محمد كريم خسروي كارشناس حمل و نقل
دستگاه‌هاي مسوول و آلودگي هوا
نهادهايي همچون وزارت صنعت، سازمان استاندارد و شهرداري كه در ارتباط با آلودگي هوا مسوولند و در اين رابطه اختيارات تام دارند، به دنبال مقصران آن مي‌گردند
خبراقتصادی - نهادهايي همچون وزارت صنعت، سازمان استاندارد و شهرداري كه در ارتباط با آلودگي هوا مسوولند و در اين رابطه اختيارات تام دارند، به دنبال مقصران آن مي‌گردند. تاكنون اقدامات زيادي براي جلوگيري از انتشار آلاينده‌ها تصويب شده اما هيچ كدام تحقق نيافته‌اند. به‌طور مثال، خودروهاي توليدي كشور بايد استانداردهاي يورو 5 و 6 را پشت سر بگذارند، اما هنوز در اين زمينه مشكل وجود دارد و خودروها استاندارد يورو 2 و 4 دارند.
كنيستر كاتاليست‌ها بايد تاكنون روي خودروها نصب مي‌شد اما اين اتفاق هم نيفتاد. قرار بود جانمايي صنايع در شرق تهران باشد اما در حال حاضر تمام اين صنايع در غرب تهران مستقر شده‌اند. موضوع ديگر نوسازي ناوگان حمل و نقل عمومي و توسعه حمل و نقل ريلي است كه باز شهرداري در انجام آن كوتاهي كرده است. البته اقدامات خوبي در غالب ساخت جاده و بزرگراه انجام شده است اما اين اقدامات كافي نيستند. تغيير كاربري زمين‌ها، بلندمرتبه‌سازي‌ها، افزايش تراكم و عدم تفكيك مناطق تجاري نيز هر كدام به طرق مختلف در حوزه شهري منجر به تشديد آلودگي هوا مي‌شوند.
تا دو دهه قبل مناطق تجاري به منطقه بازار يا مناطق مركزي شهر محدود بود، اما امروز در جاي جاي تهران مناطق تجاري وجود دارند به‌طوري كه در سه‌چهارم تهران با تداخل محيط‌هاي تجاري- اداري با مناطق مسكوني روبه‌رو هستيم كه مديريت و كنترل شهري را با مشكل مواجه كرده؛ چون وجود مناطق تجاري پراكنده در شهر باعث افزايش تقاضاي سفر درون شهري است. در اين صورت ما با شهري مواجه هستيم كه در آن مدام رفت و آمد در جريان است.
از سوي ديگر جانمايي نادرست برخي سازمان‌ها باز هم سهم ترافيك شهر را افزايش داده است. به عنوان مثال سازمان كشتيراني ايران ساختمان خود را در قلب تپه‌هاي تهران جانمايي كرده است، مهندسان و مديران ارشد اين شركت كه در مناطق شمال شهر تهران ساكن هستند مشكلي براي رفت و آمد ندارند اما تمامي كارمندان رده‌پايين، سرايدار و آبدارچي آنها هر روز از انتهاي فرديس به سمت اين منطقه در رفت و آمد هستند كه درواقع اين عدم برنامه‌ريزي در جانمايي و گزينش باعث افزايش تقاضاي سفر در شهر تهران شده است. اين اتفاق در بسياري از بخش‌ها منجر به اين شده است تا هر روز تعداد زيادي ميني‌بوس و اتوبوس فرسوده يا خودرو شخصي براي جابه‌جايي اين افراد به سمت تهران سرازير شوند و برنامه‌ريزان بايد براي اين مساله فكر كنند.
