هم‌انديشي براي سازگاري با تغييرات اقليمي در تهران

از همين ‌رو تهران از روز گذشته ميزبان پنجمين كنفرانس منطقه‌يي تغييرات اقليمي بود تا بحث‌هاي مطرح ‌شده در كنفرانس COP21 كه چندي پيش در پاريس برگزار شد اين ‌بار با تمركز بيشتري بر بحث معضلات خاورميانه به خصوص ايران پيگيري شود. ايران كشوري است كه در پايان اين نشست تعهد داده است تا داوطلبانه تا 12درصد از حجم توليد گاز CO2 خود را كاهش دهد كه البته 8درصد آن منوط به مشاركت و همكاري ارگان‌هاي بين‌المللي است.

بنا بر اعلام پايگاه اطلاع‌رساني رسمي كنفرانس قرار بود در مراسم افتتاحيه وزير راه و شهرسازي به عنوان رييس كنفرانس، وزير نيرو و رييس سازمان محيط‌زيست حضور داشته ‌باشند. اما نهايتا تنها حميد چيت‌چيان چهره فعال اين روزهاي كابينه در مراسم افتتاحيه حضور داشت و در باب اهميت توجه به تغييرات اقليمي و نقشي كه وزارت نيرو در اين زمينه مي‌تواند ايفا كند به ايراد سخن پرداخت.

البته حميد چيت‌چيان در ابتداي سخن خود بر اين موضوع نيز تاكيد كرد كه وي يك مدير آب و انرژي است و تخصصي در موضوع آثار تغييرات اقليمي ندارد. وزير نيرو سخنان خود را با موضوع اثرات تغييرات اقليمي بر ميزان بارش آغاز كرد و گفت: «اگر بخواهيم نگاه عميق‌تري در آثار تغيير اقليم بر منابع آب داشته ‌باشيم چندين مورد بايد مدنظر قرار بگيرد. نخستين مساله، ‌كاهش بارش به خصوص در كشور ايران است. در سال‌هاي گذشته متوسط بارش در ايران 250‌ميلي‌متر در طول سال بود. در نتيجه كاهش‌هاي اتفاق افتاده در سال اخير متوسط بارش سالانه در بلندمدت به 243ميلي‌متر كاهش پيدا كرده است. متوسط بارش سالانه در 15سال گذشته 219ميلي‌متر بوده و در ميانگين 8‌ سال گذشته متوسط بارش سالانه 208ميلي‌متر بوده است. تمام بررسي‌ها نشان‌دهنده اين است كه در 15سال گذشته شرايط بارندگي در ايران دچار يك كاهش بارز شده است. نتيجه تغيير اقليم اين است كه الگوي بارش‌ها چه از نظر شدت و چه از نظر مدت و چه از نظر فراواني كاملا تغيير كرده است. تعداد بارش‌ها افزايش پيدا كرده اما ميزان بارش در هر نوبت زير 10ميلي‌متر است. بارش كمتر از10ميلي‌متر موجب مي‌شود، الحاق اين آب به منابع سطحي و زيرزميني كم‌تر شده و تبخير افزايش پيدا مي‌كند. بنابراين آنچه كه مي‌تواند ذخيره مفيد قرار بگيرد، كاهش پيدا مي‌كند همچنين نوع بارش تغيير كرده است. معمولا 25درصد بارش‌ها در كشور به صورت برف بوده اما درحال حاضر ميزان بارش به صورت برف به 15درصد كاهش پيدا كرده است.»

 كاهش مداوم بارش‌ها

چيت‌چيان همچنين به موضوع افزايش دماي اتفاق افتاده در سال‌هاي گذشته در ايران اشاره كرد و گفت‌: «در مناطق مختلف كشور بين نيم تا دو درجه سانتي‌گراد متوسط دماي هوا افزايش پيدا كرده بنابراين ميزان تبخير و تعرق بيشتر شده و در نتيجه ميزان تبخير ايران به طور متوسط 27.3ميليارد متر مكعب در طول سال افزايش پيدا كرده است در نتيجه آب تجديد شونده كشور كاهش پيدا كرده است. در سال‌هاي گذشته صحبت از 130ميليارد مترمكعب ميزان آب تجديد شونده در كشور مي‌شد اما درحال حاضر در متوسط بلندمدت آب تجديد شونده كشور در اثر تغييراتي كه در 15سال اخير در كشور اتفاق افتاده به 116ميليارد مترمكعب كاهش پيدا كرده است. اما نكته مهم اين است كه در چند سال اخير آب تجديد شونده به 88.7ميليارد مترمكعب كاهش پيدا كرده است.» وي افزود: «بنابراين ايران از نظر منابع آب در شرايط جديدي قرار گرفته است كه منجر به خشك شدن درياچه‌ها و پايين آمدن سطح ايستابي در سفره‌هاي آب زيرزميني و فرونشست زمين‌ها شده است همچنين بيش نيمي از دشت‌هاي ايران با بيلان منفي آب زيرزميني مواجه‌اند. اين شرايط جديد نيازمند استراتژي مشخص و شفاف براي سازگارشدن حيات احتماعي و اقتصادي ايران با شرايط جديد محيط‌زيستي است.»

