آسيب‌شناسي مشكلات بسته‌بندي در ايران
ايران عضو دو سازمان جهاني صنعت بسته‌بندي شد
روز گذشته خبري روي خروجي خبرگزاري‌ها قرار گرفت كه مي‌توان آن را به عنوان يكي از مهم‌ترين حلقه‌هاي مفقوده اقتصاد ايران براي افزايش محصولات صادراتي در نظر گرفت.
خبر اقتصادی - دبير جشنوار برترين‌ها در صنعت بسته‌بندي، ازعضويت ايران در سازمان جهاني بسته‌بندي (WPO) و اتحاديه بسته‌بندي آسيا (APF) خبر داد. موضوعي كه مي‌توان به بهانه آن نوري به هزار توي پيچيده صنعت بسته‌بندي در ايران و جهان انداخت و مشكلات توليد و صادرات ايران در اين بخش را بررسي كرد. با توجه به اين واقعيت كه افزايش توليدات صادرات‌گرا مهم‌ترين استراتژي اقتصادي دولت تدبير و اميد محسوب مي‌شود، «بسته‌بندي» مناسب و حرفه‌يي يكي از پيش‌زمينه‌هايي است كه بر اساس آن مي‌توان دامنه توفيقات صادراتي ايران را گسترش داد. به بهانه خبر پيوستن ايران به اتحاديه‌هاي جهاني بسته‌بندي، سوژه امروز را اختصاص به اهميت مقوله بسته‌بندي در شمايل كلي صادراتي ايران مي‌دهيم تا در آستانه فصل جديد اقتصاد ايران (اجراي برجام و تشكيل مجلس دهم) ابعاد پنهان موضوعاتي كه به‌طور مستقيم روي افزايش محصولات صادراتي تاثيرگذار هستند را تشريح كنيم.
ايران عضو 2سازمان جهاني صنعت بسته‌بندي شد
افشين فخر روز گذشته در جشنواره برترين‌ها در صنعت بسته‌بندي در دانشگاه صنعتي‌شريف گفت: «سازمان جهاني بسته‌بندي از نيم قرن پيش با سه هدف توسعه دانش، مهندسي و فناوري بسته‌بندي، توسعه تجارت بين‌الملل و توسعه آموزش و پرورش در بسته‌بندي در ژاپن تاسيس شد.»
وي اظهار داشت: «در اين مدت، سازمان جهاني بسته‌بندي توانسته به حلقه اتصال سازمان‌ها و تشكل‌هاي بسته‌بندي بيش از 50 كشور دنيا تبديل شود و نقش سازنده‌يي در ترويج فرهنگ بسته‌بندي و تربيت نيروي انساني كارآزموده در صنايع بسته‌بندي اين كشورها ايفا كند.» به گفته اين مقام مسوول، امروزه نام و نشان WPO در صنعت بسته‌بندي مترادف با كيفيتي ممتاز و استانداردي بي‌همتاست كه موسسه‌ها و تشكل‌هاي بسته‌بندي در سراسر دنيا براي پيوستن به آن در رقابتي سخت از يكديگر پيشي مي‌گيرند.
اين كارشناس صحبت‌هايش را اين‌طور ادامه مي‌دهد: «در طول سال‌هاي متمادي، به دليل فقدان تشكلي جامع در صنايع بسته‌بندي ايران، ايجاد ارتباطات بين‌المللي و استفاده از تجربيات و دانش ديگر كشورها در تدوين برنامه‌هاي راهبردي بسته‌بندي، از اهميت كافي نزد متوليان برخوردار نبوده است. از آنجا كه بسته‌بندي هرگز اولويت اصلي صنايع مهم نبوده و صنعتي تجملي و غربي به حساب آمده، هر روز بيشتر در لاك خود فرو رفته و داخل مرزهاي كشور اسير شده است.»
