صداي پاي رفع تحريم ها، راهنماي رفع تحريم به زودي منتشر مي‌شود
اگر دو سال طول كشيده كه قراردادهاي جديد نفتي تدوين شود تا ميادين نفتي و گازي با شرايط جديد توسعه يابند و به بهره‌برداري برسند، شركت ملي نفتكش از همين الان آماده ورود به درياها است.
خبراقتصادي - اقتصاد ايران از فردا وارد فاز جديد خود مي‌شود. آن طور كه از گزارش‌ها و اخبار برمي‌آيد فردا آژانس بين‌المللي انرژي اتمي گزارش خود را از برنامه هسته‌يي ايران منتشر مي‌كند و روز شنبه يا يك‌شنبه بيانيه مشترك محمدجواد ظريف وزير امورخارجه ايران و فدريكا موگريني نماينده عالي اتحاديه اروپا در سياست خارجي در خصوص رفع تحريم‌ها از ايران صادر مي‌شود.
اكنون اقتصاد ايران منتظر اين اتفاقات است. هر بخش از اقتصاد ايران به نوعي خود را آماده ورود به دوره پساتحريم مي‌كند. نظام بانكي كشور از يك‌سو دغدغه ورود به پساتحريم را دارد زيرا در دوره تحريم از تحولات زياد بانكي، هم نرم‌افزاري و هم سخت‌افزاري، عقب‌مانده و از سوي ديگر هم ناوگان هوايي خود را آماده خريد ايرباس مي‌كند. اما بخش بازرگاني هم بيكار ننشسته است.
نظام قيمت‌گذاري جديد در دوره پساتحريم آماده شده است و قرار است هفته آينده روي ميز شوراي اقتصاد گذاشته شود.
بنابه گفته مقامات وزارت صنعت و تجارت، قيمت‌گذاري كالاها در حد محدودي خواهد بود. به اين ترتيب بخش عمده‌يي از كالاها با توجه به شرايط پساتحريم به فروش خواهد رفت. اما بخش مهم‌تر اقتصاد كه نفت است خود را زودتر از اينها آماده ورود به پساتحريم كرده است. اگر دو سال طول كشيده كه قراردادهاي جديد نفتي تدوين شود تا ميادين نفتي و گازي با شرايط جديد توسعه يابند و به بهره‌برداري برسند، شركت ملي نفتكش از همين الان آماده ورود به درياها است.
برجام رسما اجرايي مي‌شود
مذاكرات هسته‌يي سواي اينكه موضوعي ملي است، براي دانشجويان و پژوهشگران علوم سياسي به‌ويژه در ايران، به‌عنوان موفق‌ترين مذاكرات پس از جنگ سرد بسيار مطرح و قابل‌تامل است. اين مذاكرات پيوند زننده حوزه فكر و عمل در دستگاه سياسي ايران بوده و سبب شده نشست‌ها و مقالات تحقيقي مختلفي در طول يك سال گذشته توسط كارشناسان و اساتيد حول موضوع هسته‌يي برگزار و منتشر شود. از همين رو انجمن علوم سياسي ايران با همكاري خانه انديشمندان علوم‌انساني، عصر ديروز ميزبان سيدعباس عراقچي معاون وزير امور خارجه و عضو ارشد تيم مذاكره‌كننده هسته‌يي بود تا تازه‌ترين رويكرد‌هاي دستگاه ديپلماسي كشورمان را از زبان اين ديپلمات بلندپايه جويا شود.
