برگزاري همايش هواي پاك در يكي از ناپاك‌ترين روزهاي پايتخت
فرصت 6 ماهه به صنايع براي استاندارد‌سازي زيست محيطي
در روزي كه مدارس به علت آلودگي هوا تعطيل شده بودند و طرح زوج و فرد از درب منازل اجرا مي‌شد، سالن همايش سازمان محيط زيست شاهد برگزاري مراسم روز هواي پاك بود. هواي پاكي كه اين روزها روي خوشش را از مردم كلانشهرها دريغ مي‌كند.
خبر اقتصادی - مردمي كه گرد سياهي بر چهره شهرهاي صنعتيشان نشسته است. 29دي ماه، روزي كه انتظار مي‌رود همچون تقويم با هواي پاك نام‌گذاري شود بهانه‌يي شد تا متوليان امر گرد هم بيايند و براي روياي داشتن هواي پاك چاره‌يي بينديشند. نمايندگان سازمان حفاظت محيط زيست، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، شركت كنترل كيفيت هوا و وزارت نفت در همايشي حضور يافتند كه در آن رييس سازمان محيط زيست به صنايع هشدار داد كه فقط 6 ماه فرصت دارند تا استانداردهاي محيط زيستي را اعمال كنند.
معصومه ابتكار، معاون رييس‌جمهور و رييس سازمان حفظ محيطزيست با تاكيد بر حاكميتي بودن سازمان محيط زيست پايش مستمر خطوط توليد خودرو، خروجي صنايع و سوخت توزيعي در كشور به ويژه كلانشهرها را از جمله وظايف اين سازمان عنوان كرد كه با دقت و بدون مماشات دنبال خواهد شد. ابتكار با تصريح اين نكته كه بيش از 30 تا 35 ميليون شهروند تحت تاثير آلودگي هوا قرار دارند، تداوم وضعيت كنوني را دربردارنده هزينه سنگيني در زمينه بهداشت، درمان و مسائل اجتماعي عنوان كرد. ابتكار در ادامه سخنان خود با اشاره به اجراي برجام، تحريم‌هاي ظالمانه را به زنجيري تشبيه كرد كه موانع زيادي براي كشور از جمله شاخص‌هاي محيط زيست ايجاد كرده بود. معاون رييس‌جمهوري با اشاره به اينكه دستگاه‌هاي متعددي در كاهش آلودگي هوا نقش دارند، گفت: «قطعا يك دستگاه يا نهاد به تنهايي نمي‌تواند آلودگي هوا را كاهش دهد همانطور كه يك دستگاه به تنهايي نمي‌تواند هوا را آلوده كند.»
به گفته ابتكار، مصوبه دولت براي كاهش آلودگي هوا، تعيين خط مشي كلان كشور براي محيط زيست است، همچنين از سرگيري فعاليت دوباره كارگروه ملي كاهش آلودگي هوا را از جمله اقدامات موثر صورت گرفته در دوران فعاليت دولت و تدبير اميد عنوان كرد. معاون رييس‌جمهوري با اظهار اميدواري در اين خصوص كه تمام دستگاه‌ها و سازمان‌هاي دخيل در بحث كيفيت هوا، وظايف خود را با سرعت و جديت پيش ببرند، از ارائه كارنامه عملكرد دستگاه‌ها در زمينه كاهش آلودگي هوا را به دولت خبر داد. ابتكار درادامه سخنان خود افزود: «تاكنون پيشرفت‌هاي خوبي در شهرهاي مختلف كشور در راستاي كاهش آلودگي هوا داشتيم كه اين پيشرفت در شهر اصفهان بيشتر از همه جا محسوس بود، موانعي هم بر سر راه وجود دارد كه اگر كار با سرعت كافي پيش نرود و استانداردها حفظ نشود قطعا با مشكلات بيشتري مواجه خواهيم شد.»
