاز كرد.

بانك‌هاي اتريشي نيز تمايل زيادي نشان داده‌اند و در حال انجام تشريفات و مقدمات مربوط به افتتاح حساب براي بانك مركزي و برخي بانك‌هاي تجاري هستند. گسترش روابط با بانك‌هاي اروپايي به تدريج وضعيت مناسب‌تري پيدا خواهد كرد.

مشكلات موجود در برقراري ارتباطات بانكي بين‌المللي چه مواردي است؟

-لازم است به اين مهم توجه شود كه مكانيسم‌هاي بانكي، بانكداري و روابط كارگزاري بانكي يكي از پيچيده‌ترين موضوعات بين‌المللي است. اين پيچيدگي‌ها و قوانين و مقررات حاكم بر بانكداري بين‌الملل تحت‌تاثير دو عامل مهم بحران جهاني كه بانك‌ها در گسترش آن در سطح بين‌المللي نقش اصلي را داشتند و گسترش پولشويي و تامين مالي تروريسم كه باز بانك‌ها محمل اصلي آن بوده‌اند، تشديد شده‌اند و متاسفانه در اين سال‌ها به علت تحريم‌هاي ظالمانه و انزواي سيستم بانكي كشور فاصله بعضا زيادي بين روش‌هاي بانك‌هاي ايران با استاندارد‌هاي بين‌المللي وجود دارد؛ البته با تلاش شبانه‌روزي همكاران بانك مركزي و سيستم بانكي كشور اقدامات خوبي براي شناسايي خلأ‌ها و پر كردن آنها در دست اقدام است. به‌عنوان يك تجربه تلخ بايد اذعان كرد كه بازسازي و جبران ويراني‌ها و تخريب‌ها به زماني به‌مراتب بيشتر از ساختن يك بناي جديد نياز دارد.  شايد جالب باشد كه بدانيم يكي از موضوعات مورد بحث در نشست اخير صندوق بين‌المللي پول همچنين هيات ثبات مالي، همين موضوع بيش از حد پيچيده شدن مسائل بانكي بود.  نظام بانكداري ايران در كنار مواجهه با مشكلات و تنگناهاي بانكداري بين‌المللي و تلاش براي فائق شدن بر آنها، با برخي مسائل خاص نيز مواجه است.  به عنوان نمونه تحريم‌ها سبب شده بود كه اقلام بازي بين بانك‌هاي كشور و همتايان خارجي خود ايجاد شود كه خود مانع بزرگي بر سر راه شروع مجدد همكاري‌هاي مشترك بود.

فعاليت‌هايي كه پس از اجراي برجام تاكنون در حوزه بانكي انجام شده، چيست؟

-بانك مركزي و نظام بانكي از زمان اجرايي شدن برجام اقدام براي رفع موانع موجود را شروع كرده‌اند، به‌همين جهت شاهديم كه با گذشت زمان، به مرور روابط بانكي در حال گسترش است. يكي از اقداماتي كه در اين رابطه موثر بوده تعيين وضعيت اقلام باز و تعيين‌تكليف مطالبات موسسه‌هاي بيمه صادراتي اروپايي مانند ساچه (ايتاليا)، هرمس (آلمان) و كوفاس (فرانسه) و اوكابه (اتريش) بوده كه همكاران ما بعد از بررسي و رفع مغايرت، اقدامات لازم را براي پرداخت و تسويه آنها شروع كرده‌اند.

به‌زودي در اتحاديه اين موسسه‌ها، موضوع رتبه ريسك ايران مطرح خواهد شد كه اميدواريم با رسيدن به رتبه مناسب در آينده بتوانيم از منابع مالي بين‌المللي با شرايط سهل‌تري استفاده كنيم.

همان‌طور كه پيش از اين گفته شد و مورد بازديد خبرنگاران نيز قرار گرفت، خوشبختانه سوييفت در همه بانك‌هاي كشور متصل بوده و قابليت برقراري ارتباط و مخابره پيام در سطح بين‌المللي فراهم شده است. با ايجاد و گسترش روابط كارگزاري كه هر روز بر تعداد آنها افزوده مي‌شود كارايي و استفاده از سوييفت نيز گسترش بيشتري پيدا خواهد كرد.