رشد حرفه‌اي صنعت بسته‌بندي در كانون توجه اقتصاد ايران
فخر ادامه داد: «در طول سال‌هاي اخير به ويژه پس از تحريم‌هاي اقتصادي و كاهش درآمدهاي ارزي، توسعه صادرات كالاهاي غيرنفتي در اولويت قرار مي‌گيرد و ضرورت نخست اين توسعه يعني صنعت بسته‌بندي به كانون توجه متوليان، صادركنندگان و دولتمردان تبديل مي‌شود.»
دبير جشنوار برترين‌ها در صنعت بسته‌بندي افزود: «در اين شرايط، انتقال دانش روز، ايجاد زيرساخت‌هاي لازم، تربيت نيروي انساني و تجهيز واحدهاي توليدي و صادراتي به فناوري‌هاي نوين بسته‌بندي، نيازهاي انكارناپذير در فرآيند توسعه صنعت بسته‌بندي است.»فخر اظهار داشت: «بديهي است يكي از مولفه‌هاي موثر براي موفقيت صنايع در دوران پساتحريم، توجه به صنايع بسته‌بندي است. هدف جشنواره برترين‌هاي صنعت بسته‌بندي، تسريع فرآيند توسعه اين صنعت در كشور است. با تدوين برنامه‌يي جامع براي نيل به توسعه و تعالي صنعت بسته‌بندي، تلاش‌هاي فراگيري صورت پذيرفت كه خروجي اين تلاش‌هاي سازمان يافته، عضويت در WPO و APF بود تا از طريق تعامل با اين سازمان‌ها ضمن انتقال دانش و علم روز، بتوان از تجربيات تشكل‌ها، سازمان‌ها و موسسه‌هاي عضو سازمان جهاني بسته‌بندي از سراسر دنيا به بهترين شيوه بهره‌برداري كرد.»
جشنواره بزرگ بسته‌بندي در خردادماه95
اين فعال اقتصادي با اشاره به برطرف كردن ضعف‌هاي بزرگ صنعت بسته‌بندي ايران گفت: «فقدان دانش روز، كمبود افراد تحصيلكرده و كارآزموده در زمينه بسته‌بندي و محدود بودن صنعت بسته‌بندي در مرزهاي كشور، با عضويت ايران در WPO و APF به شيوه‌يي شايسته و عملي برطرف مي‌شود.»
وي ادامه داد: «دومين دوره جشنواره برترين‌هاي صنعت بسته‌بندي با ساختاري بسيار متفاوت از آنچه در جشنواره‌هاي داخلي به چشم مي‌خورد، در بخش‌هاي متنوع در خردادماه 95 برگزار خواهد شد.» دبير جشنوار برترين‌ها در صنعت بسته‌بندي اضافه كرد: «اين جشنواره بين‌المللي با حضور سازمان‌ها و تشكل‌هاي بسته‌بندي كشورهاي منطقه‌يي و بين‌المللي، دروازه‌يي است به سوي تجارت فرامرزي و فرصت مغتنمي است براي طرح مسائل، معضلات و يافتن پاسخ‌هاي عملي و كاربردي تا با مشاركت و حضور موثر، از دنياي مدرن و فناوري‌هاي نوين بسته‌بندي و ارتباط با سازمان‌هاي بسته‌بندي به بهترين شيوه بهره‌برداري كرد.»
ارزش افزوده 90درصدي بسته‌بندي
بسته‌بندي يكي از حساس‌ترين و تعيين‌كننده‌ترين مراحل عرضه و مصرف كالاست كه مي‌تواند عامل تمايز از رقبا و نوعي مزيت رقابتي باشد. انتخاب بسته‌بندي مناسب سبب مي‌شود تا اين اطمينان حاصل شود كه كالاهاي صادراتي بدون هيچ ايرادي به مقصد مورد نظر ارسال شود. همچنين بسته‌بندي مطلوب كالا و رضايت مصرف‌كننده، سبب رونق فروش محصول در بازارهاي هدف مي‌شود. بنابراين سرمايه‌گذاري در بخش بسته‌بندي مي‌تواند سهم بازار را
افزايش دهد. يكي از مهم‌ترين نقش‌هاي بسته‌بندي ايجاد ارزش افزوده در محصولات توليدي است. بر اساس آمار و اطلاعات موجود، متوسط هزينه بسته‌بندي 10درصد قيمت تمام شده كالاهاي صادراتي محسوب مي‌شود، ولي تا حدود 90درصد مي‌تواند سبب ايجاد ارزش افزوده شود. ارزش افزوده از دو بعد مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد، بعد ملي كه سبب افزايش سطح درآمد ملي مي‌شود و بعد بين‌المللي كه سبب افزايش ارزش محصولات صادراتي شده و اثر مثبتي بر تراز بازرگاني كشور مي‌گذارد.
