مسعود دانشمند
تبعات ممنوعیت‌های صادراتی
به طور کلی ممنوع کردن کالایی که صادر می‌شود برای بازار صادراتی خسارت‌هایی در پی دارد چرا که صادرکننده برای دریافت این بازار، تلاش بسیاری کرده و بازاریابی انجام داده است. در واقع صادرکننده برای حفظ بازارهای صادراتی تعهداتی انجام داده و طرف معامله‌کننده در بازارهای صادراتی به سراغ بازارهای دیگر نرفته و همین مسئله یک تعهد برای صادرکننده محسوب می‌شود. زمانی که محدودیت‌هایی در حوزه صادرات صورت می‌گیرد، یعنی بازارهای صادراتی کنار گذاشته شده و این بازار درصورت رفع آن ممنوعیت با آسیب‌هایی همراه می‌شود. در حوزه مرغ نیز درست مانند پسته به نظر می‌رسد که دولت به این مسئله اعتقاد دارد که با انجام صادرات عرضه داخل کمتر شده و در نهایت قیمت این محصول در داخل کشور افزایش می‌یابد. بهتر است دولت به جای ممنوعیت صادرات، کاری کند تا حین صادرات واردات مازاد عرضه در داخل صورت گیرد تا توازن میزان عرضه و تقاضا در داخل برقرار شود. بیرون کشیدن یک محصول از بازارهای صادراتی، تلاش دوباره‌ای را برای ورود ایران به این بازارها می‌طلبد و در نهایت صادرکننده را با مشکل روبه‌رو می‌کند. منطق موضوع صادرات این است که مازاد تولید صادر شود، یعنی هر میزانی که برای تولید اختصاص می‌یابد درصورت مازاد شدن بر تقاضایی که در بازار وجود دارد می‌تواند به صادرات اختصاص پیدا کند. اما مسئله‌ای که در این میان وجود دارد نوع نگاه دولتمردان است. از دید دولتمردان منطقی که برای صادرات وجود دارد این است که وقتی ظرفیتی برای صادرات کشف شد، برای صادرات آن اقدام شود. در حالی که باید تاکید کرد درصورت متوقف شدن فرآیند صادرات، خسارت‌هایی که در بازار هدف صادراتی ایجاد می‌شود بیش از آن است که دولت بخواهد اقدام به وارد کردن میزان نیاز داخل کند. در حوزه پسته نیز به خوبی دیده می‌شود که با متوقف کردن صادرات پسته، آمریکا که پیش از این در حوزه تجارت پسته وارد شده بود می‌تواند جای ایران را در این مقوله بگیرد. همین اتفاق در حوزه فرش نیز با سیاست‌گذاری‌های غلط اتفاق افتاد تا جایی که صادرات 3 میلیارد دلاری ایران در نهایت به زیر یک میلیارد دلار رسید و در نهایت دیگر به آن رقم سابق بازنگشت. دولت باید این مسئله را بپذیرد که هیچ ایرادی ندارد که نیاز داخل از طریق واردات رفع شده و مسئله صادرات نیز ادامه داشته باشد. البته در حوزه سیمان نیز با ممنوعیت صادرات، بازارهای سابق از دست رفت و در شرایط فعلی کشورهایی مثل عراق و افغانستان هدف‌های صادراتی سیمان ایران شده‌اند.
* عضو اتاق بازرگانی ایران
