سهمخواهي كشورها
مسعود دانشمند، رييس كانون انجمنهاي حملونقل بينالمللي ايران در ارتباط با نقش ايران در جاده ابريشم اينچنين ميگويد: راهي از شرق به غرب در حال شكلگيري است كه ايران نيز تمايل دارد اين مسير از راه خاورميانه و ايران بگذرد. در حال حاضر، بحثهايي درخصوص جاده ابريشم جديد در «هنگكنگ» در حال شكلگيري است كه توجه تمام كشورها را به خود معطوف كرده و اين شرايط تا جايي در حال پيشروي است كه اسراييل هم در اين ميان عنوان كرده كه ميخواهد بخشي از اين «جاده ابريشم جديد» باشد.
دانشمند ادامه ميدهد: بنابراين زماني كه يك بحث اقتصادي مطرح ميشود، هر كشوري سعي در گرفتن سهمي در اين ميان دارد، احيا جاده ابريشم يك كريدور حملونقلي را شكل ميدهد و كشورهايي كه در اين مسير هستند ميتوانند كالا وارد و خارج كنند، وقتي كه مبدا ما شرق چين و مقصد ما قلب اروپا كه (ايتاليا) باشد، ميتوانيم از آنجا به كشورهاي ديگر همچون فرانسه و اسپانيا و روماني و بلغارستان برويم، اصل موضوع در اين ميان، شرق چين تا وسط اروپاست.
بررسي مسير دريايي ايران
رييس كانون انجمنهاي حملونقل بينالمللي ايران درخصوص نقش ايران در احياي شقوق حملونقل اعم از دريايي و ريلي و جادهيي و هوايي در مسير يادشده و بازگرداندن تعادل به منطقه ايران به «تعادل» ميگويد: مورد اول بررسي جاده ابريشم از راه دريايي است، در واقع ايران در مسير دريايي سهم عمدهيي ندارد، زمانهاي قديم كه جاده ابريشم وجود داشت، كانال سوئز به معناي كنوني شكل نگرفته بود و چون اين كانال نبود، كشتيها از چين ميآمدند و بارشان را تا يك جايي در درياي سرخ يا انتهاي خليجفارس ميآوردند و در آنجا به نقطه مديترانه كه لبنان كنوني است، ميرساندند و از آنجا به ايتاليا ميرفتند. يا اينكه به درياي سرخ ميآمدند تا با عبور از بندر عقبه به مسير اروپايي بروند، يا از مسير اسكندريه به مصر، ليبي و بعد به اروپا ميرفتند.
مسير ريلي و هوايي ايران
مسير ريلي و هوايي جاده ابريشم هم از قديم وجود نداشته است، حال اگر بخواهيم جاده ابريشم را در 4حوزه دريايي، ريلي، جادهيي، هوايي بازسازي كنيم، بايد يك كريدور حملونقلي را از شرق چين تا ايتاليا به وجود آوريم. در حال حاضر با اينكه ژئوپليتيك و ساختار كشورها تغيير كرده است، باز هم بهراحتي اين كريدور ميتواند از شرق چين شروع شود و مسير خراسانشمالي را طي كند و بعد از آن با عبور از قرقيزستان، تاجيكستان و ازبكستان و بخشي از قزاقستان و سپس تركمنستان يا افغانستان، از طريق ايران به سمت تركيه و سوريه، درياي مديترانه و بعد به ايتاليا برود. بازسازي اين مسير بسيار خوب و كاربردي است، ولي سوالي كه در اين ميان شكل ميگيرد اين است كه چه كسي حاضر است اين سرمايهگذاري را براي ايجاد اين مسير انجام دهد؟
دانشمند بااشاره به برگزاري كنفرانس راه ابريشم در چين به مركزيت هنككنگ، ادامه ميدهد: اين موضوع در آن كنفرانس بررسي خواهد شد كه چگونه ميتوان اين مسير را طراحي كرد و در اين ميان چه كشورهايي چه مسووليتهايي را خواهند پذيرفت، دبيرخانه جاده ابريشمي جديد قرار است در كجا باشد؟ چه كسي قرار است مسووليت دبيرخانه جديد را برعهده بگيرد تا بخواهد روابط بازرگاني و گمركي و ترانزيتي را بين كشورهاي مسير جاده ابريشم هموار كند؟ يا به اصطلاح معاهدات لازم را بين كشورها به وجود بياورد؟ اين سوالات، سوالات مهمي است كه در اين كنفرانس مطرح خواهد شد. دانشمند با اضافه كردن اين موضوع كه راهآهن چين تلاش ميكند تا جاده ابريشم ريلي از طريق قرقيزستان، قزاقستان، تركمنستان و ايران به اروپا كشيده شود، ادامه ميدهد: اين مسير از خاك كشورمان به تركيه خواهد رفت و بعد از آن به اروپا خواهد رسيد، اما سادهتر از راهآهن، مسير هوايي است كه بين كشورهاي جاده ابريشم ميتواند شكل بگيرد؛ درواقع مسير هوايي به گفته كارشناسان بهمراتب مسير راحتتر و شدنيتري خواهد بود كه مسافر و بار قابلتوجهي هم در اين مسير ميتوانند جابهجا شوند.