عراقچي در ابتداي صحبت‌هاي خود ضمن اشاره به زمان چند ماهه مذاكرات و مسير پرفراز و نشيب توافق و تصويب آن در مجالس ايران و امريكا و اتحاديه اروپا گفت: ما و گروه1+5 تعهدات متقابلي داشتيم كه تا به اينجاي كار طرفين به تعهدات خود پايبند بوده‌اند. عراقچي تاكيد كرد: يكي از كارهاي پيچيده و مهمي كه پس از توافق هسته‌يي صورت گرفت، تدوين شيوه‌نامه‌ها و اصول رفع تحريم‌ها بود كه اين كار به سبب چند لايه بودن تحريم‌ها بسيار مشكل بود. اين شيوه‌نامه در سايت وزارت خزانه‌داري امريكا و اتحاديه اروپا پس از روز اجرايي شدن قرار مي‌گيرد و جنبه رسمي به خود خواهد گرفت. باتوجه به اينكه تحريم‌ها با هم تداخل داشتند دقيقا بايد مشخص مي‌شد كه وقتي تحريم‌ها لغو شوند چه اتفاقي مي‌افتد و بنگاه‌هاي اقتصادي چگونه مي‌توانند با ايران كار كنند و اين مساله حتي بعد از برجام هم كلاف سردرگمي است و قرار شد با تدوين شيوه‌نامه اين كلاف سردرگم باز شود. رييس ستاد پيگيري برجام ادامه داد: ليست ارائه شده در اين شيوه‌نامه‌ها ليست بسته‌يي نيست و به‌صورت سوال و جواب تدوين شده، به‌طوري كه سوال و جواب‌ها مي‌تواند در آينده ادامه يابد و هر شركتي مي‌تواند اين سوالات را از وزارت خزانه‌داري امريكا يا اتحاديه اروپا بپرسد.
ايران در حال تبديل شدن به قدرتي فرامنطقه‌اي
عراقچي بااشاره به بيانيه اخير كاخ سفيد و نامه جان كري به وزير خارجه كشورمان گفت: اين اتفاق بزرگي بود كه رخ داد، زيرا دولت امريكا در اين بيانيه تاكيد كرد كه هرگونه قانوني كه منجر به توقف برجام شود توسط رييس‌جمهوري اين كشور وتو خواهد شد. همچنين درمورد قانون ويزا كه توسط لابي صهيونيستي و سعودي قصد اخلال در اجراي برجام را داشت، جان كري در نامه‌يي به آقاي ظريف تعهد كرد كه دولت امريكا به‌صورتي عمل خواهد كرد تا نقضي در اجراي برجام رخ ندهد.
عراقچي گفت: بايد واقعيت را بپذيريم كه همه تحريم‌هاي ايران لغو نخواهند شد و فقط تحريم‌هاي مرتبط با برنامه هسته‌يي هستند كه لغو مي‌شوند. اساسا مذاكرات ما نيز درراستاي برنامه هسته‌يي بود. وي تاكيد كرد: برجام برخي نقاط ضعف ما را در مولفه‌هاي اقتصادي پوشش مي‌دهد. نمي‌گويم كه پس از برجام اقتصاد شكوفا خواهد شد. اين امر مربوط به فعالان اقتصادي و دولت است. برجام تنها مي‌تواند موانع را بردارد و من به‌شخصه به آينده ايران اميدوارم و فكر مي‌كنم كه كشور در حال حركت در يك مسير فراتر از قدرت منطقه‌يي است. ديپلماسي اقتصادي وزارت خارجه هم در دوران پسا برجام متفاوت خواهد بود و ماموريت‌هاي مهمي را براي نمايندگي‌هاي خود تعريف كرده و آنها را ملزم به وصل ارتباطات گذشته كرده‌ايم.
بعيدي‌نژاد در حال فراهم كردن مقدمات كار اجرا
وي دستاوردهاي ديگر برجام كه نشان‌دهنده عمل طرف مقابل به تعهدات خود است را بسته شدن پرونده (پي‌ام‌دي) دانست و گفت: باوجود اعتقاد برخي دوستان كه عقيده داشتند اين پرونده بسته نمي‌شود، اين اتفاق افتاد و اين پرونده توسط شوراي حكام مختومه و باعث شد ما دو تعهد خود را در راكتور اراك و خروج اورانيوم عملي كنيم. اين عضو ارشد تيم مذاكره‌كننده كشورمان اظهار داشت: با اجرايي شدن تعهدات طرفين مذاكره، به احتمال زياد در روز جمعه به آخر خط خواهيم رسيد و شنبه يا يك‌شنبه روز اجرايي شدن برجام است و قرار است طي بيانيه‌يي مشترك توسط آقاي ظريف وزير امور خارجه كشورمان و خانم موگريني اعلام شود. هم‌اكنون آقاي بعيدي‌نژاد در وين مشغول رايزني و فراهم كردن مقدمات اين مساله است.
