فراز و فرود کشاورزی ایران در یک نگاه

یکي از اهداف تاکيد شده در سند چشم انداز توسعه کشور، تبديل ايران به بزرگترين قدرت منطقه است. اين هدف در تفکيک هر بخش به عنوان يک برنامه راهبردي عمل مي کند. در بخش کشاورزي نيز با توجه به امکانات و مزيت هاي کشور اين هدف به راحتی قابل حصول است و بسترهای لازم برای رسیدن به آن را در اختيار داريم ولي بايد در تبديل امکانات بالقوه به بالفعل و دست یابی به جريان فعال و اقتصادي در این عرصه تلاش کنيم.

بررسي دقیق در سهم ارزش افزوده بخش کشاورزي از توليد ناخالص ملي نشان مي دهد که مقدار آن در سطح جهان از حدود 6 درصد در سال 1369 به 4 درصد در سال 1383 کاهش يافته است. در ايران اين ميزان از حدود 24 به 11 درصد در سالهاي مزبور رسيده است که عامل اصلی آن از جمله کم آبی و خشکسالی، افزایش قیمت حاملهای انرژی و نهاده ها و کاهش صادرات و افزایش واردات در بعضی اقلام مصرفی در محصولات زراعی بوده است. در بين کشورهاي منطقه جنوب غربي آسيا، قرقيزستان و ازبکستان به ترتيب با 37 و 31 درصد بالاترين سهم ارزش افزوده به بخش کشاورزي را از کل توليد ناخالص داخلي دارا هستند. در ساير کشورها به ويژه کشورهاي توسعه يافته اين شاخص بسيار پايين تر است به طوري که در آمريکا و آلمان، مقدار آن برابر 1 درصد است. نيجريه با 17 درصد بالاترين سهم را در بين کشورهاي منتخب جهان در سال 1383 نشان مي دهد. بالاترين نرخ رشد ارزش افزوده بخش کشاورزي در منطقه مربوط به افغانستان، ارمنستان، آذربايجان و قزاقستان با رشد بالاي 10 درصد است. این در حالی است که در چشم انداز سند توسعه افزایش ارزش افزوده بخش کشاورزی از اهمیت زیادی برخوردار است و می توان با تدبیر و تلاش به اهداف آن دست یافت. اکنون بد نیست به رتبه های ایران در تولید برخی از مهمترین محصولات کشاورزی و دامی نگاهی بیندازیم: 

رتبه های جهانی ایران در تولید محصولات مختلف کشاورزی:

رتبه ۱ در تولید انار، پسته، خاویار و زعفران              رتبه ۲ در تولید خرما، انجیر

رتبه ۳ در تولید میوه های جالیزی، گیلاس و سیب     رتبه ۴ در تولید گوشت گوسفند، پشم، گردو و بادام

رتبه ۵ در تولید سبزی ها، حبوبات و گیاهان داروئی    رتبه ۶ در تولید شیرگاو 

رتبه ۷ در تولید پیاز، انگور و شیر گوسفند و بز        رتبه ۸ در تولید ادویه، محصول مرکبات، هلو، انواع کدو

رتبه ۹ در تولید عدس، چای و عسل                  رتبه ۱۰ در تولید خرمالو و خشکبار

مهندس سهرابی با بیان این که:کشور ایران یکی از کشورهای وسیع جهان است که در محدوده 25 درجه  و سه دقیقه الی 39 درجه  و 47 دقیقه عرض شمالی و 44 درجه  و پنج دقیقه الی 63 درجه  و 18 دقیقه طول شرقی واقع شده است و وسعت آن 1.648.198 کیلومتر مربع است که تقریباٌ 7/0 آن را آب تشکیل می دهد. از آنجا که ایران در عرض های جغرافیایی بالا قرار دارد و ویژگی این موقعیت جغرافیایی این است که تفاوت بین فصل ها در آن ها بیشتر است، با تامین آب و تکمیل زیرساختهای لازم می توان در آن فرآورده های بسیار متنوع کشاورزی را تولید و صادر کرد اما بدلیل کمبود بارش سالانه و پراکنش نامناسب آن در سطح کشور، ایران  جزء مناطق گرم و کم باران طبقه بندی شده است.  

به دلیل گستره خاک نامرغوب و نامناسب بودن روشهای استحصال آب و آبیاری و استفاده بی رویه از منابع آب زیرزمینی و کشت متراکم و سنتی اراضی در بیشتر نواحی، تولید محصولات کشاورزی در اکثر زمین‌های قابل کشت در ایران توجیه اقتصادی ندارد و اکنون سالهاست که کشاورزی در این مناطق تعطیل شده و کشاورزان نیز کشاورزی را رها کرده و پس از مهاجرت به شهرها از تولید کننده به مصرف کننده تبدیل شده اند و دیگر نه خود و نه فرزندان آنها رغبتی به کشاورزی ندارند.

با توجه به آمار ، با تولید محصولات استراتژیک و مهم چون گندم با تولید حدود 15 میلیون تن، علوفه دامی 19 میلیون تن، گوجه فرنگی بیش از 5/7 میلیون تن، شیر گاو 7 میلیون تن نیاز کشور تامین شده است اما بسیار کمتر از پتانسیل واقعی است و به جرات می توان گفت حداقل دو برابر انواع نهاده ها شامل آب، سوختهای فسیلی، انرژی، سرمایه و پول، کود، سموم شیمیائی و زمان مصرف شده که لازم است بدرستی بازنگری و کارشناسی شود چون افزایش تولید در واحد سطح بدون نیاز به افزایش سطح زیر کشت امکان پذیر است و بخوبی می توان قیمت تمام شده محصولات کشاورزی و دامی را مدیریت کرد و از مصرف بی رویه در تمام عوامل تولید جلوگیری کرد.