يك فصل فرابخشي محيط‌زيستي در برنامه ششم
ابتكار با اشاره به بلندمدت بودن مساله مقابله با آلودگي هوا، يكي از دلايل وخامت كيفيت هوا را توقف چندساله اقداماتي دانست كه از سال 79 آغاز شده بود. رييس سازمان محيطزيست با بيان اينكه پيگيري جدي اين اقدامات حدود 27ماه است كه مجددا آغاز شده است، خاطرنشان كرد: «اگر اقدامات كاهش آلودگي هوا در كشور به‌طور مستمر پيش مي‌رفت، قطعا الان با وضعيت بهتري روبه‌رو بوديم.». وي در ادامه سخنان خود با تاكيد بر اينكه حفظ محيطزيست يكي از الزامات و اولويت‌هاي دولت تدبير و اميد محسوب مي‌شود، تصريح كرد: «هر ماه يك بار مصوبه‌يي در اين زمينه تصويب مي‌شود كه اين موضوع در بودجه 95 و برنامه ششم توسعه كاملا مشهود است.» معاون رييس‌جمهوري با بيان اين مطلب كه براي نخستين‌بار در برنامه ششم توسعه كشور يك فصل فرابخشي محيط زيستي ديده شده و بر اين اساس هدفگذاري‌هاي ملي، بين‌المللي و اهداف توسعه پايدار در آن لحاظ شده است، افزود: «در اين مصوبه به آلاينده‌هاي جديدي مانند فوران‌ها، فلزات سنگين و اكسيدهاي ازت كه شاخص‌هاي بسيار مهمي در آلودگي هوا هستند، پرداخته شده است.»
ابتكار در همين رابطه افزود: «براساس اين مصوبه به صنايع شش ماه فرصت داده شد تا استانداردها را اعمال كنند و بعد از آن اجراي اين استانداردها براي سنجش سازمان محيط زيست ملاك خواهند بود.» وي با اشاره به عزم سازمان حفظ محيطزيست براي به حداكثر رساندن پايش صنايع و ملزم كردن صنايع به رعايت مصوبه دولت، سرمايه‌گذاري در بخش صنعت در كنار رعايت استانداردهاي محيط‌زيستي را لازمه توسعه پايدار عنوان كرد. سكاندار محيطزيست كشور به اجراي برجام و برداشته شدن برخي تحريم‌ها اشاره كرد و گفت: اين دوره جديد سرمايه‌گذاري در ايران خواهد بود كه بايد با ملاحظات زيست محيطي و ارزيابي زيست محيطي انجام شود و صنايعي كه ضابطه محيط زيستي ندارند قطعا اجازه حضور، سرمايه‌گذاري و فعاليت در ايران را نخواهند يافت.». ابتكار در پايان سخنان خود با اشاره به اينكه لايحه هواي پاك سرانجام بعد از يك سال و نيم در دستور كار مجلس قرار گرفته است، ابراز اميدواري كرد تا تصويب هر چه سريع‌تر اين لايحه، زمينه‌ساز ايجاد سازوكارهاي قانون روزآمد و كارآمدتري براي كاهش آلودگي هوا در كشور شود. در ابتداي اين مراسم سعيد متصدي، معاون محيطزيست انساني سازمان حفظ محيطزيست، به ارائه گزارشي در خصوص عملكرد سازمان محيطزيست پرداخت. وي با اشاره به عدم تغيير قانون معاينه فني خودروها از سال 75، از اصلاح قانون معاينه فني و يكپارچه‌سازي آن خبر داد كه كاهش 9 درصد كاهش آلودگي هوا را به‌دنبال خواهد داشت. وي با اشاره به كاستي‌هايي كه در سال‌هاي گذشته در بحث كاهش آلودگي هوا در هشت كلان‌شهر كشور وجود داشته است، از تهيه و تدوين برنامه‌يي جامع براي كاهش آلودگي هوا در سراسر كشور از سوي دولت تدبير و اميد خبر داد كه اجراي آن از ارديبهشت 93 آغاز شده است. وي به اقدامات سازمان محيط زيست در راستاي اجراي برنامه كاهش آلودگي هوا اشاره كرد و گفت: «ابتداي سال 94 خودروهاي ديزلي فاقد فيلتر دوده اجازه تردد ندارند و از شماره‌گذاري خودروهاي بدون استاندارد يورو 4 جلوگيري مي‌كنيم.» وي با بيان اينكه يك موتور سيكلت كاربراتوري معادل پنج خودرو آلودگي توليد مي‌كند، از توقف توليد موتورسيكلت‌هاي كاربراتوري از مهر سال 95 خبر داد و افزود: «بر اين اساس به سمت توليد موتورسيكلت و خودروهاي برقي و هيبريدي پيش مي‌رويم.»معاون محيط زيست انساني سازمان حفاظت محيط زيست با بيان اينكه يكي از دلايل وقوع سونامي سرطان در كشور وجود بنزن آلاينده در هوا است، ميزان استاندارد بنزن موجود در هوا را 5 PPB اعلام كرد و افزود: «در سال 89 ميزان بنزن هواي شهرها به ويژه تهران بالاي 600 PPB بود كه توانستيم با اقدامات انجام شده آن را به زير 15 PPB برسانيم.»
