از‌هم‌گسيختگي اوپكي‌ها در بازار چين

بازار نفت با مازاد عرضه مواجه است و بسيار منطقي است كه اگر قرار بر توافقي براي كاهش توليد نفت و از بين‌بردن اضافه‌عرضه بازار حاصل شود اولويت با كشوري مثل عربستان باشد كه بيش از 10ميليون بشكه نفت توليد مي‌كند. اما اگر به زمان برگزاري نشست مجمع جهاني اقتصاد در داوس برگرديم مشاهده مي‌كنيم كه وزير نفت عربستان به صراحت اعلام مي‌كند كه عربستان مسوول مازاد عرضه در بازار نيست و قرار نيست كه اين كشور هر بار كه بازار با اختلال مواجه شد توليد نفت خود را كاهش دهد. عربستان كاهش توليد خود را منوط به همكاري ديگر توليدكنندگان دانست.

اين روزها ايران با برداشته‌شدن تحريم‌هاي نفتي، سوداي بازپس‌گيري حق خود از بازار را در سر مي‌پروراند. طرح فريز نفتي بيش از آنكه سيگنالي براي افزايش قيمت نفت در بازارها باشد، چيدن دست‌اندازي در مسير ايران براي تحقق اين هدف خويش است؛ چراكه فريزكردن توليد در بازاري كه با اضافه‌عرضه مواجه است هيچ‌ كمكي به اين بازار آسيب‌ديده نخواهد كرد. هرچند ايراني‌ها با طعنه و كنايه عدم همراهي خود با اين طرح را در لفافه اعلام كردند.

 رقابت براي صادرات به چين

اما داستان به همين‌جا ختم نمي‌شود. به نظر مي‌رسد سعودي‌ها به دست‌اندازي در سر راه بازگشت ايران به بازار قانع نشده‌اند و اين‌بار سراغ ربودن بزرگ‌ترين مشتريان نفت ايران رفته‌اند و در نخستين گام بزرگ‌ترين مشتري نفت ايران يعني چين را هدف قرار داده‌اند. هرچند چيني‌ها در زمان تحريم‌ها جزو معدود كشورهايي بودند كه مشتري نفت ايران باقي ماندند و در دوران پساتحريم نيز از آمادگي خود براي حضور در قالبي جديد در ايران خبر دادند، اما مسلما نفت ارزاني كه عربستان براي جذب چين به سوي خود عرضه مي‌كند مجهولات جديدي را وارد معادله ايران با چين خواهد كرد.

به گزارش‌ سي‌ان‌ان ‌ماني بر مبناي داده‌هاي ClipperData صادرات نفت عربستان‌سعودي به چين در ماه فوريه 36درصد افزايش داشته است. (ClipperData يك شركت ارائه‌دهنده مجموعه آمارهاي جامع، تحليل و نقطه‌نظر درباره روند جهاني نفت خام و محصولات پالايشگاهي است). با اين رشد، صادرات سعودي‌ها به چين به بالاترين سطح خود در سه سال اخير رسيده است. شمار كشتي‌هاي نفت‌كشي كه نفت عربستان‌ را به چين صادر كرده، نشان‌دهنده رشد 75درصدي واردات چين از نفت عربستان از ابتداي سال جديد ميلادي است. زمان‌بندي اين تغييرات سبب شگفتي ‌است و باعث مي‌شود ابروهاي خود را بالا بيندازيم. چين مشتري شماره يك نفت كشور رقيب عربستان يعني ايران است. با وجود اينكه عربستان خود كشوري است كه پيگير طرح فريزكردن توليد نفت در سطح توليد ماه ژانويه بود، اما ميزان فروش نفت در حال افزايش است.

ايران اين طرح عربستان را «جوك» خوانده بود. به گزارش CNN ايران دقيقا نقطه مقابل طرح عربستان را پيگيري مي‌كند. اين كشور به صورت جدي قصد دارد پس از برداشته‌شدن تحريم‌هاي اقتصادي عليه اين كشور توليد خود را افزايش دهد. تحليلگران معتقدند صادرات نفت عربستان به چين بيش از آنكه اقتصادي باشد، سياسي است. در همين رابطه متيو اسميت رييس بخش تحقيقات كالاي شركت ClipperData اظهار مي‌كند: «اين (صادرات نفت عربستان به چين) يك اخطار سياسي به ايران است. زمان‌بندي اتخاذ اين تصميم بسيار جالب به نظر مي‌رسد. به نظر مي‌رسد مسائل ديگري پشت‌پرده در جريان است».

مسلما سعودي‌ها هيچ برنامه‌يي براي كمك به بازگشت موفق ايران به بازار ندارند. درآمدهاي جديد نفتي كه ايران به دست خواهد آورد سبب تقويت جايگاه سياسي اين كشور به عنوان يك رقيب منطقه‌يي براي عربستان خواهد شد. همچنين اين مساله به ايران جرياني از منابع را خواهد داد كه مي‌تواند از آنها در جنگ‌هاي نيابتي كه در مقابل عربستان در كشورهايي مانند سوريه، يمن و ديگر نقاط دارد، استفاده كند. وينسنت پياتزا تحليلگر انرژي بلومبرگ در اين رابطه اظهار مي‌كند: «اين تلاش گسترده عربستان براي مقابله‌كردن با اثرگذاري ايران است».