احياي جاده ابريشم در 4 حوزه
چندي پيش عباس آخوندي، وزير راه و شهرسازي در نشست مشترك فعالان اقتصادي ايران و ايتاليا در سخناني به عزم ايران براي احياي جاده ابريشم در 4حوزه حمل و نقل اعم از هوايي، دريايي، ريلي و جادهيي اشاره كرد. وي با بيان اينكه در تمدن ايرانشهري بيش از ۴۰۰ميليون نفر حضور دارند، اظهار كرد: اين تمدن از يمن تا آسياي ميانه و از درياي مديترانه تا شبه قاره را شامل ميشود و به همين علت درصدد هستيم با توجه به پايمردي ايران و واقعبيني جهان به يك تعادل پايدار و مشاركت بلندمدت با ساير كشورهاي جهان دست يابيم. لذا آنچه مورد نظر است صرفا انعقاد قراردادهاي تجاري نيست بلكه به دنبال شركاي درازمدت براي توسعه منطقه و پايهگذاري يك نوع مشاركت منصفانه براساس منافع برد ـ برد هستيم. آخوندي تصريح كرد: خوشبختانه در اين راستا زمينههاي همكاري فراواني با كشور ايتاليا وجود دارد و مذاكرات بسيار خوبي براي مشاركت و همكاري در اين زمينه انجام شده است.
متفاوت بودن استانداردهاي ريلي ايران
اما براي بررسي سخنان آخوندي با مرتضي باقري، دستيار ويژه وزير راه و شهرسازي درخصوص طرح چين براي ايجاد جاده ابريشم جديد همچنين فعاليت ايران در مقابل شكلگيري اين اتفاق بزرگ به گفتوگو نشستيم.
باقري درخصوص جاده ابريشم جديد و نقش ايران در شكلگيري اين طرح به ميگويد: جاده ابريشم فقط يك مسير براي جابهجايي كالا نبوده بلكه نماد تمدن و فرهنگي با قدمتي كهن است. به همين دليل است كه شخص وزير به دنبال احياي آن است.
وي افزود: شبكه ريلي ايران براي داشتن يك حمل و نقل روان در تمامي كشورهاي همسايه با مشكل روبهروست ازجمله عرض خط ريلي كشورمان با پاكستان و كشورهاي آسياي مركزي و قفقاز متفاوت است و براي ارتباط خطوط بايد از تعويض بوژي استفاده كرد. تعويض بوژي نيز هزينهبر و زمانبر است در غرب كشور نيز جهت ارتباط با عراق، نياز به ايجاد پلي در شطالعرب داريم.
تركيه و عرض خط ريلي يكسان با ايران
باقري با اشاره به اين موضوع كه تنها كشوري كه با ايران تفاوت عرض خط ريلي ندارد و ميتوانيم قطارهايمان را در آن مسير حركت دهيم، كشور تركيه است، ميگويد: مشكلي كه با تركيهييها وجود دارد اين است كه قطارهاي ما بعد از طي مسافتي در خاك تركيه به درياچه وان ميرسند و جهت عبور از درياچه بايد فري بت استفاده شود كه اين مورد هم باز يك گلوگاه به شمار ميآيد، نتيجه آنكه ايران هيچگونه راه تنفس ريلي با كشورهاي همسايه ندارد و تنها راه تنفس ريلي براي ما افغانستان است كه ريلي نداشته و مذاكرات آنها با ايران دهها سال طول كشيده و هنوز پروژههاي مورد نظر عملياتي نشده است كه اگر اين اتفاق بيفتد ميتوانيم جابهجايي روان بار و مسافر را بدون هر گونه گلوگاه و تعويض بوژي داشته باشيم. در چنين شرايطي جاده ابريشم نيز احيا خواهد شد.