كاهش 50 درصدي مصرف مازوت در كشور
متصدي، پرداخت عوارض آلايندگي از سوي سه هزار واحد صنعتي در كشور را نتيجه كنترل و نظارت مستمر و دقيق سازمان محيط زيست دانست و گفت: «نه تنها با صنايع آلاينده برخورد مي‌كنيم بلكه تسهيلاتي از صندوق ملي توسعه با هدف افزايش فناوري آنها نيز در اختيار آنان قرار مي‌دهيم.» وي از تصويب برنامه اقتصاد كم كربن كشور، تهيه سند ملي گرد و غبار و تهيه برنامه مشاركت داوطلبانه كشور در كاهش انتشار گازهاي گلخانه‌يي به عنوان ديگر برنامه‌هاي سازمان محيط زيست ياد كرد. متصدي با اشاره به افزايش 18 درصدي مصرف گاز در نيروگاه‌ها در سال 94 نسبت به سال 93 از كاهش مصرف روزانه 50 ميليون ليتر مازوت در سال 92 به 20 تا 25ميليون ليتر در سال جاري خبر داد و افزود: «اكنون نيروگاه‌هاي تهران، اصفهان و تبريز به طور
100درصد گاز سوز شده‌اند.» وي در زمينه اقدامات سازمان محيط زيست در مورد منابع خانگي در آلودگي هوا با اشاره به هوشمندسازي آزمايشي 200 موتورخانه، توسعه آن را جزو برنامه‌هاي سال جاري سازمان محيط زيست عنوان كرد.
سقوط 63 پله‌اي ايران از لحاظ حفظ محيطزيست
در ابتداي ميزگرد تخصصي بررسي عملكرد دستگاه‌ها و و متوليان بحث كيفيت و آلودگي هوا، دكتر امي، عضو هيات علمي دانشگاه تربيت مدرس با بيان اينكه نام‌گذاري يك روز از سال به نام هواي پاك براي نخستين‌بار توسط دكتر ابتكار پدر معصومه ابتكار، رييس فعلي سازمان محيطزيست صورت گرفت كه به دوران دولت موقت برمي‌گردد. وي با بيان اينكه براي حل مساله ابتدا بايد صورت مساله را خوب درك كرده باشيم، عنوان كرد: «بيش از 70 درصد آلودگي هواي كلان‌شهرهاي ايران به استثناي اراك كه منابع ثابت سهم بيشتري در آلودگي هوا دارند، متعلق به منابع متحرك است.» وي با اشاره به مقاله‌يي در خصوص مقايسه آلودگي هواي تهران با مسكو، با اشاره به آلودگي 11 برابري آلودگي هواي تهران نسبت به مسكو 89درصد آلودگي هواي تهران را متعلق به منابع متحرك دانست. وي در خصوص رتبه‌بندي كشورهاي جهان براساس شاخص‌هاي حفظ محيطزيست توسط يكي از دانشگاه‌هاي امريكا، با اشاره به اينكه در سال 1385 ايران در بين 122كشور جهان رتبه 52 را در اختيار داشته، عنوان مي‌كند: «اين رتبه در سال 88 به رتبه 83 و در سال 92 به رتبه 114 تنزل پيدا كرد.» وي در ادامه با بيان اينكه در برنامه چهارم با اجراي راهكارهايي چون جمع‌آوري موتورسيكلت‌هاي دوزمانه و ميني‌بوس‌هاي گازوئيلي، 150 هزار تن از آلودگي هواي تهران كاهش يافت، از در نظر گرفته شدن 15محور براي كاهش آلودگي هواي تهران در برنامه پنجم خبر داد كه هيچ قدمي در راستاي اجراي آنها برداشته نشد. عضو هيات علمي دانشگاه تربيت مدرس اظهار اميدواري كرد در صورت اجرايي شدن اين 15 محور در برنامه ششم، آلودگي هواي كلان‌شهرهاي ايران به سطحي قابل‌قبول و استاندارد برسد.
