94هزار ميليارد تومان چك برگشتي در 10ماه، تغيير روش محاسبه، آمار چك برگشتي را 10درصد كاهش داد

خبر اقتصادی - محسن شمشیری: اداره آمار اقتصادي بانك مركزي در توضيح تاخير اعلام چك برگشتي‌ها تاكنون و اعلام فصلي آن در ماه‌هاي آينده توضيح داده كه تا پايان آذر ماه سال 1393 اطلاعات اسناد مبادله و برگشت داده شده دريافتي از اتاق پاياپاي اسناد بانكي را در قسمت شاخص‌هاي ماهانه اقتصادي پايگاه اطلاع‌رساني بانك مركزي منتشر مي‌كرد كه با راه‌اندازي سامانه چكاوك و توقف فعاليت اتاق پاياپاي اسناد بانكي، اين آمار منتشر نشد. ليكن براي بهره‌برداري از اطلاعات چك‌هاي برگشتي و با در نظر داشتن نقايص اطلاعات ارائه شده توسط اتاق پاياپاي اسناد بانكي (اين آمار مربوط به اطلاعات چك‌هاي مبادله شده در تهران بود و صرفا اطلاعات چك‌هاي واگذار شده از طريق اتاق پاياپاي را شامل مي‌شد)، اداره اطلاعات بانكي بانك مركزي به جمع‌آوري و پالايش آمار تمام چك‌هاي مبادله شده (شامل چك‌هاي وصولي و برگشتي) در سطح كشور اقدام كرده، پس از تجزيه و تحليل داده‌ها، نسبت چك‌هاي برگشتي به كل چك‌هاي مبادله شده از نظر تعداد و مبلغ را بررسي و منتشر كرده است. با توجه به ضرورت شفافيت و انتشار منظم آمار و اطلاعات، بانك مركزي در نظر دارد آمار چك‌هاي برگشتي و ساير اطلاعات مرتبط با اين موضوع را به صورت فصلي و سالانه منتشر كند.

 كاهش شديد درصد چك‌هاي برگشتي

 در حالي كه وضعيت چك‌هاي برگشتي در تهران كه بيش از 60 درصد حجم سپرده‌هاي بانكي و تسهيلات بانك‌ها و همچنين بيش از 50درصد تراكنش‌ها و مبلغ مبادلات بانكي و الكترونيكي را به خود اختصاص مي‌دهد، در آبان و آذر 93 به وضعيت نامناسبي رسيده بود و بيش از 13.1درصد تعداد و 7.2درصد مبلغ اسناد مبادله شده برگشت خورده بود، اما آمار تازه بانك مركزي كه از نتيجه اجراي طرح چكاوك حاصل شده نشان مي‌دهد كه نسبت چك‌هاي برگشتي به كل چك‌هاي مبادله شده در مقطع 10ماهه دي ماه 1393 لغايت مهر ماه 1394 از نظر تعداد 2.9درصد و مبلغ 2.6درصد اعلام شده است.

اين در حالي است كه در 9ماه اول سال 93 تعداد چك برگشتي به 12.4درصد و مبلغ آن به 5.4 درصد مبلغ اسناد مبادله شده رسيده بود.

 اثر چكاوك بر كاهش چك برگشتي

به عبارت ديگر، با اجراي طرح چكاوك واضافه شدن ساير استان‌ها به آمار چك‌هاي برگشتي، سهم چك‌هاي برگشتي از نظر تعداد 9.5 واحد درصد و از نظر مبلغ 2.8 واحد درصد كاهش يافته است. اين موضوع نشان مي‌دهد كه با الكترونيكي شدن بانك‌ها و ارتباط گسترده آنلاين و لحظه‌يي بين شعب بانك‌هاي كشور، اولا كليه اسناد و برگشتي‌هاي بانك‌ها در سراسر كشور چه در شعب و چه در اتاق پاياپاي ثبت شده و آمار آن در سامانه چكاوك منظور شده است در حالي كه تا آذر 93، اسنادي كه به اتاق پاياپاي تهران وارد شده يا برگشت خورده منظور شده و اسناد ديگر كه در خود شعب تهران وارد و برگشت خورده يا در ساير استان‌هاي كشور مبادله و برگشت داده شده در آمار قبلي منظور نشده است.

