همزمان با ديدار مشاور شينزو آبه و بيژن زنگنه
اعزام مهندسان خبره نفتي ژاپن به ايران، رابطه نفتي ايران و ژاپن وارد فاز جديدي خواهد شد
ژاپني‌ها را در ايران به پركاري مي‌شناسند. درست يا غلط بين ايراني‌ها اين مثل مصطلح است كه چشم بادامي‌ها براي اينكه سرعت كارشان بالاتر برود در محل كار كراوات هم نمي‌بندند اما شايد بتوان ريشه اين نگاه به ژاپن در ايران را در پيشينه رابطه اين دو كشور جست.
خبر اقتصادی - در سال‌هايي كه شاه ايران سوداي توسعه صنعت پتروشيمي را در سر داشت در نوامبر 1968 سفر يكي از مديران برجسته ژاپني به ايران، همكاري اين دو كشور در بخش صنايع وابسته به نفت را كليد زد. همكاري‌اي كه نافرجام ماند و روزنامه «تعادل» در تاريخ 19 و 20مرداد 2 گزارش درباره ريشه‌هاي ناكامي اين همكاري منتشر كرد. اما با وجود چنين نتيجه‌يي «علم» و «جديت» ژاپني‌ها در جريان اين همكاري براي همگان ثابت شد. حالا با گذشت بيش از نيم قرن از آن روزها، رابطه ايران و ژاپن در صنعت نفت وارد فازي جديد اما با شباهت‌هايي به گذشته شده است.
همانطور كه در آن تاريخ چند شركت نفتي ژاپن تصميم به كمك به صنعت پتروشيمي ايران گرفتند؛ طبق خبري كه يكي از خبرگزاري‌هاي ژاپن منتشر كرده، «جي سي سي پي» كه انجمني متشكل از چند شركت ژاپني است، قصد دارد مهندسان نفتي خود را براي كمك به توسعه صنعت نفت راهي ايران كند. انجمني كه خواندن اساسنامه آن مشخص مي‌كند، هدف آن افزايش امنيت تامين نفت ژاپن از سوي كشورهاي توليد‌كننده نفت است. همزمان با انتشار اين خبر عصر روز گذشته، مشاور نخست‌وزير ژاپن با بيژن زنگنه، وزير نفت ايران ديدار كرد. ديداري كه در آن مساله «خريد نفت ژاپن از ايران در سطح قبل از تحريم‌ها» مطرح شده است. ژاپن پيش از وضع تحريم‌هاي نفتي عليه ايران بيش از 338هزار بشكه نفت خام از ايران وارد مي‌كرد. با در كنار هم قرار دادن اين اطلاعات در كنار همديگر اين نتيجه حاصل مي‌شود كه احتمالا بخشي از فروش نفت ايران به ژاپن در قالب دريافت خدمات و نوعي «تهاتر» خواهد بود. قالبي كه در صورت استفاده درست از ديدگاه برخي از كارشناسان براي صنعت نفت ايران مفيد‌تر از «پول» خواهد بود. اين قالب همچنين پاسخي براي پرسشي است كه در روزهاي اخير مطرح شده است. اين پرسش كه چرا شركت‌هاي نفتي ژاپن با وجود گزينه‌هاي فراوان و نفت ارزان عربستان سعودي رو به سوي ايران مي‌آورند.
به گزارش «تعادل» به دنبال سفر سه روزه طيب‌نيا، وزير اقتصاد ايران به توكيو و امضاي قرارداد خط اعتباري 10ميليارد دلاري با وزير اقتصاد تجارت و صنعت ژاپن در راستاي تامين مالي پروژه‌هاي كشور و توسعه ظرفيت سرمايه‌گذاري كشور به فاصله خيلي كوتاه بانك ميتسوپشي يو اف جي ژاپن كه بزرگ‌ترين بانك اين كشور است، روابط خود را با بانك مركزي ايران تسهيل كرد تا مشتريان نفتي ژاپن مشكلي براي پرداخت پول نفت به ايران نداشته باشند.
در همين راستا و به دليل اتصال مجدد جريان مالي بين دو كشور ايران و ژاپن، پايگاه خبري پلاتس در تاريخ 9 فوريه در گزارشي با تاكيد به اهميت اين موضوع نوشت: «شرايط براي صادرات نفت خام ايران به گونه‌يي است كه پالايشگاه‌هاي ژاپني با توجه به كاهش قيمت نفت، انتخاب‌هاي زيادي دارند از طرفي طبق محاسبات پلاتس ارزان‌ترين نفت خام براي كشورهاي آسيايي نفت خام عربستان سعودي است كه علاوه بر ارزاني تخفيف‌هاي خوبي نيز به مشتريان مي‌دهد ولي با اين حال شركت‌هاي ژاپني خواهان نفت خام ايران هستند.» در ادامه اين گزارش پلاتس آمده بود:«طبق محاسبات نرم‌افزار‌هاي ما ايران بين 48تا 50 ميليون بشكه نفت خام و ميعانات نفتي در مخازني كه روي آب تعبيه شده، ذخيره كرده و آماده فروش است».