در مديريت مشكلات شهري نخستين قدم اين است كه سازمان‌ها تقصير خود را بپذيرند تا بتوان از اقداماتي كه از آلودگي هوا جلوگيري مي‌كنند، ارزيابي درستي به دست داد. در اين زمينه هم به هماهنگي نياز داريم چون اگر بخواهيم هر دستگاه را به تنهايي ارزيابي كنيم به نتيجه نخواهيم رسيد. معتقدم بايد دستگاه‌هاي نظارتي چون مطبوعات يا ساير نهادهاي نظارتي به خوبي در حوزه آسيب‌شناسي اين موضوع ورود كنند تا سهم تقصير، مسووليت‌ها و راهكارهاي اجرايي هر دستگاهي براي جلوگيري از گسترش آلودگي هوا مشخص شود كه البته اكنون خوشبختانه سازمان بازرسي به اين مساله وارد شده است.
مديران و برنامه‌ريزان شهري بايد از طريق آموزش و اطلاع‌رساني براي مردم نيز در زمينه كاهش ترافيك شهري و آلودگي هوا نقش قائل شوند تا آنها هم در ارتقاي سلامت زندگي خود موثر باشند. به عنوان مثال ما در شهر تهران حدود 10هزار تقاطع داريم كه همگي به چراغ راهنما مجهز هستند، اگر به‌طور ميانگين هر خودرو بدون اينكه خاموش شود مدت 30ثانيه پشت چراغ قرمز توقف كند، خواهيم ديد كه ميزان بسيار بالايي آلايندگي به هواي شهر افزوده مي‌شود، اما بايد مردم را نسبت به اين موضوع آگاه و حساس كنيم؛ بنابراين بايد جلب مشاركت مردم در مواقع بحران با راهكارهاي اجرايي در دستور كار همه دستگاه‌هاي مرتبط قرار گيرد. اما شهرداري و دولت نيز بايد اقدامات لازم چون افزايش استاندارد خودرو و جلوگيري از افزايش تراكم، تغيير كاربري، گسترش فضاي سبز و توسعه حمل و نقل عمومي پاك را همزمان انجام دهند تا مشاركت مردم نيز راحت‌تر جلب شود چون مردم نبايد به تنهايي هزينه‌هاي آلودگي هوا را پرداخت كنند.
خودرو به لحاظ فني داراي يك عمر مفيد است كه وقتي اين سن را پشت سر گذاشت بايد حتما از رده خارج شود. اگر دولت رقم بودجه‌يي كه براي اعطاي وام خودرو به مردم اعطا كرد را براي تعويض خودروهاي فرسوده يا ناوگان حمل و نقل عمومي كلان‌شهرها سرمايه‌گذاري مي‌كرد به راحتي و در مدت بسيار كمي حمل و نقل شهري و عمومي نوسازي مي‌شد؛ هم شهرها شرايط هوايي بهتري داشتند و هم به صنعت كشور كمك مي‌شد. در اين زمينه صددرصد به دولت انتقاد وارد است.
اما در اين ميان وظيفه پليس هم برخورد با خودروهاي آلاينده و بدون معاينه فني است اما پليس نمي‌تواند خودرويي كه پلاك قانوني و معاينه فني دارد و در سن فعاليت است را بدون ضوابط قانوني و به‌طور سليقه‌يي متوقف كند. اما حتما با خودروهاي دودزا برخورد مي‌شود حتي اگر معاينه فني هم داشته باشند. در ماه‌هاي اخير اتفاقات خوبي در اين زمينه افتاد به‌طوري كه شاهد بوديم پليس حتي خودروهاي آلاينده را فك پلاك كرد و پلاك اعزام به تعميرگاه براي آنها در نظر گرفت تا تنها در صورت تعمير بتوانند در شهر رفت و آمد كنند. البته معتقدم پليس بايد اختيارات بيشتري در اين زمينه داشته باشد چون نمي‌شود مسووليت را به دستگاهي داد، اما اختيارات را از او گرفت؛ مانند اتفاقي كه در مورد معاينه فني افتاد. در اين اتفاق به يك‌باره پليس را خلع سلاح كردند و اختيار معاينه فني را به شهرداري دادند. نتيجه اين شد كه اكنون خودروهاي زيادي بدون هيچ نظارتي با معاينه فني صوري در سطح شهر رفت و آمد مي‌كنند.