تضمين اجراي برجام قدرت ايران است
عراقچي در بخش ديگري از سخنان خود گفت: آنچه موجب شد طرف‌هاي ما پاي ميز مذاكره آمده و حق غني‌سازي ايران را به‌رسميت بشناسند و حتي كشورهاي ديگر را نيز تشويق به همكاري هسته‌يي با ايران كنند، به سبب قدرت و اقتدار دروني جمهوري اسلامي ايران است. در دنيا با هيچ كشور ضعيفي چنين مذاكره‌يي صورت نمي‌گيرد. وي افزود: درست است كه تحريم‌ها براي ما هزينه داشت، اما برخلاف خواست غربي‌ها باعث به زانو درآمدن ايران نشد و اگر آنها از تحريم‌ها و حمله نظامي نااميد نمي‌شدند پاي ميز مذاكره نمي‌آمدند. ما هميشه به كساني كه سوال مي‌كنند، چه تضميني در اجراي برجام وجود دارد، پاسخ مي‌دهيم كه تضمين اجراي برجام قدرت ايران است، زيرا خود برجام كاغذي بيش نيست و غربي‌ها هيچ‌گاه از منافع خود كوتاه نخواهند آمد، اما تا وقتي كه قدرت ايران ادامه داشته باشد، برجام حفظ خواهد شد.
قدرت بدون ديپلماسي كور است
عراقچي با برشمردن سه مولفه قدرت شامل قدرت خدادادي، قدرت اكتسابي و قدرت ديپلماسي گفت: برجام باعث شد كه يكي از توانايي‌هاي جمهوري اسلامي كه توان حوزه ديپلماسي بود، كشف شود. توانايي ديپلماتيك تواني است كه باعث نقد شدن قدرت يك كشور مي‌شود و به قول اساتيد علوم سياسي، توان ديپلماسي بدون قدرت ضعيف است. وي خاطرنشان كرد: ديپلمات كارش حرف زدن است كه متكي به منابع پشت‌سر خود است. اگر پشت‌سر قوي نباشد حرفش باد هواست، ولي اگر منابع پشت‌سر او قدرتمند باشد، آن زمان است كه حرفش تبديل به تيغي برنده مي‌شود. ديپلماسي يك هنر است و بدون قدرت ضعيف است. ازسوي ديگر قدرت بدون ديپلماسي كور بوده و ممكن است يك كشور را به سمت خطر راهنمايي كند.
هزينه سنگين لابي سعودي
عراقچي در پايان، در پاسخ به سوال كيهان برزگر رييس موسسه مطالعات و پژوهش‌هاي استراتژيك خاورميانه مبني بر تلاش لابي‌هاي سعودي در امريكا براي سنگ‌اندازي در اجراي برجام گفت: سعودي‌ها براي اين كار هزينه سنگيني كردند به‌طوري‌كه ما اطلاع داريم براي هر نماينده كنگره مبلغ 3ميليون دلار كنار گذاشته بودند. وي افزود: تنش جاري ميان ايران و عربستان تاثيري در اجراي برجام ندارد، البته واقعه سفارت يك شوك بود كه رفع شد. بايد تاكيد كنم كه ما در اين مسير اجازه تحميل اراده عوامل خارجي را به هيچ عنوان نخواهيم داد.