سرمايهگذاري روي توقف هواپيماها
دستيار ويژه و مشاور وزير ميگويد: در شرايط پساتحريم و با تغيير شرايط سياسي كشور در زمينه حمل و نقل هوايي بينالمللي شاهد عبور هواپيماهاي بيشتري از آسمان ايران خواهيم بود زيرا هم امنيت قابل قبولي وجود دارد و هم به لحاظ مسافتهاي كوتاهتر براي ارتباط مبدأ و مقصد و مصرف سوخت كمتر و مزاياي ديگري كه كشورمان دارد، فضاي ايران و فرودگاههايش مناسبترين محل براي ترانزيت هواپيماها خواهد بود.
كريدورها بايد دالان عبور كالا باشند
باقري با اشاره به موضوع «راه ابريشم جديد» در ايران ميگويد: كريدورها تا زماني كه فقط يك نام باشند و صرفا روي نقشه باشند، اتفاق قابل توجهي رخ نخواهد داد، كريدورها بايد مسير و دالان عبور كالا و مسافر باشند، ايران بايد در جهت ايجاد تسهيلات براي مشتري تلاش كند تا براي عبور ديگران از خاك ايران علاقهمندي و اطمينان به وجود آيد و اين باور تقويت شود كه ايران مسير مناسب و ايمني است. ظرف سالهاي گذشته بارها از كريدورهاي مختلف شرق- غرب، شمال- جنوب، شمال غرب- جنوب غرب و شمال شرق- جنوب شرق ياد شده است ولي از ميزان جابهجايي كالا در اين مسيرها اطلاع درستي وجود ندارد. مشاور وزير راه و شهرسازي در ارتباط با وظيفه ايران در ايجاد اين راه ابريشم ميگويد: در حقيقت بايد در پي دالاني باشيم كه در آن بار و مسافر جابهجا شود، بايد سعي كنيم مسير ريلي را در افغانستان با عرض خط 1435 تكميل كنيم.
درحال حاضر 10سال است كه مشغول ساخت اين خط هستيم و با تدابيري كه وزير راه در 2سال اخير انديشيدهاند، مسير ريلي خواف- هرات كه شامل 4 قطعه است و 3 قطعه را ايرانيها و قطعه چهارم را افغانها ميسازند درحال تكميل است؛ بارها به دستور آقاي وزير از اين پروژه بازديد كردهام؛ دو قطعه از اين پروژه را شركت ساخت و توسعه زيربناهاي حمل و نقل كشور ميسازد و مسووليت ساخت قطعه سوم در خاك افغانستان را بخش برونمرزي وزارت راه و شهرسازي بر عهده دارد. بنابراين بايد در ساخت پروژه خواف- هرات تسريع كنيم. البته افغانستان هم بايد در ساخت قطعه چهارم جدي باشد و شروع كند. با توجه به اينكه ايران و چين داراي عرض خط 1435 هستند، تسريع در ساخت و توسعه خطوط ريلي افغانستان اولويت دارد و دستيابي به جاده ابريشم جديد را ممكن ميكند.
توافق براي ايجاد عرض خط يكسان
اتفاق ديگري كه درحال انجام است، رايزني ايران و چين با كشورهاي تاجيكستان و ازبكستان براي ايجاد مسير ريلي با عرض خط 1435 است و ظاهرا توافقاتي در اين خصوص صورت گرفته است. اگر اين اتفاق رخ دهد، مسير جاده ابريشم جديد از چين به اين دو كشور سپس افغانستان و ايران خواهد رسيد و شركت راهآهن جمهوري اسلامي ايران نيز پيگير اين موضوع است. باقري بار ديگر تاكيد كرد كه ايجاد كريدورهاي حمل بار و كالا علاوه بر مزاياي سودآوري و اقتصادي در درازمدت موجب تامين امنيت كشورهاي منطقه خواهد شد.