وزير نيرو با اشاره به فشاري كه بخش كشاورزي بر منابع محدود آب‌هاي كشور وارد مي‌كند، گفت: «وقتي كه منابع آب محدود شود، نخستين بخشي كه بيشترين تاثيرات را خواهد گرفت بخش كشاورزي است. با توجه به رشد جمعيت نياز غذايي و نياز به آب شرب افزايش پيدا مي‌كند همچنين با گسترش صنعت نياز به آب براي انجام فعاليت‌هاي صنعتي افزايش پيدا مي‌كند. بنابراين كشاورزان براي حفظ توليدات خود پيش از توجه به بحث بهره‌وري در مصرف آب به اين موضوع توجه مي‌كنند كه اگر ميزان روان‌آب‌ها 20درصد كاهش پيدا كرده است نخستين اقدامي كه انجام مي‌دهند، وارد كردن فشار بيشتر بر منابع آب زيرزميني است. زماني سطح دسترسي به آب در عمق 20 تا 30متري بود اما درحال حاضر در بعضي مناطق اين سطح به 500 متر رسيده است. در نتيجه بيش از 115ميليارد مترمكعب از ذخاير استاتيك آب‌هاي زيرزميني برداشته شده است و در سال‌هاي اخير حدود 5.7 ميليارد مترمكعب بيلان دشت‌هاي كشور منفي است. در نتيجه منجر به شور شدن آب‌هاي زيرزميني و غيرقابل استفاده ‌شدن آنها شده است.»

 وعده‌هاي ايران در COP21

چيت‌چيان با اشاره به تعهد ايران در كنفرانس پاريس مبني بر كاهش حجم توليد گازهاي آلاينده خود به برنامه‌هاي وزارت نيرو در زمينه توليد نيروگاه‌هاي سيكل‌ تركيبي و استفاده از انرژي‌هاي تجديدپذير براي تحقق اين هدف اشاره كرد. وي اعلام كرد: «خوشبختانه توافقات انجام ‌شده در كنفرانس COP21 نشان‌ دهنده اين است كه دنيا متوجه اين مساله شده كه دنيا بايد تغييراتي را ايجاد كند و راهكارهاي مشخصي نيز براي كاهش انتشار و براي سازگاري پيش‌بيني كرده است اما همه اينها در گرو اين است كه به اين تعهدات توجه و عمل شود. ايران نيز در تعهدات داوطلبانه خود متعهد شده كه تا سال 2030 به ميزان 4درصد از ميزان انتشار گاز كربن‌دي‌اكسيد خود را نسبت به روند گذشته كاهش دهد. همچنين ايران متعهد شده است كه 8درصد ديگر از انتشار گازهاي آلاينده خود را مشروط به همكاري‌هاي بين‌المللي و انتقال دانش و سرمايه‌گذاري‌هاي خارجي كاهش دهد. در همين رابطه وزارت نيرو متعهد شده است كه تا سال 2030 به ميزان 7500مگاوات از ظرفيت‌هاي جديد توليد برق خود را به انواع انرژي‌هاي تجديدپذير اختصاص دهد كه البته بسيار كار بزرگ و هزينه‌بري است. اما اين هزينه‌ها در برابر هزينه‌هايي كه تغيير اقليم در كشور ايجاد كرده است بسيار ناچيز است. اقدام ديگري كه وزارت نيرو متعد شده است، افزايش ظرفيت نيروگاه‌هاي سيكل تركيبي از طريق تركيب 16هزار مگاوات نيروگاه‌هاي گازي با 8هزار مگاوات نيروگاه‌هاي بخار است. در نتيجه اين مساله راندمان توليد برق يك و نيم برابر خواهد شد و كاهش چشم‌گيري در رابطه با ميزان انتشار CO2 خواهيم داشت». پيش از سخنان وزير نيرو داوود پرهيزكار، رييس سازمان هواشناسي و پيروز حناچي، معاون وزير راه و شهرسازي نيز به ايراد سخنراني پرداختند. پرهيزكار با اشاره به روند قطعي و غيرقابل ترديد رشد دما در كره زمين سخنان خود را آغاز خواهد كرد. وي گفت: «اين موضوع بدين معني است كه احتمال وقوع هواي سرد كاهش پيدا مي‌كند و احتمال وقوع هواي گرم بيشتر مي‌شود. به عنوان مثال در تهران احتمال شكستن دماي منفي 15‌درجه كه ركورد هواي سرد در تهران است بسيار ضعيف است. اين افزايش دما در اثر افزايش گازهاي آلاينده است كه به علت قابليت جذب آب‌هاي اقيانوس‌ها منجر به اسيدي ‌شدن اين آب‌ها شده است.»  وي افزود:«بررسي‌ها نشان مي‌دهد شدت و تكرار پديده‌ها زياد شده است يعني در آينده شاهد تكرار بيشتر توفان‌ها، بارش‌هاي رگباري، خشكسالي و امواج گرمايي با شدت بيشتر خواهيم بود. يعني بايد خود را براي مقابله با هواهاي مخرب شديدتر آماده كنيم. اما در آينده در ايران شاهد افزايش سال‌هاي كم ‌باراني خواهيم بود. شاخص‌ SPI نشان مي‌دهد كه در 8‌سال گذشته ميزان بارش نسبت به وضعيت نرمال كمتر بوده و در سال اخير نيز با شدت بيشتري منفي شده است. يعني انباشت خشكسالي در سال 1394 به خوبي خود را نشان مي‌دهد.»

