محموله‌هاي نفتي ايران مسافر شرق آفريقا

خبر اقتصادی - شرق آفريقا و در راس آن كنيا مهم‌ترين گزينه ايران بود و حتي به انعقاد يك يادداشت تفاهم نيز منجر شد؛ موسسات مالي امريكايي اما بيكار ننشستند و با تهديد كنيا اين يادداشت را متوقف كردند. حالا با گذشت زمان زيادي از آن روزها اخبار منتشر شده در نشريه‌هاي داخلي كنيا نشان مي‌دهد، ايران اكنون به دنبال جذب اين بازارهاست. بازارهايي كه شايد بخشي از افزايش 500 هزار بشكه‌يي توليد نفت ايران كه بارها توسط بيژن زنگنه وعده داده شده است را پوشش خواهند داد. گزارش «تعادل» در اين زمينه را در ادامه مي‌خوانيد.

آيا كشوري كه خود نيازمند جذب سرمايه در صنعتي به خصوص است توانايي سرمايه‌گذاري در كشورهاي ديگر در همين صنعت را دارد؟ اين نخستين پرسشي است كه با خواندن خبري در نشريه هفتگي «ايست افريكا» كه در كنيا چاپ مي‌شود، به ذهن خواهد رسيد. در متن اين خبر از قول سفير ايران در كنيا نوشته شده است كه ايران قصد سرمايه‌گذاري در صنعت نفت كنيا را دارد.

كنيا را دروازه شرق آسيا مي‌دانند، كشوري كه طبق اطلاعات مندرج شده در تارنماي سفارت ايران در نايروبي پايتخت كنيا، راه دسترسي به بازار كشورهايي همچون اوگاندا، رواندا، بروندي، سودان جنوبي و اتيوپي محسوب مي‌شود. با ثبات‌ترين كشور در شرق آفريقا، حالا براي اقتصاد رو به رشد خود به نفت احتياج دارد و قراردادي كه در سال 2006 نيز ميان اين كشور و چين براي كشف نفت در خاك كنيا بسته شد هنوز به نتيجه قابل توجهي نرسيده است؛ در همين راستا ايران يكي از گزينه‌هاي كنيا براي واردات نفت است و آن‌‌طور كه نشريه ايست افريكا مي‌نويسد ايران نيز به دنبال بازيابي بازار متوقف شده كنياست.

مقاله نوشته شده در اين نشريه با طرح اين موضوع آغاز مي‌شود كه ايران به دنبال احياي معامله نفتي خود با كنياست، معامله‌يي كه با وجود اينكه 2 هفته از رفع تحريم‌ها عليه ايران گذشته است، ممكن است غرب را ناراحت كند.

كامائو و اسنولا دو نويسنده اين مطلب در ادامه اين نقل قول را از هادي فرجوند سفير ايران در نايروبي منتشر كرده‌اند: « صادرات نفت نخستين گام براي تبديل شدن ايران به بازيگر اصلي در صنعت نفت و گاز كشورهاي شرق آسياست. كشورهايي كه به واسطه اكتشافات نفتي اخير در كنيا، تانزانيا، اوگاندا و موزامبيك اشتهاي شركت‌هاي چند مليتي را برانگيخته‌اند.» او در ادامه گفته است: «ما قصد داريم تفاهمنامه نفتي خود با كنيا را احيا كنيم و سپس براي اكتشاف و استخراج نفت با كشورهاي عضو EAC وارد مذاكره شويم.»

نويسندگان اين مطلب در نشريه ايست افريكا در ادامه ادعا كرده‌اند كه هادي فرجوند سفير ايران در نايروبي پس از 16 ژانويه و برداشته‌شدن تحريم‌هاي غرب عليه ايران به دنبال ملاقات با وزراي كليدي كابينه اين كشور است.

كنيا 18 وزارتخانه دارد كه وزارت نفت و فرآورده‌ها و وزارت آب و منابع طبيعي اين كشور هر دو در حوزه‌هاي مرتبط با انرژي تصميم‌گيرنده و موثر هستند.

سفير ايران در نايروبي همچنين اعلام كرده است كه ايران علاوه بر صادرات نفت و توانايي بستن قرارداد در زمينه اكتشاف و استخراج، در زمينه صادرات فرآورده‌هاي نفتي به كشورهاي شرق آفريقا نيز فعال خواهد شد.  يكي از نكات جالب توجهي كه درباره انتشار اين خبر در نشريه هفتگي كنيا به چشم مي‌خورد، نقش فعال سفير ايران در احياي مناسبات اقتصادي ايران با اين كشور است؛ نقشي كه پيش از اين عباس ملكي استاد برجسته حوزه انرژي كه سابقه پرباري در وزارت خارجه داشته است در گفت‌وگويي تفصيلي با «تعادل» بسياري از مشكلات شركت‌هاي ايراني در كشورهاي ديگر را ناشي از منفعل بودن آن دانسته بود.  اما اهميت نقش فعال ايران در كشورهاي شرق آسيا درچيست؟ شايد بتوان اين اهميت را در منابع سوخت‌هاي فسيلي كه به تازگي در كشورهاي اين منطقه كشف شده جست. اكنون تانزانيا به منابع قابل توجهي از گاز طبيعي دست پيدا كرده است، كنيا هم در نفت و هم در گاز خاك نسبتا پرباري و اوگاندا مقادير زيادي نفت در اختيار دارد؛ ديگر كشورهاي اين منطقه نيز هر چند هنوز به منبعي دست نيافته‌اند اما اميد بسياري به اين اكتشافات دارند. كنيا و ايران در سال 2010 يادداشت تفاهمي مبني بر صادرات 80 هزار بشكه‌يي نفت از ايران به اين كشور امضا كردند، يادداشتي كه چند ماه بعد به واسطه تشديد تحريم‌ها عليه ايران و مشكلاتي كه براي كشورهاي وارد‌كننده نفت از اين كشور ايجاد مي‌شد، متوقف شد. يكي از نكات قابل توجه در آن زمان اين ادعا از سوي مسوولان وقت وزارت نفت بود كه حتي با وجود تحريم‌ها ايران بازارهاي جديدي براي نفت خود دارد. بازارهاي جديدي كه كشورهاي آفريقايي نام داشتند و به واسطه سفر محمدرضا رحيمي معاون اول رييس‌جمهور و رييس ستاد هماهنگي مبارزه با مفاسد اقتصادي كه اكنون به واسطه تحصيل مال از طريق نامشروع در زندان به سر مي‌برد، به كشورهاي آفريقايي ايران چشم اميد به آنها دوخته بود.