اما با گذشت كمتر از يك هفته از اين رويداد، يك انجمن از شركت‌هاي نفتي ژاپني تصميم گرفت همكاري فني در صنعت پالايش نفت ايران را از سر بگيرد. به گزارش «تعادل» خبرگزاري «ان اچ كا ورلد» در اين باره نوشت: «در پي برداشتن تحريم‌هاي اقتصادي از كشور ايران، مركز همكاري‌هاي نفتي ژاپن (jccp) در واكنش به لغو تحريم‌ها تصميم به همكاري با بخش نفتي ايران دارد.»
استراتژي ژاپن براي فرستادن مهندسان خود به كشورهاي توليد‌كننده نفت در خاورميانه براي كمك‌هاي فني در بخش پالايش و پخش از بحران نفتي 1981 آغاز شد. اين نوع از همكاري ميان ايران و ژاپن تا پيش از اعمال تحريم‌هاي نفتي وجود داشت اما پس از آن جي سي سي پي تصميم گرفت تا اعزام مهندسان خبره را به ايران متوقف كند.
اكنون خبرگزاري ژاپني «ان اچ كا ورلد» در اين باره مي‌نويسد:«اين انجمن قصد دارد در ماه مه 10كارشناس از بخش بنكداران و شركت‌هاي مهندسي ژاپني را به ايران بفرستد».
اين خبرگزاري همچنين مي‌افزايد:«تحريم‌هاي اقتصادي غرب موجب شد تا كشور ايران براي انجام كار تعميراتي پالايشگاه‌هاي نفت خود به دليل كمبود وارد كردن كالاهاي اساسي دچار مشكل شود».
اين خبرگزاري در ادامه مي‌نويسد:«اين مركز ژاپني معتقد است، مهندسان ژاپني با اقدامات زيست محيطي و بهبود ايمني، كار‌ها را آسان‌تر مي‌كنند. مركز همكاري‌هاي نفتي ژاپن همچنين اميدوار است تا بتواند از طريق ايجاد روابط دوستانه با ايران به توسعه منابع و افزايش امنيت انرژي ژاپن كمك كند».
طبق بررسي‌هاي «تعادل» از مركز همكاري‌هاي نفتي ژاپن، اين مركز برنامه‌هايي در زمينه همكاري فني با كشورهاي توليد‌كننده نفت را دنبال مي‌كند. هدف اوليه اين شركت، گسترش همكاري‌هاي فني براي پاسخگويي به اهداف خاص خود در جهت تامين امنيت انرژي ژاپن و ايجاد يك رابطه دوستانه بين كشورهاي توليد‌كننده نفت با شركت‌هاي ژاپني كه تكنولوژي‌هاي پيشرفته در اختيار دارند براي هموار كردن مسير انتقال تكنولوژي به كشورهاي توليد‌كننده نفت است. برنامه‌هاي جي سي سي پي در دو بخش برنامه‌هاي همكاري فني مشترك و برنامه‌هاي بين‌المللي در زمينه همكاري‌هاي پژوهشي است. با توجه به خبر منتشر شده توسط خبرگزاري «ان اچ كا ورلد»، برنامه ايران، همكاري در بخش اول يعني همكاري‌هاي فني براي انتقال تكنولوژي است.
مركز همكاري‌هاي نفتي ژاپن در نوامبر سال 1981 براي گسترش روابط دوستانه بين كشورهاي توليد‌كننده نفت با شركت‌هاي نفتي ژاپني براي تامين امنيت عرضه پايدار نفت به ژاپن از طريق همكاري‌هاي فني و پرسنلي و مبادلات تكنولوژي در بخش پايين دستي صنعت نفت تاسيس شد زيرا ژاپن به عنوان كشوري كه تقريبا به طور كامل وابسته به واردات نفت است براي تامين تقاضاي نفت خود مجبور است با كشورهاي توليد‌كننده نفت خام روابطه دوستانه‌تري نسبت به ساير كشورها داشته باشد. در واقع هدف نهايي جي سي سي پي تقويت روابط همكاري بين ژاپن و كشورهاي توليد‌كننده نفت براي انتقال تكنولوژي‌هاي روز دنيا و تجربه‌هاي مربوط در حوزه نفت به كشورهاي متبوع است.
با توجه به اطلاعات«رويترز تامسون» ژاپن برخلاف ساير كشورهاي وارد‌كننده نفت خام ايران، تنها مشتري نفتي ايران است كه با يك شيب ملايم ميزان حجم واردات خود را از ايران كاهش يا افزايش داده است. براي مثال واردات نفت خام ژاپن از ايران در انتهاي سال 2015 نسبت به ابتداي سال تنها سه هزار بشكه اختلاف پيدا كرده است، اين اختلاف كم در ميان سال‌هاي قبل نيز وجود داشت. براساس اطلاعات رويترز تامسون، ميزان واردات نفت خام ژاپن در انتهاي سال 2015 از ايران به رقم 175هزار بشكه در روز رسيده است،
شركت‌هاي نفتي زيادي از ژاپن اعلام كرده‌اند كه خواهان واردات نفت خود از ايران هستند به طور مثال طبق اعلام شركت نفت ژاپني «كازمو» به پايگاه خبري پلاتس، اين شركت قرار است بعد از لغو كامل تحريم‌هاي اقتصادي از ايران، واردات نفت خام خود را از ايران افزايش دهد.
نادي صبوري - الچين يوسفي