 بر اين اساس، تعداد اسناد مبادله شده از رقم 4 ميليون و 162هزار برگ در آذر 93 به 27ميليون و 117هزار برگ در شهريور 94 رسيده و 6.5 برابر شده است. تعداد اسناد برگشت داده شده نيز از 546 هزار برگ در آذر 93 به 868 هزار و 791 برگ رسيده و 1.6 برابر شده است. دوم آنكه بسياري از دارندگان چك در طرح فعلي به خاطر امكان پيگيري آنلاين وضعيت حساب مشتريان، ابتدا از وضعيت موجودي حساب طرف مقابل از شعبه مربوطه بانك‌ها اطلاع كسب مي‌كنند و در صورت كسر موجودي يا نقص امضا و... به صاحب حساب خبر مي‌دهند و اكثر اين مشكلات بدون برگشت خوردن اسناد برطرف مي‌شود اما تعدادي از چك‌ها كه به حساب افراد كلر مي‌شود و در اتاق پاياپاي مبادله مي‌شود، ممكن است با برگشت مواجه شود. در نتيجه آمار چك برگشتي با سيستم چكاوك و بررسي آنلاين حساب‌ها كاهش قابل توجهي نسبت به قبل داشته است و موارد متعدد كسري موجودي، نقص امضا و كمتر شده است.

آمارها نشان مي‌دهد كه از نظر تعداد اسناد مبادله شده و برگشتي نيز در آذر سال 93 به ميزان 4162هزار برگ در تهران به مبلغ 108هزار ميليارد تومان مبادله شده كه 546 هزار برگ آن به مبلغ 7.8هزار ميليارد تومان برگشت خورده است اما در شهريور 94 در سراسر كشور به ميزان بيش از 27ميليون برگ به مبلغ 364هزار ميليارد تومان مبادله شده كه 868هزار برگ آن به مبلغ 9.8هزار ميليارد تومان برگشت خورده است.

 كاهش 10 درصدي تعداد و 4.5 درصدي مبلغ

اين نكته نشان مي‌دهد كه سهم چك‌هاي برگشت خورده از نظر تعداد از 13.1درصد در آذر 93 به 3.2درصد در شهريور 94 كاهش يافته و از نظر مبلغ نيز از 7.2درصد در آذر 93 به 2.7درصد در شهريور 94 رسيده است. براساس مقايسه آخرين ماه سيستم قبلي با آخرين ماه اعلام شده اجراي چكاوك مي‌توان نتيجه گرفت كه سهم تعداد چك برگشتي 10واحد درصد و سهم مبلغ چك برگشتي4.5واحد درصد كمتر شده است.

 7.8 ميليون چك برگشتي با رقم 94 هزار ميليارد تومان در 10 ماه

به گزارش روابط عمومي بانك مركزي، وضعيت چك‌هاي مبادله شده از نظر تعداد و مبلغ در مقطع 10ماهه دي ماه 1393 لغايت مهر ماه 1394 به ترتيب 267ميليون فقره و 560،36هزارميليارد ريال با ميانگين مبلغ 137ميليون ريال بوده است. از اين تعداد جمعا 7.8ميليون فقره چك‌ به مبلغ 940هزارميليارد ريال با ميانگين مبلغ 120ميليون ريال، چك برگشتي بوده است. اين درحالي است كه در 9ماه اول سال 93 معادل 35ميليون و 935هزار برگ به مبلغ 915هزار و 670ميليارد تومان مبادله و 4456هزار برگ به مبلغ 49هزار و883 ميليارد تومان برگشت داده شده است. متوسط اسناد مبادله شده 25ميليون تومان و متوسط اسناد برگشت داده شده 11.2ميليون تومان بوده است.

 

 اشخاص حقيقي بد حساب‌تر از حقوقي‌ها

سهم چك‌هاي برگشتي اشخاص حقيقي به كل چك‌هاي مبادله شده از نظر تعداد 2.8درصد و از نظر مبلغ 2.2درصد و سهم چك‌هاي برگشتي اشخاص حقوقي از نظر تعداد 0.1درصد و از نظر مبلغ 0.4درصد بوده است. اين موضوع نشان مي‌دهد كه شركت‌ها و سازمان‌هاي مختلف دولتي و خصوصي كه عمدتا شركت‌هاي دولتي فعال در اقتصاد هستند، تعداد كمتري چك برگشتي داشته‌اند. اما اشخاص حقيقي به خاطر كسب وكار‌هاي مختلف و وضعيت ركود نسبي دوران تحريم و كاهش رشد اقتصادي كشور از حجم و تعداد و سهم بيشتر چك‌هاي برگشتي در مبادلات خود برخوردار شده‌اند.