800 هزار تن توليد آلودگي تهران
در ادامه نشست دكتر حسيني، مديرعامل شركت كنترل هوا و عضو هيات علمي دانشگاه صنعتي شريف، با بيان اينكه اين شركت حكم حسگر آلودگي هوا را دارد به تشريح پروژه‌هاي مهم اجرا شده در اين شركت در رابطه با پايش هواي تهران پرداخت. دكتر حسيني با اشاره به توسعه سياهه انتشار تهران از تعيين ميزان آلايندگي منابع متحرك شهر تهران بر حسب كيلوگرم بر ساعت براي تمام طول سال خبر داد كه با اضافه كردن ميزان آلايندگي منابع ثابت عدد 800 هزار تن براي طول سال به دست آمد. وي اهميت اجراي اين طرح را در اين عنوان كرد كه با مشخص شدن سهم منابع آلاينده، اين مساله مي‌تواند به سياست‌گذاري‌ها و اقدامات نهادهاي اجرايي جهت بدهد. به گفته مديرعامل شركت كنترل هوا، سهم منابع متحرك و ثابت در حال حاضر براي شهر تهران 80 با 20درصد است كه درصد خطاي آن در بدترين حالت 5 تا 10 درصد خواهد بود. وي با اشاره به قابليت روزآمد كردن سياهه انتشار، امكان تعيين ميزان توليد آلودگي براساس تغيير مولفه‌هاي مختلف را از جمله ويژگي‌هاي تهيه اين سياهه انتشار عنوان كرد. وي يكي ديگر از پروژه‌هاي جالب انجام شده در اين شركت را آناليز شيميايي ذرات معلق در هوا دانست كه امكان تعيين و تشخيص منبع توليد آلودگي را بر اساس تجزيه و تحليل تركيب شيميايي ذرات معلق فراهم مي‌آورد.
سخت‌افزار، يكپارچه‌سازي مديريت و فرهنگ‌سازي
مهندس رجبي رييس مركز ملي هوا و تغيير اقليم سازمان حفاظت محيطزيست در ادامه نشست با اشاره به تجربه كشورهايي كه موفق به حل معضل آلودگي هوا شده‌اند، سه عنصر را در تحقق اين امر دخيل مي‌داند. وي عنصر و ركن اول در حل معضل آلودگي را بخش سخت‌افزاري و نرم‌افزاري عنوان مي‌كند كه مقولاتي چون استفاده از فناوري‌هاي روزآمد، بهينه‌سازي در صنعت و منابع متحرك تقريبا يك‌سوم كاهش آلودگي را به دنبال خواهد داشت. از نظر رييس مركز ملي هوا و تغيير اقليم، سياست دوم در كشورهاي توسعه‌يافته، يكپارچه‌سازي تصميمات در بحث آلودگي هواست كه يكپارچگي در سياست‌گذاري، اجرا و پايش را دربرمي‌گيرد.