نقش بسته‌بندي در افزايش صادرات ايران
نقش بسته‌بندي در توسعه صادرات به عنوان يكي از ابزارهاي مهم بازاريابي سبب شده است تا توليد‌كنندگان و صادركنندگان محصولات، توجه ويژه‌يي به آن جهت افزايش توان رقابتي خود در بازارهاي بين‌المللي داشته باشند. امروزه از مهم‌ترين عوامل ارائه محصول در بازارهاي بين‌المللي، توجه به هنر طراحي بسته‌بندي است. بسته‌بندي مي‌تواند به عنوان نوعي مزيت رقابتي، درك مصرف‌كنندگان را نسبت به محصول تغيير داده و شانس خريد آن را در بازار افزايش دهد. استفاده از مواد با پايه نشاسته، قند و فيبر گياهي در بسته‌بندي توليدات كشاورزي، سبب توسعه صنعت بسته‌بندي شده و همچنين مقرون به‌صرفه‌تر خواهد بود. اين مواد به راحتي قابل دسترس بوده و معمولا با هزينه كمتري توليد مي‌شوند. قابليت بازيافت و استفاده مجدد از بسته‌بندي موادغذايي مهم‌ترين بخش صنعت بسته‌بندي است و در حال حاضر تكنيك‌هاي جديدي براي جمع‌آوري، تميز كردن و استفاده مجدد از بسته‌بندي مواد غذايي در حال انجام است.
آسيب‌شناسي بسته‌بندي در ايران
در حالي كه در كشورهاي توسعه يافته، بعضي بسته‌بندي‌ها براي هشدار به مصرف‌كننده به محض فاسد شدن رنگ عوض مي‌كنند و از تكنولوژي به نفع توسعه صادرات استفاده مي‌شود، ماجراي بسته‌بندي‌هاي غير اصولي توليد داخل همچنان ادامه دارد، اين بسته‌بندي‌ها به قدري با اعصاب مصرف‌كننده بازي مي‌كنند كه صحنه كلنجار رفتن وي با آن به هيچ‌وجه صحنه عجيب و غريبي براي ايرانيان محسوب نمي‌شود. حتي شما هم از نزديك با اين مشكل مواجه شده‌ايد كه هنگام گشودن در قوطي كنسرو يا بازكردن برخي بسته‌بندي‌هاي كالاهاي ايراني چه مصائبي را بايد از سر گذراند.
برخي بسته‌بندي‌ها به قدري به سختي باز مي‌شوند كه به نظر مي‌رسد چنانچه توليد‌كنندگان آن دست به توليد گاو صندوق مي‌زدند بدون شك جايزه ساخت غير قابل نفوذ‌ترين گاو صندوق جهان به آنها اعطا مي‌شد؛ به هر حال چنانچه توليد‌كننده‌ها براي پول و اعصاب خريدار ارزش بيشتري قائل باشند به قول معروف جاي دوري نمي‌رود؛ هم خريدار را از دست نمي‌دهند و هم براي محصولات كشور كمي آبروداري مي‌كنند. فعالان بخش خصوصي اميدوار هستند كه با عضويت ايران در سازمان‌ها و اتحاديه‌هاي جهاني بسته‌بندي برنامه‌يي اصولي براي ارتقاي سطح بسته‌بندي ايران انديشيده شود.
شهاب الدین قیداری