 ملاحظه مي‌شود كه چك‌هاي برگشتي از نظر تعداد و مبلغ نسبت به كل چك‌هاي مبادله شده شبكه بانكي(به خصوص براي اشخاص حقوقي) سهم بسيار كوچكي دارد و اين امر حاكي از آن است كه عمده چك‌هاي شركت‌ها وصول شده است.

 2.5 ميليون رفع سوء اثر

طي 10ماهه منتهي به مهرماه 1394 تعداد 2.5ميليون فقره چك برگشتي از سوي صاحبان حساب رفع سوءاثر شده و بر اين اساس 7.8ميليون فقره چك برگشتي مذكور به 5.3 ميليون فقره كاهش يافته كه اين امر موجب كاهش نسبت مانده چك‌هاي برگشتي به كل چك‌هاي مبادله شده از نظر تعداد و مبلغ به ترتيب به 2.0 و 1.7درصد شده است.

 مقايسه ايران در مقايسه با 3 كشور

وضعيت چك‌هاي برگشتي كشورهاي تركيه، امارات و تايلند طي سال‌هاي 2009 الي 10ماهه منتهي به سال 2015 كه از وب‌سايت بانك ‌مركزي اين سه كشور اخذ شده، نشان مي‌دهد كه نسبت تعداد چك‌هاي برگشتي به تعداد كل چك‌هاي مبادله شده در 10ماهه منتهي به سال 2015ميلادي به ترتيب 3.3درصد در تركيه، 4.1درصد در امارات و 1.1درصد در تايلند بوده است. بر اين اساس تعداد چك‌هاي مبادله شده در ايران چندين برابر كشورهاي فوق بوده اما با اين وجود ميزان سهم چك‌هاي برگشتي از كل چك‌هاي مبادله شده در ايران در مقايسه با كشورهاي مورد بررسي تفاوت چنداني ندارد.

مجموع كل تراكنش‌هاي شبكه بانكي از طريق خودپرداز، ساتنا و پايا، پايانه شعب و فروشگاهي، اينترنت بانك و تلفن ‌بانك از دي ماه 1393 لغايت مهرماه 1394 نشان مي‌دهد كه از نظر تعداد 568،11ميليون تراكنش جمعا به مبلغ 925،49هزار ميليارد ريال (ميانگين هر تراكنش انجام پذيرفته 4.3ميليون ريال) 430هزار تومان انجام پذيرفته كه اين آمار نشان مي‌دهد، بانكداري الكترونيكي در سال‌هاي اخير در كشور ما رشد زيادي داشته و همين امر باعث شده كه نياز به استفاده از چك و در نتيجه چك برگشتي نيز كاهش يابد.

 نيمي از مبادلات پولي چكي است

 از جمع كل نقل و انتقال وجوه از طريق چك‌، خودپرداز، ساتنا و پايا، پايانه شعب و فروشگاهي، اينترنت و تلفن با وجود آنكه سهم چك از نظر تعدادي 2.3درصد است از نظر مبلغي سهم قابل توجه 42.3درصد را به خود اختصاص داده كه اين امر حاكي از اهميت و مقبوليت چك در كسب وكارهاي عمده بازار و جامعه است.

طي 10ماهه دي‌ ماه 1393 الي مهر ماه 1394 مجموعا از 838،403،267 فقره چك جمعا به مبلغ 966،560،36ميليارد ريال چك‌هاي مبادله شده تعداد 317،788،7 فقره چك جمعا به مبلغ 239،940ميليارد ريال برگشت شده است. بر اين اساس مشاهده مي‌شود ميانگين نسبت تعداد و مبلغ چك‌هاي برگشتي به كل چك‌هاي مبادله شده در مقاطع مذكور به ترتيب برابر 2.9درصد و 2.6درصد است.