ماشین آلات سنگین گذار از تحریم به برجام

با وجود اینکه صنعت ماشین آلات سنگین و صنعت خودروهای سواری تا حدودی در یک خانواده تعریف می گردند اما هر دو صنعت در ماهیت تولید و نوع مصرف کننده تفاوت های بسیاری با هم دارند. به عبارتی صنعت ماشین آلات سنگین به علت نقش اساسی و مهمی که در صنایع مرتبط با آن اعم از راه سازی، شهرسازی، معدن، عمران، پل سازی، سد سازی، حمل و نقل و غیره دارد به عنوان یک صنعت زیربنایی و سرمایه ای شناخته می شود در حالی که خودروهای سواری به عنوان یک کالای لوکس تلقی می شوند . همچنین خودروهای سواری به علت ماهیت لوکس و نوع مصرفی که دارند، رشد و ارتقاء آنها در ظرافت، سرعت بالا و افزایش قابلیت های رفاهی خلاصه می گردد ولی همین مفهوم برای ماشین آلات سنگین در افزایش قدرت،کیفیت و توان ماشین تفسیر می شود و دست آخر اینکه قیمت قطعات ماشین آلات سنگین چندین برابر قیمت قطعات خودروهای سواری است. نتیجه آنکه این چنین تفاوت هایی نشان خواهد داد اثر تحریم ها بر صنعت ماشین آلات سنگین اثری به مراتب بیشتر و قابل تامل تر از صنعت خودروهای سواری گذاشته است، شاهد مثال این موضوع نیز مواردی است که در دوران تحریم بر این صنعت تحمیل گردیده است.

تحریم های بانکی، عدم امکان استفاده از خدمات بانکی و بعد از آن افزایش یکباره نرخ ارز در کنار وابستگی شدید صنعت ماشین آلات سنگین به نقدینگی یکی از اصلی ترین دلایلی است که این صنعت را در دوران تحریم با بحران های عدیده ای مواجه نمود. عدم امکان گشایش اسناد اعتباری در دوران تحریم و در نتیجه 13 برابر شدن نقدینگی مورد نیاز از یک سو و سه برابر شدن یکباره نرخ ارز در همین ایام از سوی دیگر نیاز به نقدینگی صنعت ماشین آلات سنگین  را تا 39 برابر افزایش داد. پر مسلم است صنعتی که به شدت به نقدینگی وابسته است بعد از اینچنین جهشی در نقدینگی، به یقین در تامین قطعه و ارائه خدمات با مشکلات فراوانی رو به رو گردد.

قطع همکاری با برندهای معروف و مرغوب اروپایی معضل دیگری برای صنعت ماشین آلات سنگین بود که در دوران تحریم پیش روی آن صنعت قرار گرفت و ثمره آن در دو اتفاق نامیمون نمود پیدا کرد. نخست آنکه شرکت های داخلی را از ورود تکنولوژی های نو و به¬روز دنیا محروم کرد و از سوی دیگر ماشین آلات نامرغوب که عمدتا ساخت کشور چین بودند را جایگزین آنها نمود.

در رابطه با مورد نخست بدیهی است زمانی که شرکت های داخلی با یک برند اروپایی و معروف توافقی را انجام می دهند در کنار ساخت و مونتاژ محصول در داخل کشور به علت تردد کارشناسان و ارائه خدمات پس از فروش (شامل ارائه خدمات سرویس، تعمیرات و فروش قطعه) تکنولوژی های مربوط به دستگاه نیز منتقل خواهد شد. حال انکه بعد از قطع ارتباط این کانال ارتباطی انتقال تکنولوژی نیز بسته خواهد شد. اما در مورد موضوع دوم با وجود ماشین آلات با کیفیت پایین نه تنها فرآیند پروژه های عمرانی و زیربنایی با پیشروی کند رو به رو خواهد شد بلکه شرکت های خدماتی نیز به علت نامرغوب بودن دستگاه، بیش از حد معمول درگیر ارائه خدمات گارانتی نظیر تعمیرات و تعویض قطعه خواهند شد. پروژه های عمرانی وابستگی بسیاری به ماشین آلات سنگین دارند به طوری که در برخی پروژه ها این وابستگی تا 90 درصد افزایش خواهد یافت حال اگر دستگاه های مورد استفاده به علت کیفیت پایین در حین کار به کرات دچار ایراد و خرابی شود و از آنجایی که تعمیر و سرویس تنها در محل پروژه امکان پذیر است زمانی نیز صرف اعزام نیرو و ارسال قطعه از سوی شرکت های خدماتی خواهد شد که در مجموع تعداد دفعات و زمان تعمیر، خواب دستگاه را بسیار بالا خواهد برد و در نتیجه می تواند مانعی بزرگ در پیش روی پروژه های عمرانی باشد.

در رابطه با حوزه قطعات ماشین آلات سنگین نیز چنین می توان گفت که در دوران تحریم بسیاری از قطعات تولیدی که ساخت کشورهای اروپایی بودند از طریق یک کشور ثالث وارد کشور می شدند که این موضوع فرآیند ورود قطعه به کشور را طولانی می نمود  و قیمت نهایی آن را بالا می برد. البته قطع ارتباط با کشورهای اروپایی و عدم امکان تامین قطعه مناسب و روی آوردن به قطعات غیر اصل نیز موضوع دیگری است که مزید بر اثرات تحریم در این حوزه گردید.

و اما سمت تقاضای ماشین آلات سنگین که عمدتا پیمانکاران می باشند نیز از تکانه های تحریم بی نصیب نماندند که البته اثر آن به صنعت ماشین آلات سنگین منتقل شده است. به دیگر سخن از آنجایی که مجریان طرح های عمرانی معمولا بخش¬¬های دولتی هستند لذا  در سالهای تحریم همزمان با کاهش سهم فروش نفت ایران، درآمدهای نفتی دولت نیز کاهش یافت در نتیجه دولت توان پرداخت مطالبات معوق پیمانکاران را از دست داد که حاصل آن کاهش پروژه های عمرانی، مشکلات مالی شرکت های پیمانکاری و نهایتا عدم خرید ماشین آلات سنگین به وسیله پیمانکاران بود، بدین صورت تحریم ها هرچند غیر مستقیم اما اثر خود در سهم درآمدی و افت  فروش ماشین آلات سنگین را بر صنعت ماشین آلات سنگین تحمیل نمود.

و اما امروز نه تنها صنعتگران ماشین آلات سنگین بلکه پیمانکاران راهسازی، معدن و ... چشم امید به پیشرفت برجام و لغو تحریم ها دوخته اند تا در سالهای پیش روی دیگر شاهد رنج ها و مشقت های سال های تحریم نباشند. این مهم محقق نمی شود مگر اینکه دولت در کنار صنعت ماشین الات سنگین قدم به قدم انها را یاری نماید و خود آنها نیز لحظه لحظه برجام را مقتنم شمارند و تا می توانند با تلاش و کوشش موانع پیش روی را بردارند.