در جريان نشست مجمع جهاني اقتصاد در داوس سوييس، شركت ملي نفت عربستان (آرامكو) اعلام كرد توليد خود را براي بازكردن فضا براي كشورهاي ديگر كاهش نخواهد داد.

در همين حال كه عربستان‌سعودي مشغول گسيل نفت خام ارزان خود به سوي چين است، كارشناسان ClipperData معتقدند هنوز براي اعلام نشانه‌هايي از موفقيت ايران در افزايش توليد خود زود است. بازارهاي آسيا كماكان بازارهاي كليدي براي هر دو كشور توليدكننده نفت هستند. چين در حال حاضر پس از ايالات‌متحده و ژاپن سومين مشتري بزرگ عربستان است. ايران نيز ششمين عرضه‌كننده بزرگ نفت براي چين پس از كشورهايي نظير عربستان‌سعودي، روسيه، آنگولا، عراق و عمان است. نفت‌هاي جديد عربستان براي انتقال به پايانه‌ها و پالايشگاه‌هاي تحت كنترل شركت دولتي Sinopec چين خريداري شده است.

 از‌هم‌گسيختگي اوپك

سي‌ان‌ان ماني در اين باره مي‌نويسد: در هر صورت نبرد بين ايران و عربستان بر سر چين يك‌بار ديگر يادآور اين نكته است كه چقدر اعضاي سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپك) از هم گسيخته و مشتق شده‌اند و اينكه اجرايي‌شدن طرح فريزنفتي با اين شرايط تا چه ميزان دشوار است. تازه‌ترين نمونه اختلاف بين اعضاي اوپك را مي‌توان در عدم هماهنگي بين اعضاي اين كشور براي برگزاري نشست بين توليدكنندگان اين سازمان و توليدكنندگان

غير اوپكي مانند روسيه ديد. درحالي‌كه الكساندر نواك وزير انرژي روسيه روز جمعه 14اسفند اعلام كرده‌بود كه در اواخر ماه مارس ديداري ميان اعضاي اوپك و غيراوپك برگزار خواهد شد، مقامات ايراني از برگزاري چنين نشستي ابراز بي‌اطلاعي مي‌كنند. به گزارش «ايسنا» به نقل از پايگاه خبري اسپاتنيك روسيه، يك مقام ايراني در اين باره اظهار مي‌كند: «وزارت نفت ايران هيچ اطلاعاتي از نشست آتي كشورهاي توليدكننده نفت درباره نهايي‌كردن توافق دوحه درخصوص توقف توليد ندارد».

اين در حالي است كه علاوه بر وزير انرژي روسيه، امانوئل كاچيكوو وزير نفت نيجريه نيز پيش‌تر گفته بود كه اعضاي سازمان اوپك و ديگر كشورهاي توليدكننده نفت قرار است ديداري در 20مارس 2016 در روسيه داشته ‌باشند. همچنين نيكولاس مادورو ريس‌جمهور ونزوئلا نيز از برگزاري اين نشست در روزهاي آينده خبر داده است. رييس‌جمهور ونزوئلا كه كشورش با كاهش قيمت نفت به سختي در تنگناي تامين منابع مالي قرار گرفته است اظهار كرد كه انتظار مي‌رود شركت‌كنندگان در اين نشست تعهد توقف توليد را دست‌كم تا ماه ژوئن نهايي كنند. به نظر مي‌رسد چشم اميد رييس‌جمهور اين كشور در اين بازه زماني بيشتر از ايران به سوي عربستان‌سعودي و ديگر كشورهاي عرب عضو اوپك، همچنين روسيه باشد. خصوصا پس از آنكه محمود احمدي‌نژاد رفيق گرمابه و گلستان هوگو چاوز و نيكولاس مادورو نيز جاي خود را به حسن روحاني داده است.

 شطرنج دنباله‌دار ايران و عربستان

به هر روي بايد به انتظار بنشينيم و به ميزان نفتي كه عربستان در ماه‌هاي آتي به چين مي‌فرستد دقت كنيم. آيا رشد صادرات نفت عربستان به چين يك اتفاق بود يا قسمتي از يك برنامه متمركز از سوي پادشاهي سعودي براي ضربه‌زدن به ايران است؟

اسميت در اين باره مي‌گويد: «صداي اقدامات عربستان رساتر از صداي كلمات آنهاست». آنها ممكن است توليد را با طرح فريز نفتي خود سرگرم كنند، اگر ديگران نيز حاضر به بازي باشند. اما در همان زمان كه ديگران را مشغول طرح فريزنفتي خود كرده‌اند كماكان مشغول سرازير كردن نفت خود به بازار هستند».

آنچه به نظر مي‌رسد اين است كه ايران براي تحقق خواسته خويش -مبني بر يافتن جايگاه سابق خويش در بازار- كار بسيار دشواري دارد. فراي لزوم تلاش اين كشور در زمينه تحقق افزايش توليد خود و نيازهاي فني و سرمايه‌يي لازم براي اين مساله، ايران ماموريت دشواري براي حفظ مشتريان فعلي خود و پيدا كردن بازارهاي جديد دارد. عطف به اين نقطه كه ديگر رقباي ايران، خصوصا سعودي‌ها دست‌ روي ‌دست به نظاره ايران نخواهند نشست!

حميد مظفر