اين در حالي است كه به گفته رجبي با وجود بحث يكپارچه‌سازي مديريت در حوزه محيطزيست در سياست ابلاغي جديد مقام معظم رهبري، امروز شاهد آن هستيم كه شهرداري، سازمان محيطزيست و هواشناسي در حوزه پايش هر كدام راسا ايستگاه‌هايي را براي اندازه‌گيري كيفيت و آلودگي هوا اداره مي‌كنند كه علاوه بر برخي ناهماهنگي در اعلام شاخص‌هاي آلودگي، هزينه‌هاي بيشتري را به كشور نيز تحميل مي‌كند. رجبي عامل سوم در حل معضل آلودگي را فرهنگ‌سازي مي‌داند كه بدون آن دو عامل قبلي راه به جايي نخواهند برد. اين مقام مسوول با بيان اينكه بحث كيفيت هوا بايد به عنوان يك سيستم ديده شود كه در آن اجزا مختلفي همچون منابع ثابت، منابع متحرك، الزامات قانوني در كنار هم حضور داشته و ورودي آن سوخت و خروجي آن‌كه مردم بيش از هر چيزي با آن سر و كار دارند، شاخص آلودگي هوا يا همان API است. وي در خصوص اقدامات مثبت و موثر دولت در حل معضل آلودگي هوا با بيان اينكه تا مدتي پيش يكي از مشكلات عمده آلودگي هوا، وجود سولفور در سوخت بود، از حل اين معضل با سرمايه‌گذاري 6 تا 7 هزار ميليارد دلاري در پالايشگاه خبر داد كه به معناي جلوگيري از ورود 1800 تن گوگرد اضافي به هوا است.
افزايش 50 درصدي توزيع بنزين يورو4
در ادامه ميزگرد تخصصي نوبت به دكتر جعفرزاده، معاون اداره سلامت، ايمني و محيطزيست وزارت نفت رسيد. جعفرزاده با بيان اينكه تقريبا تمام سبد انرژي كشور توسط سوخت‌هاي كربني و فسيلي تامين مي‌شود، سهم بخش برق‌آبي و انرژي‌هاي نو و تجديدپذير را بسيار اندك و محدود اعلام كرد. وي با اشاره به نقش مهم و تاثيرگذار سوخت در بهبود آلودگي هوا، تحريم‌هاي ظالمانه‌يي كه گريبانگير صنعت نفت در سال‌هاي گذشته بود را مانعي بر سر راه انجام طرح‌هاي توسعه‌يي و بهبود كيفيت سوخت موردنياز كشور دانست و از پياده‌سازي طرح‌هاي توسعه‌يي در بسياري از پالايشگاه‌ها با وجود تحريم‌ها به همت مسوولان و كارشناسان داخلي خبر داد. نماينده وزارت نفت در اين ميزگرد تخصصي ميزان متوسط توزيع روزانه بنزين يورو4 در كلانشهرها در سال 93 را 13.5ميليون ليتر بيان داشت و گفت: «اين ميزان در شش ماهه اول سال 94 به روزي 12ميليون رسيده است كه از افزايش 50درصدي نسبت به زمان مشابه خبر مي‌دهد.» وي در ادامه با بيان اينكه بنزين پتروشيمي عملا نوعي سوخت قابل احتراق در موتور است كه به اقتضاي شرايط و براي جبران كمبود بنزين كشور در نتيجه تحريم‌ها در يك بازه زماني خاص مورد استفاده قرار گرفت، حذف بنزين پتروشيمي از سبد سوخت كشور را يك دستاورد مهم ارزيابي و بيان كرد: «اصولا پتروشيمي فرآورده‌يي به نام بنزين توليد نمي‌كند و رسالتي در زمينه توليد و توزيع بنزين ندارد.» وي همچنين از اجرايي شدن طرح كهاد كه سه مرحله جايگاه‌هاي توزيع سوخت، انبارهاي نفتي و نفت‌كش‌هاي حمل سوخت را دربرمي‌گيرد خبر داد و گفت: «در نتيجه تحريم‌ها اين طرح نتوانست به پيشرفت 50درصدي كه براي آن در نظر گرفته شده بود، دست يابد.»