راهنماي رفع تحريم به زودي منتشر مي‌شود
مردم ايران دريا را نمي‌شناسند؛ اين جمله‌يي است كه اغلب فعالان دريايي به آن اعتقاد دارند؛ براي اثبات اين نگاه نيز همين بس كه مردم هنوز ارتباط مفيدي با غذاهاي دريايي برقرار نمي‌كنند. در مقابل اما دريا لطف فراواني به ايران داشته است؛ 90درصد تجارت خارجي ايران از اين طريق صورت مي‌گيرد و «نفت» نيز به عنوان قوت قالب درآمدهاي ايران از همين طريق توانايي صادراتي جدي يافته است. از سال 1291 و زماني كه نخستين بار يك كشتي محموله 43هزار تني نفت خام ايران را به يك مقصد صادراتي ترك كرد 43سال زمان لازم بود تا ايران بتواند براي خود شركتي مستقل در زمينه حمل نفت و فرآورده‌هاي نفتي ايجاد كند. حالا 60 سال از تاسيس شركت ملي نفتكش ايران؛ شركتي كه يكي از مهم‌ترين هدف‌هاي تحريم امريكا بود و اين روزها به شدت در انتظار برداشته شدن تحريم‌هاست، مي‌گذرد. يك‌شنبه 27دي ماه مركز همايش‌هاي صدا و سيما ميزبان همايش 60 امين سالگرد تاسيس اين شركت خواهد بود؛ همايشي كه طبق گفته علي‌اكبر صفايي، مديرعامل اين شركت در نشست خبري روز گذشته 600 ميهمان كه 293 نفر از آنها خارجي هستند را پذيرا خواهد بود. به واسطه همزماني سالگرد تولد شركت ملي نفتكش با نزديك شدن به روز برداشته شدن تحريم‌ها، مديرعامل شركت ملي نفتكش در اين نشست با اين نويد كه حتي صحبت‌هايي مبني بر اجرايي شدن در 2 تا 3 روز آينده مطرح است، شرايط بسيار خوبي كه با اين روند پيش روي كشتيراني ايران قرار خواهد گرفت را تشريح كرد.
طبق گفته‌هاي علي‌اكبر صفايي يكي از مهم‌ترين مباحث مهم و حساس طرح شده در مذاكرات ميان ايران و غرب بحث تحريم نفتكش‌ها بوده است.
مديرعامل شركت ملي نفتكش در ادامه اين صحبت‌ها مي‌گويد:«در 2سال گذشته ما اقدام به تهيه سناريو پساتحريم كرديم و در اين راستا با وزارت خارجه و آقاي عراقچي جلسه‌هاي متعددي داشتيم.» او مي‌افزايد:«اسم شركت ملي نفتكش و ديگر شركت‌هاي مرتبط به حوزه نفت و خدمات آن براساس متن برجام در نخستين مرحله از ليست تحريم برداشته خواهد شد همچنين همه موارد بيمه‌يي نيز در اين زمينه رفع تحريم خواهند شد».
صفايي كه به واسطه ماهيت شركت نفتكش با وزارت خارجه ارتباط نزديكي دارد، مي‌گويد: «متن راهنماي برداشته شدن تحريم‌ها در روز اجرا روي وب سايت اتحاديه اروپا قرار گرفته و لازم‌الاجرا براي تمام حوزه‌هاي در ارتباط با جمهوري اسلامي تلقي مي‌شود». شركت ملي نفتكش اكنون در پي اين است كه ارتباط‌هاي خود با فعالان اين عرصه كه در سال‌هاي تحريم كمرنگ شدند را بازيابي كند و برگزاري همايش سالگرد تاسيس اين شركت نيز طبق صحبت‌هاي علي‌اكبر صفايي در همين راستا صورت خواهد گرفت. او با اشاره به اينكه شركت ملي نفتكش دوباره راهي بازارهاي اروپايي خواهد شد، ايران را با عنوان دارنده بزرگ‌ترين ناوگان نفتكش جهان داراي توان و پتانسيل تاثيرگذاري مثبت در آينده اين صنعت در دنيا دانست.