14 تيرماه سال 91 و با گذشت دو روز از اعلام رسمي توقف صادرات نفت ايران به اتحاديه اروپا و تحريم‌هاي جديد نفتي عليه ايران، مدير امور بين‌الملل وقت شركت ملي نفت ايران از انعقاد قراردادهاي جديد نفتي خبر داد. سيدمحسن قمصري در آن تاريخ از مذاكرات گسترده‌يي با شركت‌هاي جديد متقاضي براي صادرات نفت خام خبر داد و افزود: در شرايط فعلي با وجود توقف صادرات نفت به اروپا، اما قراردادهاي جديد با ساير كشورهاي متقاضي امضا شده است. هرچند وي آنچنان به جزييات اين توافقات اشاره نكرده است و تنها چند كشور حوزه آسيايي و كنيا را به عنوان كشور آفريقايي خريدار نفت ايران معرفي كرده است، اين موضوع نشان مي‌دهد اخبارهاي مختلف درباره انحصار خريد نفت ايران در آفريقا صحت دارد و از اين پس به جاي خريداران اروپايي بايد به آفريقايي‌ها نفت بفروشيم. در اين رابطه وي با بيان اينكه همزمان با توقف صادرات نفت ايران به كشورهاي عضو اتحاديه اروپا بازاريابي‌هاي جديدي در دستور كار شركت ملي نفت ايران قرار گرفته است، گفت: يكي از بازارهاي جديد براي صادرات نفت ايران كشورهاي آفريقايي هستند. مدير امور بين‌المللي شركت ملي نفت ايران همچنين از آغاز مذاكرات گسترده با شركت‌هاي جديد متقاضي براي صادرات نفت خام خبر داد و افزود: در شرايط فعلي با وجود توقف صادرات نفت به اروپا اما قراردادهاي جديد با ساير كشورهاي متقاضي امضا شده است و حتي مذاكرات و توافق‌هاي انجام شده با كنيا براي صادرات نفت خام، تاييد شده و به زودي جزييات بيشتري از قراردادهاي جديد صادرات نفت ايران به كشورهاي جديد اعلام مي‌شود.

در نهايت اما تنها چند روز پس از اعلام يادداشت تفاهم ميان ايران و كنيا و اين مساله كه كنيا سالانه 4ميليون تن نفت از ايران وارد خواهد كرد، كنيا در 4 جولاي از اين خريد انصراف داد.

اكنون و با گذشت چندين سال از آن روزها، نشريه ايست افريكا نوشته است كه دليل متوقف شدن اين يادداشت تفاهم در آن تاريخ اين مساله بوده است كه ايران از كنيا درخواست به اجرا گذاشتن اعتباري 50 ميليون دلاري كرده است، اين اقدام از سوي موسسات مالي امريكايي رصد و منجر به تحريم كنيا شده است.

نشريه ايست افريكا كه موضعش در مقابل اين اتفاق‌ها و امكان احياي معامله نفتي ميان ايران و كنيا تا حدودي نامشخص است در ادامه ادعا كرده  كه ايران يكي از كشورهاي حاضر در خط مقدم مخالفت با كاهش توليد از سوي اعضاي اوپك است.

اين در حالي است كه ايران تاكنون بارها اين مساله كه بازار نفت با مازاد عرضه مواجه است را طرح و در نشست‌هاي اوپك از كشورهايي كه در سال‌هاي تحريم جاي ايران را پر كرده بودند درخواست كاهش توليد كرده است. درنهايت اما اظهارات هادي فرجوند در زمينه سرمايه‌گذاري ايران براي اكتشاف و استخراج نفت در كشورهاي شرق آفريقا در حالي طرح شده است كه اساسا اكنون قيمت 30دلاري نفت خام براي كشورهاي مصرف‌كننده آن قدر معقول به نظر مي‌رسد كه چندان سوداي توليد با هزينه‌هاي بالاو نزديك به همين قيمت را در سر نپرورانند. نكته‌يي كه در انتهاي مقاله ايست افريكا نيز به آن اشاره و نوشته شده است كه به واسطه همين مسائل كشورهاي شرق آسيا اقدام به كاهش سرمايه‌گذاري در زمينه اكتشاف نفت و گاز كرده‌اند.