اطلاع‌رساني شفاف، مطالبه‌اي مردمي
در ادامه ميترا البرزي‌منش، مديرعامل انجمن پايشگران محيطزيست و نماينده شبكه NGOهاي محيط‌زيستي استان تهران، از راه‌اندازي يك كميته دايمي در خصوص آلودگي هوا با نمايندگاني از NGOهاي استان تهران خبر داد كه فعاليت‌هاي آن به هفته هواي پاك محدود نخواهد بود. وي با بيان اينكه صرف بيان اقدامات صورت گرفته نمي‌تواند چندان راهگشا باشد، با اشاره به نظرسنجي‌هاي صورت‌گرفته از مردم در هفته هواي پاك سال گذشته خواستار تبيين و اجراي برنامه‌ها و راهكارهاي حل معضلات محيط‌زيستي با همكاري سازمان‌هاي مردم‌نهاد و بر اساس مديريت خروجي‌محور شد. وي ضمن تقدير از زحمات و اقدامات صورت گرفته از سوي سازمان‌ها و نهادهاي ذي‌ربط، اقدامات صورت‌گرفته را كافي ندانسته و افزود: «در نتيجه تداوم آلودگي هوا متاسفانه به خطر افتادن سلامت شهروندان هستيم كه هزينه‌هاي اقتصادي همچنين هزينه‌هاي روحي و رواني سنگين و قابل‌توجهي را به دنبال دارد.» وي در همين رابطه خواستار آن شد كه اطلاعات مربوط به آلودگي هوا به صورت شفاف در اختيار اين كميته دايمي قرار گرفته تا اين كميته بتواند اطلاع‌رساني مداوم و صحيحي به شهروندان داشته باشد. وي با بيان اينكه دسترسي به اطلاعات لازمه جلب مشاركت مردمي در كاهش آلودگي هوا است، بيان داشت: «اگر مردم احساس كنند كه دولت اقدامات مقتضي را انجام نمي‌دهد و اطلاع‌رساني درست به آنها صورت نمي‌گيرد، مشاركت كاملي در بحث كاهش آلودگي هوا نخواهند داشت.»
وضعيت اضطراري نداشته‌ايم
متصدي در ادامه ميزگرد با تاكيد بر اينكه كوشيده شده تا مباحث آلودگي هوا در سازمان محيطزيست مبتني بر بنيان و پايه‌هاي علمي و مشورتي باشد، خاطرنشان كرد: «تلاش ما بر نتيجه‌محور بودن عمليات اجرايي بوده كه در مصوبه هيات دولت نيز بر آن تاكيد شده است.» وي با بيان اينكه رويكرد سازمان محيطزيست بيشتر بر ارائه نتيجه بوده تا بيان اقدامات خاطرنشان كرد: «وقتي از بنزين يورو 4 صحبت مي‌كنيم اين به معناي توزيع حدود 24ميليون ليتر بنزين يورو4 در كشور است.» وي با به حق خواندن مطالبه مردم براي اطلاع‌رساني شفاف و دقيق عنوان كرد: «از ابتداي آغاز به كار دولت تدبير و اميد تا به امروز هيچ اطلاعات غيرواقعي‌يي به مردم داده نشده است.» معاون محيطزيست انساني رييس سازمان محيطزيست با اشاره به اعلام دقيق شاخص‌هاي آلودگي هوا درخصوص تلاش براي حفظ سلامت مردم، از تشكيل كميته اضطراري كاهش آلودگي هواي تهران با شاخص 119 خبر داد و آن را امري بي‌سابقه خواند. متصدي در حالي از تشكيل كميته اضطراري كاهش آلودگي هواي تهران با شاخص 119 خبر داد كه تا شاخص 150 وضعيت هشدار براي گروه‌هاي حساس و بيماران، از 150 تا 200 وضعيت هشدار براي تمام گروه‌ها و از 200 به بالا شرايط اضطراري محسوب مي‌شود. وي با اعلام اينكه در سال جاري شاخص آلودگي هوا هنوز به 200 نرسيده است از تلاش سازمان براي ممانعت از رسيدن اين شاخص به وضعيت اضطرار با اتخاذ راهكارهاي مختلف از جمله تعطيلي صنايع و نيروگاه‌ها خبر داد كه تا به امروز بي‌سابقه بوده است. وي با اشاره به تبعات تعطيلي نيروگاه‌ها از‌جمله بحث خاموشي از پلمپ و تعطيلي نيروگاه منتظرالقائم تبريز و دو نيروگاه اصفهان به علت بهره‌گيري از سوخت مازوت خبر داد.
هادی آذری - تعادل