مديرعامل شركت ملي نفتكش در بخشي از صحبت‌هاي خود در پاسخ به پرسش يكي از خبرنگاران كه برخورد ايران با موسسات رده‌بندي(موسساتي كه در ارتباط با طراحي، ساخت و بازرسي تاسيسات دريايي شامل كشتي‌ها و سازه‌هاي دريايي و ساحلي، استانداردهاي فني كه به عنوان قوانين شناخته مي‌شوند را ارائه مي‌كنند) كه در زمان رفع تحريم با ايران قطع همكاري كردند در پساتحريم چگونه خواهد بود، اظهار كرد:«اساسا مباحث دريايي بر خلاف مباحث تحريم‌ها از مسائل سياسي به دور بوده و به شدت فني است. سازمان جهاني دريانوردي نيز سازماني كاملا تخصصي وابسته به سازمان ملل متحد است؛ در نتيجه اساس ارتباط ميان بخش‌هاي مختلف در اين حوزه نيز براساس همين سازوكار خواهد بود؛ اما در نهايت سياست ايران در قبال اين موسسات توسط سازمان بنادر و دريانوردي تعيين مي‌شود».
رشد تجارت در گرو شرايط آرام
«تجارت در شرايط امن و آرام رشد خواهد كرد» اين از جملات كليدي مديرعامل شركت ملي نفتكش در نشست خبري روز گذشته است. او اين جمله را در پاسخ به پرسش يكي از خبرنگاران در مورد اثر تنش‌هاي اخير ميان ايران و كشورهاي عربي حوزه خليج فارس و تاثير آن بر فعاليت نفتكش‌هاي ايراني طرح مي‌كند و در ادامه در پاسخ به اين پرسش خبرنگار تعادل كه آيا قطع رابطه ديپلماتيك جيبوتي با ايران مشكلي پيش راه تردد نفتكش‌هاي ايراني در خليج عدن ايجاد نخواهد كرد، گفت:«تنگه باب‌المندب يك آبراه بين‌المللي است و براساس قانون حقوق درياها اداره مي‌شود. طبق اين قانون و حتي در آب‌هاي سرزميني يك كشور هم مفهومي به نام عبور بي‌ضرر وجود دارد.»
او ادامه داد: «اين مفهوم به اين معناست كه يك كشتي مي‌تواند بدون هيچ‌گونه مانعي از اين مسير عبور كند. اگر كشوري مغاير با اين قانون عمل كرده و براي كشتي مشكل ايجاد كند، كار اشتباهي كرده و بدون دوام خواهد بود». البته مديرعامل شركت ملي نفتكش توضيحي درباره اينكه احتمال انجام اين«اشتباه» از سوي كشوري مانند جيبوتي و اخلال در تردد نفتكش‌هاي ايراني وجود دارد، ارائه نكرد.
درحالي كه دزدان دريايي در بسياري از اذهان عمومي بيشتر در فيلم‌ها ديده مي‌شود؛ آنها كه دستي بر آتش دريا دارند به خوبي بر اين واقف‌اند كه اين افراد چه مشكلاتي را براي كشتي‌هاي تجاري ايجاد مي‌كنند. علي‌اكبر صفايي نيز در پاسخ به پرسش يكي از خبرنگاران درباره مشكلاتي كه دزدان دريايي براي نفتكش‌هاي ايراني ايجاد مي‌كنند، خليج عدن را يكي از مناطق مشكل‌ساز در اين زمينه عنوان كرد. خليج عدن، خليجي در جنوب يمن است كه به واسطه نزديكي با كشورهايي همچون سومالي از نظر دزدان دريايي خطرناك محسوب مي‌شود.
رابطه متغير ميان بازار نفت و نفتكش‌ها
درحالي كه از ماه ژولاي 2014 تاكنون قيمت نفت با افت شديد مواجه شده و از سطوح بالاي 100دلاري به كانال 30دلاري وارد شده است، مديرعامل شركت ملي نفتكش در پاسخ به اين پرسش كه بازار نرخ نفتكش‌ها در اين وضعيت چه رويكردي را طي كرده است، اظهار مي‌كند: «در حمل و نقل دريايي نفت شرايط تا حدودي به بازار نفت شباهت دارد اما در بعضي موارد رابطه معكوس نيز ميان نفت خام و نرخ حمل و نقل ايجاد مي‌شود. مثلا زماني كه قيمت نفت پايين مي‌آيد كشورهاي مصرف‌كننده تقاضا براي اين محصول را افزايش مي‌دهند در نتيجه نرخ نفتكش‌ها بالا مي‌رود.»