طرف امريكايي چه نقشي در بهبود روند اجراي برجام دارد؟

-در ارتباط با تسريع بازگشت كامل ايران به بازار مالي دنيا، آنچنان كه در برجام تعهد شده است، طرف امريكايي مي‌تواند نقش جدي‌تر و ملموس‌تري را ايفا كند. البته اقداماتي را شروع كرده‌اند اما به نظر ما به هيچ‌وجه كافي نيست. امريكا بايد براي رفع ابهامات بانك‌ها براي كار با ايران، احساس مسووليت بيشتري كند. همان‌طور كه در زمان اعمال تحريم‌ها براي وادار كردن بانك‌ها به قطع رابطه با بانك‌هاي ايراني، به تك‌تك آنها مراجعه و آنها را مورد تهديد قرار مي‌داد يا بانك‌هاي مختلف را با مبالغ هنگفت جريمه مي‌كرد در شرايط كنوني نيز بايد به صورت شفاف، نگراني‌ها و ابهامات بانك‌هاي اروپايي را برطرف كند.

متاسفانه تا به حال اقدام موثري از طرف امريكايي‌ها مشاهده نكرده‌ايم و به‌همين دليل ادعا مي‌كنيم از اين نظر تقريبا هيچ اتفاقي نيفتاده است. لذا آنها بايد با سرعت و حساسيت بيشتر و با روش‌هاي اعتمادساز نسبت به رفع نگراني بانك‌ها و موسسه‌هاي مالي براي شروع همكاري با بانك‌هاي ايراني در سطح بين‌المللي اقدام كنند. بديهي است ما از همه فرصت‌ها استفاده مي‌كنيم كه حداكثر منافع را از ظرفيت برجام به‌نفع كشور و مردم به‌دست آوريم.

نظام بانكي ما چه اقداماتي براي حضور در عرصه بين‌المللي بايد انجام دهد؟

-با توجه به فضاي جديد پس از برجام نظام بانكي ما بايد به سرعت نقايص و عدم انطباق‌هاي خود با استانداردهاي روز دنيا را برطرف كند. اشاره شد به‌دليل شرايط تحريم نظام بانكي كشور از نظر تطابق با استانداردهاي روز دنيا عقب‌مانده است لذا هرچه سريع‌تر بايد اين‌گونه نواقص برطرف شود. اصلاح وضعيت ايران در گروه ويژه اقدام مالي، يكي از اقدامات بسيار مهم در اين رابطه است.

براساس پيگيري‌هاي انجام شده، به‌تازگي جلسه‌يي در اداره مركزي اين گروه در پاريس با حضور همكاران وزارت امور خارجه، وزارت امور اقتصادي و دارايي و بانك مركزي برگزار شد. در اين جلسه گزارشي از آخرين پيشرفت‌ها و اقدامات ايران در رابطه با تطبيق با استانداردهاي روز ارائه شد. آخرين اقدام در اين زمينه، تصويب قانون مربوط به مبارزه با تامين مالي تروريسم بود كه به‌تازگي و بعد از تصويب شوراي نگهبان، توسط رييس‌جمهوري ابلاغ شد و بانك مركزي نيز متعاقبا آن را به همه بانك‌هاي كشور بخشنامه كرد. برگزاري جلسه يادشده و ارائه گزارش‌هاي مربوطه بسيار مثبت واقع شد و مسوولان اين سازمان از اقدام‌هاي به عمل آمده تشكر كردند. در هر حال خروج نام ايران از فهرست كشورهاي غيرهمكار با اين سازمان، تحول مهمي در برقراري روابط بانكي بين‌المللي براي ما خواهد بود. البته اين اتفاق فرآيند خاصي را اقتضا مي‌كند كه بايد طي شود و ما هم تلاش خواهيم كرد آن را به سرعت پيش ببريم. اين موضوع يكي از محورهاي مذاكرات ما با صندوق بين‌المللي پول نيز بود و از آنها خواستيم اقدامات لازم را براي سرعت بخشيدن به اين امر انجام دهند.