 اجراي طرح ژاپني

پيروز حناچي، معاون وزير راه و شهرسازي نيز با اشاره به موفقيت طرح 3R  كه در سال‌هاي گذشته توسط ژاپني‌ها اجرا شده است، گفت: «طرح 3R  كه توسط كشور ژاپن طراحي و اجرا شد اما تمام كشورهاي شرق و جنوب شرق آسيا را تحت تاثير قرار داد. اين پروژه شامل سه مرحله Reduce، Reuse و Recycle است». وي به پيش‌بيني‌هاي مربوط به رسيدن جمعيت جهان به بيش از 9ميليارد نفر در جهان در سال 2050 اشاره كرد كه 60درصد آن در آسيا ساكن خواهند بود و آن علامت هشداردهنده‌يي است كه بايد مورد توجه قرار بگيرد.

حناچي در توضيح بيشتر طرح 3R گفت: «اين طرح داراي 5 بخش كليدي بالابردن سطح آگاهي عمومي، مشاركت گروه‌هاي مختلف در اطلاعات، تشويق، توسعه تكنولوژي و تحقيقات در بخش‌هاي مختلف است.» وي همچنين به تعهد ايران مبني بر كاهش ميزان آلاينده‌هاي جوي خود اشاره كرد و با تاكيد بر دشوار بودن تحقق اين هدف گفت: «كاهش 4درصدي گاز CO2 شايد از طريق تبديل سوخت مازوت به گاز در نيروگاه‌ها قابل تحقق باشد اما براي دست‌يافتن به 8درصد باقي‌مانده نيازمند يك برنامه يكپارچه و منسجم هستيم.»

در پايان مراسم افتتاحيه اين كنفرانس خانم لاروش، نماينده دايم سازمان يونسكو در تهران بيانيه اين سازمان براي اين كنفرانس را قرائت كرد. در اين بيانيه به اهميت موضوع تغيير اقليمي اشاره شد و با اشاره به پيش‌بيني‌هاي IPCC مبني بر بروز خشكسالي‌هاي بزرگ در آينده اين اتفاق را منجر به بروز درگيري‌هاي شديد خصوصا در منطقه خاورميانه دانست. بنابراين يونسكو بيش از 30‌ برنامه براي ايجاد دانش، ‌آموزش و ارتباطات در زمينه تغيير اقليم و براي درك پيامدهاي اخلاقي براي نسل‌هاي حاضر و آينده تدارك ديده است. طرح تغيير اقليم يونسكو در سال 2009 و در حاشيه اجلاس تغييرات جوي كپنهاگن تدوين شده است و در چهار زمينه علم، ‌آموزش، بوم‌شناسي و اخلاق است. هدف اين طرح ياري به كشورهاي درگير با تغييرات اقليمي و سازگاري با آن است.