او ادامه داد: «براي مثال ما حدود يك ماه پيش مطلع شديم كه چين قصد دارد ذخاير استراتژيك نفت خام خود را از مصرف 9روز به مصرف 90روز در سال برساند، اين اقدام چين نرخ حمل و نقل نفتكش‌ها را در شرايطي كه بهاي نفت خام رو به كاهش بود، افزايش داد». مديرعامل شركت ملي نفتكش در ادامه از رعايت استانداردهاي محيط زيستي در نفتكش‌هاي ايراني در سطوح بالاتر از استانداردهاي جهاني در راستاي بازاريابي خبر داده و در مورد ارائه تخفيف به بعضي از كشورها در زمينه نرخ نفتكش‌ها نيز مي‌گويد:«سازوكار ما با مشتريان مختلف و بستگي به شرايط دارد» جمله‌يي كه نشان مي‌دهد تخفيف‌ها براي كشورهاي مختلف متفاوت خواهد بود. در نهايت و وضعيتي كه بسياري سال 2016 را سالي نه چندان مناسب براي «نفت خام» مي‌دانند، مديرعامل شركت ملي نفتكش اعتقاد دارد اين سال براي نفتكش‌ها سالي خوب خواهد بود.
ورود به حوزه ال‌ان‌جي براي درآمدزايي
طبق مباحث طرح شده در كنفرانس سران جي اي سي اف كه چندي پيش در تهران برگزار شد؛ دومين اولويت صادرات گاز ايران بعد از همسايگان؛ اروپا خواهد بود. صادراتي كه بيژن زنگنه، وزير نفت آن را در قالب ال ان جي به صرفه عنوان كرده است. در همين راستا چندي پيش مديرعامل شركت ملي صادرات گاز از مذاكرات ايران با يك شركت فرانسوي در راستاي ساخت كشتي FLNG خبر داده بود. اف ال ان جي‌ها واحدهايي هستند كه عمليات فناوري گاز طبيعي مايع در مناطق آف‌شور را به عهده دارند و مهم‌ترين فعاليت در زمينه آنها تاكنون توسط شركت پتروناس مالزي صورت گرفته است. مديرعامل شركت ملي نفتكش در پاسخ به اين پرسش «تعادل» كه آيا اين شركت در زمينه ساخت كشتي FLNG همكاري داشته و وضعيت آن چگونه است، مي‌گويد:«يكي از سياست‌هاي كلان اين شركت تنوع سبد درآمدي است كه اين مساله ضرورت ورود به حوزه گاز را ايجاب مي‌كند. در همين زمينه برنامه‌ريزي براي فعاليت در LNG و FLNG نيز صورت گرفته است. شركت ملي نفتكش با درآمد 3.5ميليارد دلاري تاكنون مذاكرات خوبي را با شركت‌هاي بزرگي در اين زمينه داشته است.»
صفايي ادامه مي‌دهد:«علاوه بر شركت فرانسوي يك شركت بلژيكي و يك شركت آلماني نيز مذاكراتي در اين زمينه داشته‌اند». علي‌اكبر صفايي در بخش پاياني صحبت‌هاي خود با تشريح چگونگي برگزاري همايش روز يك‌شنبه از ايجاد فضايي در اين همايش براي مذاكرات رو در رو ميان مديران نفتكش‌هاي ايراني و شركت‌هاي فعال خارجي در اين زمينه گفت. مذاكراتي كه به طور قطع بعد از حدود 3سال دوري حرف‌هاي مهم زيادي براي طرح شدن در آنها وجود خواهد داشت.
